Begrippen AK T2
Module 1 - Ontwikkeling van het wereldsysteem
Fysische geografie
Studie van uiterlijke kenmerken van de aarde, zoals:
Vulkanen
Klimaten
Gesteenten
Sociale geografie
Studie van de bewoonde wereld, met focus op:
Mensen
Economie
Cultuur
Bevolkingsontwikkelingen
Globalisering
Het fenomeen van een steeds meer samenhangende wereld(economie)
Tijd-ruimtecompressie
Het kleiner worden van de wereld in termen van tijd, moeite en geld
Relatieve afstand
Afstand uitgedrukt in tijd, moeite en geld
Absolute afstand
Afstand hemelsbreed, gemeten in kilometers
Transporttechnologie
Ontwikkelingen in transport, zoals:
Snellere vliegtuigen
Containerschepen
Resultaat: Afname van transportkosten
Informatie- en communicatietechnologie
Ontwikkelingen in digitale communicatie, zoals:
Internet
Mobiele telefonie
Gevolg: Snelle en gemakkelijke communicatie
Exploitatiekolonialisme
Grondstoffen vanuit koloniën voor de industrie in Europa
Vestigingskolonies
Gebieden waar kolonisten zich blijvend vestigen
Opbouw volgens voorbeeld van het moederland
Veel van deze gebieden behoren nu tot de rijkere landen
Dekolonisatie
Voormalige koloniën worden onafhankelijk van hun moederland
Neokolonialisme
Economische afhankelijkheid van een land van het oude moederland na dekolonisatie
Wereldsysteem
Geheel van landen en hun economische, politieke, en culturele relaties
Centrum- periferiemodel
Model voor lokalisatie van ontwikkelde en minder ontwikkelde gebieden:
Centrum
Semiperiferie
Periferie
Centrumlanden
Economisch overheersende landen, kerngedeelte
Periferielanden
Economisch afhankelijke landen, minst ontwikkelde gebieden
Semiperifere landen
Economisch tussen centrum en periferie in
Module 2 - Economische globalisering
Multinationals (MNO's)
Bedrijven met vestigingen in twee of meer landen
Import
Invoeren van goederen of diensten uit het buitenland
Export
Verkoop van goederen of diensten aan het buitenland
Productieketen
Proces van ontwikkeling van een grondstof naar een eindproduct
Grondstof
Onbewerkt product voor productie van goederen of halffabricaten
Eindproduct
Geproduceerd product dat klaar is voor levering aan de klant
Halffabricaat
Product dat nog niet af is, maar wordt gebruikt om een eindproduct te maken
Assemblage
Samenvoegen van onderdelen tot een eindproduct
Lagelonenlanden
Landen waar MNO's hun productie doen wegens lage lonen
Offshoring
Verplaatsen van (maak)industrie naar lagelonenlanden
Vrijhandel
Handel zonder belemmeringen
WTO (Wereldhandelsorganisatie)
Organisatie die internationaal handelsbeleid bevordert
Belastingtarieven
Geld dat een overheid verstrekt aan bedrijven die producten exporteren of belastingen op ingevoerde goederen
Handelsbelemmeringen
Maatregelen ter bescherming van eigen economie, zoals:
Importheffingen
Exportsubsidies
Importquota
Global shift
Verschuiving van het economische zwaartepunt naar Azië
Europese Unie (EU)
Economische en politieke samenwerking tussen 27 Europese landen
Primaire sector
Beroepen in landbouw en visserij
Secundaire sector
Beroepen in de industrie
Tertiaire sector
Beroepen in commerciële en niet-commerciële dienstverlening
De-industrialisatie
Proces waarin een land minder afhankelijk wordt van de industrie
Regionale ongelijkheid
Grote verschillen in ontwikkeling tussen gebieden
Sociale ongelijkheid
Ongewenste verschillen tussen groepen mensen
De-globalisering
Ontwikkeling van minder internationale samenwerking en meer handelsbelemmeringen
Reshoring
Terughalen van industrie naar centrumlanden
Module 3 - Demografie
Demografie
Studie van de bevolking
Bevolkingsspreiding
Verdeling van de bevolking over een bepaald gebied
Bevolkingsdichtheid
Aantal inwoners per vierkante kilometer
Natuurlijke bevolkingsgroei
Groei bepaald door het verschil tussen sterfte en geboorte
Kan ook negatief zijn
Sociale bevolkingsgroei
Groei veroorzaakt door immigratie en emigratie
Bevolkingspiramide
Grafiek van bevolkingsopbouw
Leeftijdsopbouw
Samenstelling van de bevolking naar leeftijd en geslacht
Groene druk
Verhouding van personen van 0-20 jaar tot 20-65 jaar
Grijze druk
Verhouding van personen vanaf 65 jaar tot 20-65 jaar
Demografische druk
Verhouding van niet-actieven (0-19 of >65 jaar) tot actieve leeftijdsgroep (20-64 jaar)
Demografisch transitiemodel
Grafiek van overgang van hoge naar lage geboorte- en sterftecijfers
Demografen
Wetenschappers die demografie bestuderen
Pushfactoren
Redenen om ergens te vertrekken
Pullfactoren
Redenen om ergens naartoe te gaan
Politieke migratie
Migratie om politieke redenen zoals onveiligheid of oorlog
Economische migratie (arbeidsmigratie)
Migratie om economische redenen zoals werkgebrek of lage lonen
Aspiraties en mogelijkheden model
Model over relatie tussen migratiewensen en mogelijkheden
Urbanisatiegraad
Percentage van bevolking dat in steden woont
Urbanisatietempo
Snelheid waarop percentage stadsbewoners toeneemt
Module 4 - Geopolitiek
Geopolitiek
Studie van internationale politieke relaties aan de hand van geografische aspecten
Internationale relaties
Interacties tussen landen, focussend op samenwerking en conflict
Hegemoniale staat
Dominante staat op economisch, militair en politiek gebied
Multipolaire wereld
Wereld met meerdere dominante machten
Samenwerkingsverband
Verbintenis tussen landen voor wederzijdse ondersteuning
NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
Samenwerking voor internationale veiligheid tussen Westerse landen
Het Westen
Landen in (West-)Europa en Noord-Amerika met goede onderlinge relaties
Sancties
Beperkende maatregelen tegen landen bij schendingen van internationale afspraken
Territorium
Grondgebied van een staat
Onafhankelijk
Staat met volledige autonomie in binnenlands en buitenlands beleid
Rebellengroepen
Groepen die zich verzetten tegen autoriteiten of gevestigde orde
Verdeling van welvaart
Hoe rijkdom en welzijn verdeeld zijn binnen een land
Conflictgrondstoffen
Grondstoffen gewonnen uit conflictgebieden, steunend aan geweld
Staatsgreep
Poging tot illegale afzetting van een regering
Etnische groepen
Groepen met gemeenschappelijke kenmerken zoals cultuur of taal
Discriminatie
Ongelijke behandeling van mensen of groepen
Genocide
Opzettelijke vernietiging van een nationale, etnische, raciale of religieuze groep
Nationalisme
Sterke voorkeur voor eigen land en volk
Module 5 - Landen vergelijken
BNP / inwoner
Totale jaarlijkse verdiensten in een land gedeeld door het aantal inwoners
Beroepsbevolking
Inwoners tussen 15 en 65 jaar die willen en kunnen werken
Primaire sector
Beroepen in landbouw en visserij
Secundaire sector
Beroepen in industrie
Tertiaire sector
Beroepen in commerciële en niet-commerciële dienstverlening
Welzijn
Lichamelijk en geestelijk welbevinden van mensen
HDI (Human Development Index)
Index voor menselijke ontwikkeling
Levensverwachting
Gemiddelde levensduur van een persoon
Koopkracht
Hoeveel men voor één dollar in een land kan kopen
Alfabetiseringsgraad
Percentage van de bevolking dat kan lezen en schrijven
Bevolkingsgrafiek
Grafiek op basis van leeftijdsklassen voor mannen en vrouwen
Sociale ongelijkheid
Ongelijkheid in waardering en behandeling van groepen
Gini-coëfficiënt
Getal dat de ongelijkheid in ontwikkeling weergeeft
Regionale ongelijkheid
Grote ontwikkelingsverschillen tussen gebieden