Sturm und Drang, Rousseau en de kwellingen van Werther
Administratieve mededelingen en bonuspunten
Aanwezigheid: De docent bedankt de studenten voor hun aanwezigheid ondanks de carnavalsvakantie of de vakantieperiode voor middelbare scholen, waardoor sommigen wellicht gezinsverplichtingen hadden.
Open lesdagen: De les was dit jaar geen optie voor open lesdagen omdat de docent een e-mail ter bevestiging van het lokaal is vergeten te beantwoorden. Jongere broers of zussen zijn echter altijd welkom op andere momenten.
Bonuspunten: Er zijn veel vragen over de extra punten.
Deze worden niet gegeven voor spellingfouten, grammaticafouten of verkeerde vertalingen. Dit wordt ook op het examen niet zwaar beoordeeld.
Fouten in jaartallen: De geschiedenis van uitgaven is vaak ingewikkeld (bijvoorbeeld werken die eerst onder een andere titel verschenen of deels gepubliceerd werden). Een fout jaartal is pas echt fout als het niet binnen de onduidelijkheid van verschillende uitgavedatums valt.
Indien men een inhoudelijke fout vindt op de slides (geen spelling), kan men een e-mail sturen voor bonuspunten.
De docent benadrukt om niet "het bos te verliezen in de zoektocht naar de bomen"; studenten moeten focussen op de grote verhaalstructuur in plaats van enkel op zoek te gaan naar foutjes op de slides.
Logistiek: Studenten moeten e-mailen over fouten in plaats van na de les te blijven hangen, om de overgang naar de volgende les soepel te laten verlopen voor de volgende docent.
Quiz en Context van de Les
Quiz-antwoorden: De juiste antwoorden op de dagelijkse quiz waren a en c.
Trick question: Er is een werk genaamd "Herman Slacht" (twee woorden) en een ander werk in het tekstboek dat ook "Herman Slacht" heet maar dan als één woord geschreven.
Lesinhoud: De focus ligt op het cultuurhistorisch perspectief van het einde van de , specifiek de beweging van Stürm und Drang (Duitse vroegromantiek).
Belangrijke figuren: Gutte (Goethe) staat centraal, aan de hand van fragmenten uit "De kwellingen van de jonge Werter" en het gedicht "Eil König" (ook wel de "Elfin koning").
De Verlichting: Tegenovergestelde visies van Hobbes en Rousseau
Thomas Hobbes:
Komt voort uit de bewogen periode van de barok en het classicisme.
Stelt dat vrede belangrijker is dan vrijheid.
Introduceert het concept van de Leviathan: Een Bijbels figuur dat staat voor een machtige, heersende soeverein of een almachtige koning die met sterke hand revoluties en geweld kan temperen.
Jean-Jacques Rousseau:
Essentieel voor de romantiek.
Stelt dat de mens van nature goed is geboren en dat goedheid van binnenuit komt.
Emotie en individualiteit primeren: Je moet je emoties volgen.
Sociaal Contract: Wij kiezen als maatschappij samen onze leiders. Deze vrije keuze voor een leider maakt de mens feitelijk vrij.
Beroemde uitspraak over sentiment: "Sonde avonde ponser sele sondes comma de humanité" (het gevoel gaat voor het denken).
Genderopvattingen: Ondanks zijn focus op vrijheid, vond Rousseau dat vrouwen thuis moesten blijven terwijl mannen gelijkheid genoten in de buitenwereld.
Literaire werken van Rousseau
Julie ou la Nouvelle Héloïse:
Populairste roman van zijn tijd in Europa.
Een sentimentele briefroman over de verboden liefde tussen Julie (adellijk) en haar leraar Sam Proud (bescheiden afkomst).
De personages kussen slechts één keer in de tuin, maar houden hun hele leven contact via brieven over hun hunkering.
Julie sterft na een sprong om haar zoontje te redden. Haar sterfscène is hyperbolisch (vergelijkbaar met die van Roland).
Thema: Emoties vormen de kern van de waarheid, ook als ze tegen de wetten van het land ingaan.
Émile ou De l'éducation:
Een filosofische behandeling in romanvorm.
Stelt dat de mens goed wordt geboren, maar door de maatschappij in slavernij wordt gedwongen.
Beschrijft de opvoeding van een jongetje in een bosrijke omgeving, ver van de corrumperende maatschappij.
Les Confessions* en *Rêveries du promeneur solitaire:
Vaak gezien als delen van hetzelfde werk; postuum volledig uitgegeven.
Gaat over de mens in al zijn waarachtigheid laten zien (inclusief fouten zoals het stelen van een appeltje).
Waarheid is subjectief en gebaseerd op individuele ervaring.
Zelfkennis komt tot stand door eenzame reflectie en meditatie in de natuur (tegenovergesteld aan groepslessen in een aula).
Maatschappelijke context: Een bewogen periode
Wereldwijde revoluties:
De Amerikaanse onafhankelijkheidsoorlog (een vurig schouwspel voor Europa).
De Franse Revolutie.
De revolutie in Haïti (kolonie die de redenering van gelijkheid overnam om tegen onderdrukking te vechten).
Conflict in denken:
Verlichtingsdenken: Redelijkheid, pragmatisme en overleg.
Vroegromantiek/Sturm und Drang: Actie, radicalisme en het stoppen met praten om daadwerkelijk iets te doen.
De beweging van Sturm und Drang
Oorsprong: De term komt van het toneelstuk Wirrwarr, oder Sturm und Drang van Klinger.
Kenmerken:
Verzet tegen regels: Radicaal verzet tegen de Griekse wet van de drie eenheden (tijd, plaats en handeling) en het imitatie-ideaal.
Grenzeloos genie: Creatie boven imitatie; men moet zelf iets nieuws maken.
Emotie: Focus op heftige, rauwe emoties en individualiteit.
Bevraging van moreel: Geen simpele antwoorden op vragen over goed en kwaad (bijv. in Schiller's werken).
Shakespeare Cultus: Een herontdekking door de Duitsers vanwege Shakespeare's lak aan klassieke regels. Britten herontdekken Shakespeare later via Duitsland.
Riesen-Sehnsucht: Het zoeken naar het grote, het overweldigende en het sublieme.
Natuur: De natuur als schoon en gevaarlijk, en als spiegel van het innerlijke (de getormenteerde ziel).
Nationaal erfgoed: Zoektocht naar een eigen Duitse mythologie en literatuur (bijv. Herders fragmenten over de "Neuer" Duitse literatuur).
Het Sublieme in de Kunst
Beeldvorming: Bergachtige landschappen waarin de mens miniscuul (piepklein) afgebeeld wordt in vergelijking met de grootsheid van de natuur.
Dualiteit: Natuur is niet alleen mooi of knus, maar ook gevaarlijk (bijv. schilderijen van schipbreuken met lijken in de oceaan).
Emotionele taal: De literatuur probeert emoties in het moment zelf weer te geven, vaak overdreven of hyperbolisch (liefdesverdriet, passie, melancholie).
De cultus van het ongerijpte en Ossian
Het kind: Fascinatie voor de onschuld van het kind dat nog niet door de maatschappij is aangetast.
Ossian: James Macpherson beweerde episch gedichten in het Gaelic te hebben ontdekt van de oude dichter Ossian.
Dit werd een rage in Europa (zelfs in Italië).
Er is grote twijfel of Ossian echt bestond; Macpherson heeft waarschijnlijk veel zelf verzonnen of inconsistenties achtergelaten.
Voor de Sturm und Drang-beweging was de authenticiteit minder belangrijk dan het geloof in deze nieuwe "oude" mythologie.
Johann Wolfgang van Göthe (Goethe)
Twee periodes:
Sturm und Drang: Beïnvloed door Herder; focus op subjectieve gevoelskunst.
Weimar-klassiek: Een terugkeer naar klassieke modellen na een reis naar Italië.
Imago: Göthe was erg bezig met zijn imago als kunstenaar (bijv. in zorgvuldig gecomponeerde portretten met hoed en schildersezel).
Grappig voorbeeld: In een YouTube-filmpje (over winst maken met hamsters) wordt Göthe per ongeluk een schrijver genoemd. Dit is een inhoudelijke fout; hij komt uit de .
Die Leiden des jungen Werthers (De kwellingen van de jonge Werter)
Impact: De internationale belichaming van Sturm und Drang. Iedereen in Europa las het.
Vorm: Een monologische briefroman. We zien alleen de brieven van Werter aan zijn vriend Wilhelm. Alles is gefilterd door Werters verstrooide geest.
Thema's:
Overgevoeligheid: Werter vergelijkt zichzelf met een kind en voelt alle problemen van de wereld op zijn schouders (bijv. de titelverandering van "lijden" naar "kwellingen" vanwege de veelheid aan problemen).
Verstrooidheid: In de tekst wordt dit weergegeven door leestekens (streepjes in oude vertalingen suggereren haast en mentale onrust; puntjes in nieuwe vertalingen suggereren verstrooidheid).
Natuurbeleving: Vroeger was de natuur een paradijs en een goddelijke ervaring, later ziet hij de natuur als een "eeuwig verslindend, eeuwig herkauwend monster" waarbij elke voetstap duizenden wormen doodt.
Vergelijking met Albert:
Albert: De beste mens onder de zon, maar ook middelmatig, pragmatisch en nuchter. Zijn pistolen in huis zijn ongeladen voor de veiligheid.
Werter: Vindt nuchterheid en voorzichtigheid een belemmering van het grote gevoel. Hij ziet zelfmoord niet als zwakte, maar vergelijkt het met een volk dat in opstand komt tegen een tiran.
Anti-Bildungsroman: Werter groeit niet op en neemt geen verantwoordelijkheid als volwassene. Hij vindt geen plaats in de maatschappij en stapt uiteindelijk uit het leven.
Werter-mania: Er ontstond een cultus waarbij mensen zich hetzelfde kleedden als Werter. Er was ook angst voor een golf van zelfmoorden.
Analyse van het gedicht Eil König (Erlkönig)
Genre: Een lyrische ballade (verhalend gedicht), korter dan een epos.
Vier stemmen: Verteller, vader, kind en de elfenkoning.
Interpretatie:
De vader probeert alles rationeel te verklaren (wind, bladeren), terwijl het kind bovennatuurlijke terreur ervaart.
De taal van de vader "omhelst" het kind in de tekst.
De elfenkoning groeit mee: Hij verleidt eerst met spelletjes (moeder/kind), dan met zijn dochters (seksualiteit), en eindigt met dreiging en geweld.
De dood van het kind kan letterlijk zijn door koorts of ziekte, maar kan ook symbool staan voor het sterven van het innerlijke kind tijdens het opgroeien naar volwassenheid.
Gastbijdrage: Onderwijs enquête en studentennieuws
FAQ Tapmiddag: Vanmiddag in de FAQ.
Wafeljuweel: Gebakjes in het Erasmushuis ten voordele van het landjuweel.
Spelletjesavond: Morgenavond door EBW in de Babylon Permadas (eerste verdieping).
Onderwijsborrel (OB): Woensdag. Belangrijk om input te geven over veranderingen in de richting.
Onderwijs enquête: Studentenvertegenwoordigers vragen alle eerstejaars om specifiek de enquête in te vullen over het eerste semester (Taal en Tekst). De link staat op de Babylon Instagram-pagina.
Belang: Stemmen van studenten worden via deze kanalen naar professoren gebracht om bezorgdheden te delen.