Szkolenie Masażystów - Teoria Masażu

Rys Historyczny Masażu

• Motto: "Technika masażu może być przekazana tylko z ręki do ręki, ponieważ jest ona pewną sprawnością, co w swoim pierwotnym znaczeniu greckim odpowiada sztuce".

• Historia Masażu:

  • Należy do najstarszych zabiegów terapeutycznych.

  • Stosowany w starożytności.

  • Pochodzi z Indii i Chin, gdzie był naturalną metodą leczniczą.

  • Pierwsze wzmianki o wykorzystaniu masażu w konkretnych chorobach pochodzą z ksiąg Hipokratesa.

  • W starożytnej Grecji masowano sportowców (natłuszczanie ciała oliwką przed zawodami).

• XVI wiek:

  • Ambroże Pare (Francuski lekarz) zauważył ulgę po operacjach dzięki masażowi i ogłosił go oficjalną metodą leczenia.

  • Per Henrik Ling (Szwedzki lekarz) przyczynił się do rozwoju masażu leczniczego w XIX wieku (współautor szwedzkiej gimnastyki).

  • Johan Mezger (Holenderski lekarz, 1839-1909) stworzył prawdziwą szkołę masażu klasycznego i jest uważany za autora „masażu naukowego” (zasady, wskazania, przeciwwskazania).

  • Odkrycie segmentarnego unerwienia powłok przez nerwy rdzeniowe dało naukowe podstawy masażu.

  • Współczesna nauka dostarczyła danych o mechanizmach biologicznych działania masażu, umacniając jego pozycję w fizykoterapii.

  • Rozwój specjalnych technik i metod masażu:

    • Segmentarny.

    • Łącznotkankowy.

    • Okostnowy.

    • Podwodny.

    • Inne (nie zawsze związane z fizykoterapią).

• Współczesne zastosowania:

  • Lecznicze.

  • Sport (odnowa biologiczna).

  • Kosmetyka (zwiększenie sprężystości tkanek).

  • Kraje anglojęzyczne: therapeutic massage (masaż leczniczy) i body work (różne metody „pracy z ciałem”, w tym masaż).

Definicja Masażu

• Masaż to oddziaływanie bodźcami mechanicznymi na tkanki organizmu przy biernym zachowaniu masowanego.

• Masaż leczniczy poprawia psychofizyczną sprawność chorego.

  • Zastosowanie: profilaktyka, leczenie i rehabilitacja (ortopedia, neurologia, ginekologia, pediatria, choroby wewnętrzne).

Masaż Klasyczny

• Polega na:

  • Odpowiednim ułożeniu chorego.

  • Stosowaniu klasycznych technik masażu:

    • Głaskanie.

    • Rozcieranie.

    • Ugniatanie.

    • Oklepywanie.

    • Wibracja.

    • Wstrząsanie.

• Charakterystyka:

  • Trzon, z którego wyodrębniły się inne działy masażu.

  • Zastosowanie głównie w schorzeniach narządu ruchu.

  • Forma częściowa lub całkowita.

  • Wyłącznie metoda ręczna (bez aparatów).

  • Wywołuje odczyn ze strony organizmu pacjenta (reakcja).

  • Minimalna powierzchnia do wywołania odczynu: 10% powierzchni ciała, czas trwania 10 minut.

  • Najpopularniejszy masaż (leczniczy, relaksacyjny, pobudzający w zależności od formy i intensywności).

Cechy Psychofizyczne Masażysty

1. Cierpliwość, wyrozumiałość i troska o pacjenta.

2. Brak trwałych zmian wzmożonego lub obniżonego napięcia układu nerwowego.

3. Pełna sprawność ruchowa (ciężka praca fizyczna).

• Przeciwwskazania do zawodu:

  1. Zaburzenia statyczne i równowagi.

  2. Choroby skóry.

  3. Nadmierne pocenie się rąk.

  4. Dychawica oskrzelowa i choroby układu nerwowego.

Higiena Osobista Masażysty

1. Wygodny i swobodny strój.

2. Ręce w nieskazitelnej czystości, krótko obcięte paznokcie.

3. Brak biżuterii na rękach podczas pracy.

4. Staranne mycie rąk przed i po każdym zabiegu.

5. Procesy ropne na skórze rąk są przeciwwskazaniem do wykonywania zabiegu.

Gabinet Masażu - Warunki

• Zamknięte pomieszczenie o powierzchni 12-15 m2 (optymalny rozkład: 2,5 m szerokości i 4 m długości).

• Dobra wentylacja oraz oświetlenie naturalne i sztuczne.

• Temperatura ok. $22^\circ C$.

• Ściany w pastelowych kolorach.

• Wyposażenie:

  • Wałki do masażu

  • Szafka na czyste ręczniki

  • Środki poślizgowe

  • Pojemnik na używane prześcieradła

  • Umywalka z ciepłą i zimną wodą

  • Lampa Soluks

  • Parawan

  • Biurko

  • Krzesło oraz taboret

• Wskazane: aparaty do masażu wibracyjnego lub punktowego.

• Bezpośrednie sąsiedztwo: kabina natryskowa (ciepła i zimna woda) oraz ubikacja.

• Stół do masażu:

  • Centralne miejsce (dostęp z każdej strony).

  • Regulowana wysokość

  • Blat z twardego materiału, wyłożony gąbką i pokryty dermą lub skórą

  • Przykryty czystym prześcieradłem lub ręcznikiem kąpielowym

  • Prawidłowe wymiary stołu $(200 cm \times 80 cm)$

Badanie Pacjenta Przed Masażem

• Dokładne rozpoznanie jest ważne, nawet ze skierowaniem lekarskim.

• Masażysta powinien mieć ciepłe ręce i postępować etapowo.

• W czasie badania nie używa się środków poślizgowych.

• Podział badania:

  • Oglądanie (oględziny pacjenta).

  • Dotyk (z zastosowaniem zgiętych palców 1-3).

Przygotowanie Pacjenta do Zabiegu

• Odsłonięcie miejsca zabiegu.

• Zapewnienie swobodnego przepływu krwi i chłonki.

• Skóra czysta, bez zmian chorobowych i dermatologicznych.

• Przykrycie pacjenta prześcieradłem (odsłonięte tylko miejsce zabiegu).

• Poinformowanie o możliwych odczuciach podczas zabiegu.

Masaż Leczniczy

• Zastosowanie: profilaktyka, leczenie i rehabilitacja w różnych działach medycyny.

• Stosowane masaże specjalistyczne: segmentarny, łącznotkankowy, okostnowy.

• Różnica: masaż klasyczny – zaburzenia narządu ruchu, techniki specjalne – oddziaływanie na narządy wewnętrzne drogą odruchów nerwowych.

Formy Masażu

1. Krótkobodźcowy: 10-20 min, odczyn miejscowy w tkankach masowanych.

2. Średniobodźcowy: 20-30 min, odczyn miejscowy i częściowo reakcje ogólne.

3. Długobodźcowy: 45-60 min, odczyn miejscowy i obowiązkowo odczyn ogólny.

Metody Masażu

1. Ręcznie.

2. Aparatem.

3. Metodą łączoną.

Masaże Specjalistyczne

• Segmentarny: zabieg fizykalny, wykrywanie i usuwanie zmian chorobowych. Szczególne zastosowanie w leczeniu chorób narządów wewnętrznych..

• Łącznotkankowy: likwidacja procesów zapalnych w tkance łącznej.

• Okostnowy: uciskowy, punktowy masaż powierzchni kostnych, neuroodruchowy wpływ na narządy.

• Izometryczny: wpływa na przyrost masy i siły mięśniowej.

Masaże Przyrządowe

• Wibracyjny: drgania z aparatów wibracyjnych o częstości 2000 – 7000 drgań na 1 min..

• Pneumatyczny (baryczny): specjalny aparat połączony z mankietami.

• Synkardialny: urządzenie sprzężone z EKG, synchronizacja ucisku mankietu pneumatycznego (60 – 80 mm Hg) na naczynia obwodowe z fizjologicznym cyklem pracy serca.

Masaże W Środowisku Wodnym

• Podwodny natryskiem biczowym: kąpiel całkowita lub częściowa (temp. 34-37 $^\circ C$), strumień wody o ciśnieniu ok. 2,5 atm. z dyszy. Siła działania zależy od kąta padania (najmniejszy 90$^\circ$, największy 10-15 $^\circ$).

  • Wskazania: zmęczenie po wysiłku, mięśniobóle, neuralgie, lumbago, urazy tkanek miękkich, zaburzenia krążenia obwodowego, zaburzenia emocjonalne.

  • Przeciwwskazania: stany pobudzenia, okolice gruczołów piersiowych, narządów płciowych i powłok brzusznych.

• Wirowy: masaż wibracyjny w środowisku wodnym (całe ciało lub kończyny). Specjalne wanny z urządzeniami wprawiającymi wodę w ruch wirowy.

  • Wskazania: urazy narządu ruchu (tkanek miękkich, stawów, więzadeł), zmiany przeciążeniowe, zaburzenia krążenia obwodowego, blizny pourazowe i pooperacyjne.

  • Przeciwwskazania: ostre stany zapalne miejscowe i ogólne, wczesne okresy po złamaniu, zmiany dermatologiczne na skórze.

• Natryskowy (bicz szkocki): strumień wody pod ciśnieniem 1,5-3,0 atm. z katedry natryskowej (odległość 4 m, czas ok. 5 min). Schemat masażu (tył lewa, tył prawa, przód prawa, przód lewa). Naprzemiennie woda gorąca (do 42 $^\circ C$) i zimna (ok. 15 $^\circ C$), zawsze kończymy zimnym prysznicem.

  • Wskazania: przewlekła rwa kulszowa, zabieg hartujący.

  • Przeciwwskazania: temperatura pacjenta, osłabienie organizmu, wrażliwość nerwowa, osoby szczupłe.

Techniki Masażu

• Ułożenia rozluźniające

• Technika głaskania

• Technika rozcierania

• Technika ugniatania

• Technika oklepywania

• Technika wstrząsania

• Technika wibracji

• Technika funkcjonalna

Mechanizm Działania Masażu

• Działanie lokalne:

  • Mechaniczny przepływ krwi i chłonki (zwiększony przepływ krwi przez mięśnie, dostarczanie substancji odżywczych, wydalanie produktów przemiany materii).

  • Zwiększone przekrwienie (otwarcie włośniczek).

  • Wzrost dopływu tlenu do komórek mięśniowych (zwiększona przemiana tlenowa).

  • Wzrost przepływu krwi w obwodowych częściach ciała (korzystny wpływ na pracę serca).

  • Nasilenie przepływu krwi przez nerki (zwiększona ilość wydalonego moczu).

• Działanie centralne:

  • Pobudzenie receptorów w mięśniach szkieletowych (bodźce do mózgu, stan pobudzenia kory mózgowej).

  • Pobudzenie układu nerwowego (wpływ na narządy i układy organizmu).

Zasady Dawkowania Masażu

• Kryterium: próg bolesności.

• Prawidłowy masaż: siła tuż pod progiem bolesności.

• Prawo Arnd-Schulza: obciążenie bodźcem a reakcja OUN:

  • Lekko poniżej progu bolesności: tonizująco i uspokajająco na układ nerwowy.

  • Silnie na progu bolesności: hamująco na układ nerwowy.

  • Silnie powyżej progu bolesności: znosi reakcję ze strony układu nerwowego.

• Warunki prawidłowego wykonania:

  • Tkanki masowane rozluźnione.

  • Stopniowe stosowanie bodźców słabszych od silniejszych.

  • Stopniowe przechodzenie od bodźców na tkanki powierzchowne do bodźców na tkanki głębokie.

  • Wysokie ciśnienie (nadciśnienie): masaż lekki i powolny.

  • Niskie ciśnienie (niedociśnienie): masaż szybki i energiczny.

Zjawisko Reaktywności Pacjenta

• Zależne od:

  • Wieku (niemowlęta - delikatny, dzieci do 15 lat - średni, 15-40 lat - mocny, po 40 r.ż. - średni).

  • Płci (kobiety - łagodniejszy niż mężczyźni).

  • Zawodu (pracownicy fizyczni - mocniejszy niż umysłowi).

  • Budowy, typu konstytucjonalnego:

    • Asteniczny/leptosomatyczny (szczupły i wysoki): łagodny i dłuższy.

    • Atletyczny (dobrze umięśniony): średni do granicy bólu.

    • Pykniczny (z przewagą tkanki tłuszczowej): próg bólu przekraczamy.

  • Silne nerwice: masaż łagodny i delikatny (uspokajający).

  • Obniżona reakcja układu nerwowego: masaż silny i energiczny.

Tok Masażu

1. Część wstępna (3-10 minut):

   • Zapoznanie się ze zleceniem lekarskim.

   • Dodatkowe informacje od pacjenta.

   • Zorganizowanie stanowiska pracy.

   • Poinformowanie i pomoc choremu w przygotowaniu się do zabiegu.

   • Przygotowanie tkanek: rozluźnienie mięśni, dezynfekcja rąk masażysty i oczyszczenie skóry pacjenta.

2. Część główna (10-30 minut):

   • Faza przygotowawcza:

     • Palpacyjna ocena reaktywności tkanek i reakcji ogólnej chorego

     • Palpacyjna ocena występowania zmian tkankowych (przeczulica, napięcie mięśni, zmiany łącznotkankowe lub tkliwość bólowa)

     • Masaż wstępny okolic funkcjonalnie związanych z miejscem występowania schorzenia

   • Faza właściwa:

     • Masaż tkanek powierzchownych w okolicy zmian chorobowych

     • Masaż tkanek głębiej położonych w okolicy zmian chorobowych o ile nie ma przeciwwskazań

   • Faza utrwalająca:

     • Masaż tkanek funkcjonalnie związanych z procesem chorobowym

     • Ruchy bierne lub czynne w stawach funkcjonalnie związanych z okolicą masowaną w fazie właściwej

3. Część końcowa (5-10 minut):

   • Oczyszczenie skóry chorego i rąk masażysty po zabiegu.

   • Poinformowanie chorego o przewidywanych reakcjach po zabiegu.

   • Pomoc choremu w czynnościach samoobsługowych.

   • Poinformowanie chorego o zachowaniu się po zabiegu.

   • Uporządkowanie stanowiska zabiegowego.

Zasady Obowiązujące Podczas Wykonywania Masażu

1. Wywiad z pacjentem przed rozpoczęciem masażu.

2. Odpowiedni kierunek masażu zgodnie z budową anatomiczną:

   • Układ żylny: kierunek dosercowy.

   • Układ chłonny: kierunek do najbliższych węzłów chłonnych.

   • Układ nerwowy: od odcinków obwodowych do OUN.

   • Mięśnie: kierunek zgodny z ich anatomicznym przebiegiem.

3. Techniki w masażu klasycznym wzdłuż naczyń krwionośnych i limfatycznych:

   • Kończyna górna: od dłoni do stawu łokciowego, a następnie do stawu ramiennego.

   • Kończyna dolna: od stopy do stawu kolanowego, a następnie do stawu biodrowego.

   • Miednica i okolica krzyżowa: w kierunku pachwin.

   • Grzbiet: od kręgosłupa na boki oraz z dołu do góry w kierunku węzłów chłonnych.

   • Kark i obręcz barkowa: w kierunku węzłów chłonnych podpotylicznych i pachowych.

   • Głowa i twarz: zgodnie z przebiegiem mięśni oraz w stronę węzłów przyusznych.

   • Szyja: od żuchwy i od ucha w dół do węzłów chłonnych podobojczykowych.

   • Klatka piersiowa: od mostka na boki do węzłów chłonnych pachowych oraz w górę w kierunku węzłów podobojczykowych.

   • Powłoki brzuszne: zgodnie z ruchem zegara oraz w kierunku węzłów chłonnych pachwinowych.

4. Nie masujemy węzłów chłonnych.

5. 6. Pierwsze masaże są „masażami przygotowawczymi”.

   7. Czas trwania masażu uzależnia się zawsze od: rodzaju choroby, objętości powierzchni masowanej, aktualnego stanu zdrowia pacjenta. Ogólnie można założyć, że czas masażu:

   • jednej części ciała od 10-15min,

   • całkowity od 45-60min, stosowany z gimnastyką może przekroczyć 70 min.

   8. Pacjent po masażu powinien odpocząć 15-20 min.

   9. Podstawową serią masażu jest 10 zabiegów wykonywanych codziennie, a jeśli jest to wskazane i możliwe nawet 2x dziennie.

   10. Każdy chwyt masażu wykonujemy minimum 2/3-krotnie.

   11. Pacjent-klient powinien być masowany min. 2 godz. po posiłku. Nie jest wskazane masowanie bezpośrednio po posiłku powłok brzusznych oraz kręgosłupa.

   Warunki obowiązujące podczas wykonywania masażu.

   1. Masażysta wykonując zabieg stoi najczęściej przy kozetce pacjenta. Dlatego tak ważną rzeczą jest wyposażenie gabinetu w stół do masażu z regulowaną wysokością.

   2. Stół do masażu przykrywamy prześcieradłem.

   3. Podstawowym warunkiem do wykonywania masażu jest całkowite rozluźnienie mięśni pacjenta. Masaż jest zabiegiem biernym i dlatego napinanie mięśni przez pacjenta utrudnia jego wykonanie.

   4. W trakcie masażu rękoczyny wykonywane przez masażystę powinny być spokojne, pewne, skoordynowane oraz płynne.

   5. Dobrze wykonywany masaż nie powinien wywoływać bólu (wyjątkiem może być przypadek, gdzie zgodnie ze wskazaniami, przezwyciężamy napięte mięśnie co może być bolesne.

   6. Przy wykonywaniu masażu, podobnie zresztą jak i przy innych zabiegach fizykalnych, obowiązuje zasada stopniowego obciążania układu krążenia.

   7. Podczas masażu można używać różnego rodzaju środków poślizgowych, takich jak:

   • talk,

   • oliwka kosmetyczna,

   • mydło (masaż centryfugalny)

   • oraz żele.

   Uwaga 1 - środki poślizgowe nakładamy na swoje dłonie rozsmarowując je, nigdy bezpośrednio na skórę pacjenta.

   Uwaga 2 - najzdrowszy i najbardziej efektywny masaż to masaż wykonywany na sucho bez żadnych środków poślizgowych.

   8. Ręce masażysty muszą być suche i czyste. Ręce potliwe nie nadają się do masażu.

   9. Skóra okolicy przewidzianej do masażu powinna czysta i sucha. W owłosionych okolicach ciała zaleca się skrócić lub wręcz ogolić włosy. Brodawki i brodawczaki należy w czasie chwytów omijać.

   10. Do masażu używa się maści i preparatów, które służą jako środki lecznicze w poszczególnych jednostkach chorobowych oraz środków rozgrzewających wybrane odcinki ciała. I tak:

   • do środków typowo rozgrzewających i leczniczych zaliczamy:

   • olejek i spirytus kamforowy,

   • mazidło pieprzowe,

   • histaderminę,

   • kapsiderm,

   • kapsipleks,

   • Ben-Gay,

   • maść końska.

   • do środków leczniczych, ale słabo rozgrzewających zaliczyamy:

   • wiprosal (maść z jadem żmii),

   • maść tygrysią,

   • maść z jadem pszczelim,

   • reparil (Uwaga – wklepywany a nie wcierany w skórę),

   • maść butapirazolowa.

   • do środków odżywczych można zaliczamy:

   • preparaty ziołowe,

   • wszelkie preparaty bogate w witaminy A, D, E, F, H.

   Uwaga – preparat dawkujemy w takim stopniu, w jakim skóra jest w stanie wchłonąć.

   I tak:

   • do środków typowo rozgrzewających i leczniczych zaliczamy:

   • olejek i spirytus kamforowy,

   • mazidło pieprzowe,

   • histaderminę,

   • kapsiderm,

   • kapsipleks,

   • Ben-Gay,

   • maść końska.

   „Teoria masażu”

   Techniki masażu

   Głaskanie:

   • technika /zabieg najczęściej stosowany,

   • polega na ruchach, jak sama nazwa wskazuje, „głaszczących”,

   • głaskanie powinno zawsze zaczynać się od części zdrowej, przechodzić poprzez obszar chory i dopiero kończyć się ponad obszarem zdrowym,

   • masaż zaczynamy od głaskania, głaskaniem także kończymy każdy masaż,

   • głaskanie można wykonywać stroną dłoniową i grzbietową ręki, a także opuszkami palców - np. masaż twarzy,

   • lub miejsca ciała o ograniczonej powierzchni – palce stóp,

   • niekiedy głaskanie wykonujemy szczotką włosianą – nazywa się to szczotkowaniem,

   • dłoń wykonująca głaskanie może być ułożona na tkankach masowanych podłużnie lub poprzecznie,

   • palce mogą być złączone lub rozstawione,

   • głaskaniem przeplatamy poszczególne techniki lub chwyty,

   • niekiedy cały masaż ogranicza się do głaskania,

   • głaskanie wykonujemy w tempie ok. 25 ruchów na minutę.

   Podział techniki głaskania:

   • głaskanie płaskie, stosowane np. na plecach lub na brzuchu,

   • głaskanie obejmujące stosowane na kończynach,

   • głaskanie powierzchowne – stosowane w fazie wstępnej zabiegu oraz wszędzie tam gdzie wskazany jest bodziec łagodny i uspokajający,

   • głaskanie głębokie – stosowane z użyciem większej siły ucisku. Zmniejsza zastoje i obrzęki.

   Cele głaskania:

   • głaskanie służy do rozprowadzenia talku, żelu, maści itp.,

   • delikatne głaskanie wpływa kojąco na ból,

   • głaskanie powierzchowne powoduje mechaniczne usunięcie zrogowaciałych łusek naskórka, w celu ułatwienia wydzielniczej pracy gruczołów potowych i łojowych,

   • zwiększenie tonusu (napięcia) skórnego i tkanki podskórnej,

   • wzmożenie przemiany materii w tkankach skórnych i szybsze odprowadzenie ewentualnych obrzęków i krwiaków,

   • poprawa wazomotorycznej funkcji naczyń skórnych , stymulacja procesów wymiany w skórze i podskórnej tkance łącznej,

   • obniżenie pobudliwości zakończeń nerwów czuciowych skóry przez działanie uspokajające na OUN, czyli obniża pobudliwość emocjonalną, sprzyja rozluźnieniu mięśni,

   • głaskanie przyspiesza odpływ krwi żylnej z tkanek, a na jej miejsce napływa krew tętnicza, powodując szybsze i lepsze odżywienie tkanek,

   • zmniejszenie zastoju i obrzęków, przyspiesza się wchłanianie krwiaków,

   • powoduje zwiększenie kurczliwości mięśni,

   • głaskanie wykonane na klatce piersiowej powoduje zwolnienie ruchów oddechowych,

   • pod wpływem głaskania głębokiego wchłanianie płynów z tkanki podskórnej zwiększa się o 16-58%,

   • głaskanie wykonane energicznie i rytmicznie działa pobudzająco na OUN,

   • u chorych z niedowładami i porażeniami pochodzenia OUN lekkie głaskanie obniża pobudliwość komórek ruchowych rdzenia kręgowego.

   Rozcieranie:

   • jest silniejszy ruchem i silniej wykonywanym w porównaniu z głaskaniem,

   • jest najważniejszą i podstawową techniką masażu w procesie leczenia,

   • to technika sprężyście odkształcająca struktury zbudowane z tkanki łącznej,

   • jest chwytem działającym intensywnie na małe ściśle zlokalizowane powierzchnie,

   • polega na wykonywaniu okrężnych ruchów kciukiem lub opuszkami palców,

   • dobór techniki rozcierania zależy od tego, czy zmiany dotyczą skóry czy warstw tkanek głębiej położonych,

   • rozcieranie powoduje, co jest charakterystyczne, utworzenie fałdu skórnego, w którym następuje rozciąganie i rozcieranie tkanek.

   Zastosowanie techniki rozcierania:

   • stwardnienie mięśnia (myogelosis),

   • blizny,

   • właściwy masaż stawów i ścięgien,

   • rozcieranie stosuje się na okolice stawów w artrozach (zmianach zwyrodnieniowo-wytwórczych stawów) i zmianach patologicznych tkanek okołostawowych,

   • rozluźnia i rozciąga zrosty.

   Sposób wykonania techniki rozcierania:

   • w technice tej wykorzystujemy: opuszki od 2 do 5 palca jednej ręki lub obu rąk, kłęb kciuka lub nasadę ręki,

   • wykonujemy ruchy okrężne, półkoliste lub spiralne ruchy rozcierania rozdzielają i rozgniatają nagromadzone złogi,

   • ruchy możemy wykonywać jedna ręką lub dwoma,

   • rozcieranie zaleca się wykonywać bez środków poślizgowych,

   • temperatura w tkankach po zastosowaniu techniki rozcierania może wzrosnąć nawet o 5oC,

   • tempo techniki 60-100 ruchów na minutę.

   Podział techniki rozcierania:

   • w zależności od wskazań, rozcieranie może być:

   • powierzchowne, ma działanie tonizujące,

   • głębokie, ma działanie drażniące i mobilizujące i daje większy odczyn.

   • w zależności od kierunku rozcieranie może być:

   • podłużne – działa rozluźniająco i stosujemy je we wszystkich chorobach z wyjątkiem stanów zapalnych,

   • poprzeczne – działa mobilizująco i ma szczególne zastosowanie w przypadku zapalenia ścięgien i pochewek ścięgnistych,

   • okrężne – wykonywane wokół stawów, łopatek itp.

   • w zależności od sposobu wykonania rozcieranie może być:

   • spiralne - działa troficzne na tkanki,

   • koliste – stosowane w drenażu limfatycznym i masażu segmentarnym.

   Cele rozcierania:

   • obniżenie pobudliwości nerwów – czyli działanie przeciwbólowe,

   • zapobiega otarciom i odleżynom ,

   • stosowane przy hartowaniu tkanek – min. po amputacjach,

   • ułatwienie wchłaniania się krwiaków, obrzęków, wysięków pozapalnych,

   • uaktywnienie miejscowego przepływu krwi i limfy (masaż odprowadzający), co daje lepsze przekrwienie stawów

   • uelastycznienie przykurczonych mięśni i powstałych blizn,

   • uelastycznienie torebek stawowych, więzadeł, przyczepów mięśniowych,

   • likwidacja zgrubień, stwardnień, różnego pochodzenia mięśniowego,

   • likwidacja blizn , bliznowców, zrostów po zabiegach operacyjnych.

   Ugniatanie

   • stanowi zasadniczą część masażu klasycznego,

   • to technika odkształcająca sprężyście tkankę mięśniową,

   • technika ta polega na ruchów rozciągania, unoszenia, uciskania i wyciskania tkanki masowanej,

   • ugniatanie w masażu klasycznym stanowi ok. 40% całego masażu i ok. 60% masażu sportowego,

   • małe mięśnie lub grupy mięśniowe masuje się stosując ugniatanie jednoręczne,

   • obowiązuje zasada, iż mimo użycia dużej siły ruchy nie mogą sprawiać osobie masowanej bólu,

   • ugniatanie jest traktowane jako bierna gimnastyka mięśni i naczyń,

   • ugniatanie powoduje oprócz wzrostu siły i wytrzymałości mięśni także jej przyrost,

   • powoduje rozdrabnianie i spalanie tkanki tłuszczowej,

   • wykonujemy w tempie 40-50 ruchów na minutę.

   Podział techniki ugniatania:

   • jeżeli chodzi o kierunek ugniatanie, wyróżniamy:

   • poprzeczne - celem tego ugniatania jest „wyciskanie” substancji z tkanek i dlatego od niego zaczynamy jako pierwszego. Ugniatanie poprzeczne działa pobudzająco,

   • podłużne - ma największe zastosowanie zwłaszcza tam, gdzie zależy nam szczególnie, by nie rozciągnąć tkanki mięśniowej. Ugniatanie podłużne działa rozluźniająco,

   • pionowe – ma zastosowanie wszędzie tam, gdzie nie możemy uchwycić tkanki i rytmicznie ją uciskamy przesuwając się dosercowo.

   W technice ugniatania możemy dodatkowo wyróżnić inne odmiany takie jak:

   • wałkowanie – wykonywane na kończynach, powoduje rozluźnienie bardzo napiętych mięśni,

   • wyciskanie – określane jako głębokie głaskanie,

   • zwijanie (rolowanie) – wykonywane na brzuchu lub na plecach, czyli na powierzchniach płaskich,

   • piłowanie małe i duże – wykonywane na kręgosłupie,

   • zruszanie– wykonuje się w okolicach gdzie trudno jest chwycić mięśnie (np. mięśnie przykręgosłupowe),

   • mieszenie – („wyrabianie ciasta”) polega na objęciu mięśnia i odrywaniu go od podłoża.

   Cele ugniatania:

   • stosuje się w celu intensywnego pobudzenia mięśni,

   • uregulowanie, czyli sprowadzenie do fizjologicznego napięcia mięśniowego po przez oddziaływanie na receptory czucia głębokiego,

   • przyspieszenie ogólnej regeneracji mięśni po intensywnym wysiłku fizycznym,

   • zwiększenie elastyczności tkanki mięśniowej oraz ścięgien,

   • zmniejsza napięcie blizn,

   • stymuluje procesy wymiany tlenu i dwutlenku węgla w mięśniach,

   • ugniatanie w połączeniu z kompleksowymi ćwiczeniami ruchowymi i elektrostymulacją ma szerokie zastosowanie w leczeniu niedowładów i porażeń neurogennych oraz zaników mięśniowych.

   Wyciskanie

   • technika podobna do głaskania głębokiego, a przez niektórych zaliczana do odmiany ugniatania,

   • polega na wykonywaniu ruchu rękoma masażysty o jednakowym nasileniu po całym masowanym odcinku wraz z tkanką skórną,

   • wykorzystywana jest przede wszystkim w masażu sportowym ,w masażu leczniczym stosuje się ją w tzw. drenażu limfy,

   • możemy je wykonywać kciukiem lub całą dłonią obejmującym chwytem oraz wszystkimi palcami,

   • wszystkie ruchy mają charakter prostolinijny, czyli wykonuje się je wzdłuż włókien mięśniowych.

   Cele wyciskania:

   • przepycha krew w naczyniach żylnych i chłonnych w kierunku serca,

   • wyciskanie opróżnia naczynia krwionośne i chłonne zwiększając szybkość przepływu krwi i limfy,

   • szybsze odprowadzenie produktów przemiany materii,

   • pobudza receptory nerwowe znajdujące się w tkance podskórnej a także w obwodowych warstwach mięśni i ścięgien.

   Oklepywanie

   • jest techniką masażu klasycznego polegającą na uderzaniu rękoma masażysty w tkanki masowane,

   • jest silnym bodźcem mechanicznym, który w krótkim czasie wywołuje maksymalne przekrwienie masowanej części ciała,

   • uderzenia powinny być krótkie, sprężyste i wykonane tak, aby nie wywoływało bólu i nie powodowało w skórze krwawych wybroczyn,

   • przy oklepywaniu mięśnie pacjenta powinny być całkowicie rozluźnione,

   • przy oklepywaniu kierunek masażu jest dowolny i ruchy uderzające mogą być wykonywane z dołu do góry i odwrotnie,

   • reakcję mięśni na oklepywanie można porównać z reakcjami na działanie impulsów prądów małej częstotliwości w zabiegach w zabiegach zwanych elektrostymulacją,

   • wykonuje się w zanikach mięśni lub gdy są one osłabione.

   Dobór sposobu wykonywania oklepywania

   zależy od:

   • okolicy stosowania masażu,

   • grubości tkanki masowanej,

   • jej stanu fizjologicznego.

   Podział oklepywania

   • ze względu na szybkość, wyróżniamy:

   • szybkie – 250-300 uderzeń / min.

   • wolne - 100-120 uderzeń / min.

   • ze względu na moc, wyróżniamy:

   • oklepywanie małej mocy – działa uspokajająco i rozluźniająco,

   • oklepywanie średniej mocy – działa pobudzająco i podnosi napięcie. Ma duże zastosowanie w porażeniu wiotkim,

   • oklepywanie dużej mocy – silnie hamuje czynność tkanki mięśniowej i nerwowej. Jeżeli będziemy je wykonywać bardzo silnie to doprowadzimy do porażenia w/w tkanek. Oczywiście ta reguła nie będzie miała zastosowania w masażu sportowym.

   Cele oklepywania:

   • bardzo silne przekrwienie masowanej powierzchni,

   • pobudzenie mięśni gładkich i poprzecznie prążkowanych do skurczu,

   • zmniejszenie tkanki tłuszczowej przez przyspieszenie przemiany materii,

   • podwyższenie temperatury tkanek,

   • w chorobach układu oddechowego oklepywanie wykorzystuje się w celu oderwania wydzieliny zalegającej w płucach,

   • wpływ na naczynia krwionośne:

   • słabe oklepywanie – zwęża naczynia krwionośne i zwalnia tętno,

   • silne oklepywanie – rozszerza naczynia krwionośne,

   • zmiana pobudliwości ośrodkowego układu nerwowego:

   • lekkie oklepywanie – działa uspokajająco i znieczulająco,

   • silne oklepywanie – działa pobudzająco,

   • bardzo silne oklepywanie – hamuje lub znosi reakcje ze strony OUN,

   • wpływ na zdrowe nerwy obwodowe:

   • lekkie oklepywanie – pobudza,

   • silne oklepywanie – obniża działanie nerwów,

   • bardzo silne oklepywanie – hamuje działanie nerwów,

   • wpływ na chore nerwy obwodowe:

   • lekkie oklepywanie – uspakaja,

   • silne oklepywanie – pobudza.

   Przeciwwskazania:

   • silny ból,

   • wzmożone napięcie mięśniowe,

   • kruchości ścian naczyń krwionośnych,

   • żylaki,

   • po wzmożonym wysiłku fizycznym,

   • w spastyczności - pogłębia spastyczność,

   • dyskopatie,

   • osteoporoza,

   • przykurcze mięśniowe,

   • w skoliozach po stronie przykurczonych mięśni,

   • oklepywanie należy do tzw. techniki twardej, dlatego nie należy jej stosować u osób starszych i u dzieci po ciężkich zabiegach operacyjnych.

   Wstrząsanie

   • polega na przekazywaniu tkankom za pomocą rąk masażysty drgań mechanicznych o znacznej amplitudzie i niedużej częstotliwości,

   • najczęściej stosuje się na kończynach w celu obniżenia napięć mięśniowych i uzyskania rozluźnienia aparatu stawowo-więzadłowego,

   • możemy ją stosować między techniką ugniatania, a głaskaniem.

   • najczęściej stosowana jest na zakończenie masażu.

   Cele wstrząsania

   • obniżenie napięcia mięśniowego i rozluźnienie aparatu więzadłowo- torebkowego,

   • ułatwienie wydzielania płynu zalegającego płynu wysiękowego w płucach (wstrząsanie klatką piersiową),

   • usprawnianie krążenia obwodowego, aktywacja przepływu krwi a szczególnie limfy,

   • słabe wstrząsanie – obniżenie pobudliwości OUN,

   • silne wstrząsanie – wzmożenie pobudliwości OUN.

   Wibracja

   • polega na przekazywaniu za pomocą rąk masażysty lub aparatu wibracyjnego drgań mechanicznych o małej amplitudzie i znacznej częstotliwości tkankom masowanym,

   • silna wibracja powoduje wzmożone napięcie mięśniowe,

   • ruchy w czasie wibracji wykonujemy góra-dół, a nie na boki,

   • częstotliwość drgań ok. 20 – 40 drgań / sekundę.

   Podział i cele wibracji

   • labilna - wykonuje się wzdłuż przebiegu nerwu, włókien mięśniowych , naczyń obwodowych

   • działanie: obniża napięcie mięśniowe, normalizuje napięcie tkanek,

   • stabilna - stosuje się na punkty bolesne w czasie 5 – 20 s.

   • działanie: obniża próg pobudliwości nerwowej, działa przeciwbólowo, wpływa na zmniejszenie obrzęków,

   • bezpośrednią

   • działanie: pobudzająco na układ nerwowy i mięśniowy,

   • pośrednią

   • działanie: uspokajająco na układ nerwowy i mięśniowy,

   • podłużną – wykonuje się ją wzdłuż przebiegu włókien mięśniowych,

   • działanie: pobudzająco na układ nerwowy i mięśnie,

   • poprzeczną – wykonywana w poprzek przebiegu włókien mięśniowych,

   • działanie; uspokajająco na układ nerwowy i tkankę mięśniową,

   • słabą - ma działanie uspokajające,

   • mocną - ma działanie pobudzające.

   Wibrację stosujemy:

   • w chorobach układu oddechowego,

   • w leczeniu sztywności karku,

   • w wzmożonym napięciu mięśni,

   • w chorobie zwyrodnieniowej,

   • w leczeniu otyłości (przyspieszając znacznie przemianę materii),

   • jednak największe zastosowanie wibracja znalazła w przypadku obrzmień tkanki łącznej oraz w większości chorób neurologicznych.

   Techniki funkcjonalne

   • stanowią połączenie (kompilację) technik masażu z ćwiczeniami biernymi stawów znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie masowanego odcinka ciała,

   • przeprowadza się na zakończenie masowania poszczególnych odcinków ciała,

   • wykonywane są przez masażystę przy biernym zachowaniu się masowanego, który powinien maksymalnie rozluźnić ćwiczone mięśnie.

   Zasady metodyczne

   • pewna stabilizacja odcinka powyżej ćwiczonego stawu,

   • ruch należy prowadzić w pełnym fizjologicznym zakresie,

   • przy stawach wrażliwych ruch prowadzimy do granicy bólu,

   • ruchy wykonuje się z możliwie silnym dociskiem na powierzchnie stawowe,

   • liczba powtórzeń ruchów 6-8 w jednej płaszczyźnie.

   Cele techniki

   • lepsze ukrwienie, a tym samym odżywienie powierzchni torebek i wiązadeł stawowych,

   • zwiększenie elastyczności i sprężystości elementów wiązadło-torebkowych stawów,

   • zachowanie lub wyrobienie pełnego zakresu ruchu w stawach,

   • zabezpieczenie przed powstaniem przykurczów, zniekształceń, odwapnień czy patologicznych narośli w stawach,

   • utrzymanie naturalnej długości i elastyczności mięśni,

   • unormowanie krążenia mięśniowego (uruchomienie tzw. pompy mięśniowej),

   • wyzwolenie bodźców prioprioreceptywnych z receptorów stawowych i mięśniowych, powodujących pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego i umożliwiających zachowanie tzw. pamięci ruchowej.

   Wpływ masażu klasycznego na poszczególne tkanki

   Skóra

   • podczas masażu usuwane są ze skóry w postaci łusek obumarłe komórki naskórka,

   • masaż ułatwia skórze oddychanie,

   • masaż poprawia czynność wydalniczą gruczołów łojowych i potowych,

   • pod wpływem masażu naczynia skórne rozszerzają się,

   • masaż przyspiesza obieg krwi i chłonki w naczyniach skórnych.

   Tkanka łączna

   • charakteryzują się dużym polimorfizmem (wielopostaciowość i wielokształtność),

   • spełniają w ustroju różne czynności a wiec nie tylko łączą, ale również stanowią mechaniczna podporę innych tkanek tworząc rusztowanie dla różnych narządów,

   • dzięki komórkom żernym – makrofagom, ma własności pochłaniania ciał obcych lub bakterii i wytwarzania przeciwciał,

   • masaż wpływa na przyrost tkanki łącznej i okostnej,

   • tkanka tłuszczowa, która jest rodzajem tkanki łącznej, zanika pod wpływem masażu,

   • należy pamiętać, że w przypadku tej tkanki mamy tu do czynienia z łukiem odruchowym trzewno-łącznotkankowym lub trzewno-okostnowym.

   Tkanka mięśniowa

   Wpływ masażu może być wieloraki:

   I tak:

   • wpływ bezpośredni – inaczej miejscowy.

   • obniżeniem lub zwiększeniem napięcia,

   • usunięciem kwaśnych metabolitów,

   • rozszerzeniem naczyń krwionośnych,

   • przyrost tkanki mięśniowej (masaż izometryczny)

   • wpływ pośredni – dokonujemy tego albo poprzez układ krwionośny lub przez masaż segmentarny,

   • wpływ konsensualny – jest odmianą wpływu pośredniego i wiąże się ze znanym zjawiskiem promieniowania ruchowego.

   Wpływ ten może być:

   • relaksacyjny - rozluźniamy tkankę poprzez obniżenie jej napięcia,

   • stymulacyjny – pobudzamy tkankę poprzez zwiększenie jej napięcia.

   Tkanka nerwowa

   • masaż bardzo lekki działa uspokajająco na tkankę nerwową,

   • masaż średniej mocy działa pobudzająco,

   • masaż bardzo mocny hamuje czynność układu nerwowego a w niektórych przypadkach poraża tkankę,

   • masaż odżywia tkankę nerwową (zjawisko reinerwacji)

   Wpływ masażu klasycznego na poszczególne układy

   Na układ krążenia:

   Wpływ masażu na układ krążenia tłumaczą trzy podstawowe teorie:

   • hormonalna,

   • odruchowa,

   • mechaniczna.

   Teoria hormonalna

   Opis:

   • wskutek masażu wydziela się z tkanek większa ilość histaminy, który rozszerza naczynia krwionośne,

   • histamina, drażniąc nadnercza, powoduje wzrost wydzielania adrenaliny,

   • z kolei adrenalina powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, podnosząc ciśnienie krwi,

   Wniosek - w pierwszej fazie masażu notujemy spadek ciśnienia, a mniej więcej w 20 min. po masażu wzrost ciśnienia.

   Teoria odruchowa

   Opis:

   • wg tej teorii, masaż powoduje obniżenie ciśnienia krwi masowanej części ciała,

   • informacja o tym jest przekazywana jest do OUN,

   • reakcją obronną organizmu jest wzrost ciśnienia.

   Teoria mechaniczna

   Opis:

   teoria ta oparta jest na dwóch przesłankach:

   • na mechanicznym przepychaniu krwi (głaskanie),

   i

   • na wytwarzaniu próżni (ugniatanie), która zapełnia się wskutek wessania krwi z części dalszych, czyli masując część bliższą wywieramy pośredni i bardzo skuteczny wpływ na część ciała dalszą.

   Dodatkowo:

   • masaż pobudza układ krwionośny do pracy,

   • masaż przyspiesza cyrkulację krwi w naczyniach krwionośnych,

   • pod wpływem masażu wzrasta pojemność wyrzutowa i pojemność minutowa serca,

   • masaż ułatwia odpływ krwi żylnej,

   • masaż zmniejsza opór krwi w tętnicach, przez co ułatwia pracę serca.

   Uwaga – na układ krwionośny najlepszy wpływ ma właśnie masaż klasyczny a dopiero później drenaż limfatyczny i wszelkiego rodzaju masaże podwodne.

   Na układ nerwowy:

   • masaż jako bodziec mechaniczny przede wszystkim działa na obwodowy układ nerwowy,

   • masaż wywiera swoje działanie na OUN przekazując bodźce włóknami dośrodkowymi – aferentnymi,

   co z kolei

   • powoduje wysyłanie bodźców do mięśni, gruczołów wydzielania wewnętrznego oraz do poszczególnych narządów ustroju przez włókna odśrodkowe – eferentne,

   • masaż działa na układ nerwowy uspokajająco lub pobudzająco,

   • wpływ masażu na układ nerwowy zależny jest od siły i długości czasu masażu.

   Na układ kostno-stawowy:

   • pod wpływem masażu zwiększa się elastyczność i wytrzymałość aparatu więzadłowego,

   • poprawa się stopień ruchomości stawów oraz jego ukrwienie,

   • pod wpływem masażu zdolność stawów i aparatu więzadłowego do pracy jest szybciej przywracana,

   • masaż przyspiesza mineralizację kości.

   Na układ oddechowy:

   • masaż zwiększa ilość krwi dostarczonej do płuc, gdzie następuje większa wymiana gazowa i wzrasta ilość krwi bogatej w tlen,

   • masaż mięśni klatki piersiowej wpływa na rozkurczenie mięśni oddechowych, co umożliwia wykonanie bardziej efektywnych ruchów oddechowych,

   • masaż grzbietu i klatki piersiowej pobudza czynność wydzielniczą drzewa oskrzelowego (odflegmienie dróg oddechowych),

   Na układ mięśniowy:

   • tkanka mięśniowa jest lepiej zaopatrywana w tlen i substancje odżywcze,

   • masaż powoduje szybsze wydalanie produktów przemiany materii, zwłaszcza kwaśnych metabolitów,

   • masaż zwiększa zdolność mięśni do pracy (udowodniono, że po 5min. masażu zdolność do pracy zmęczonego mięśnia wzrasta 3-5 krotnie),

   • masaż pobudza włókna mięśniowe do skurczu - zapobiega to zanikom mięśniowym,

   Na układ pokarmowy:

   Masaż pośrednio wpływa na układ pokarmowy poprzez:

   • poprawę jego ukrwienie, co w pewnym stopniu poprawia trawienie i przyswajanie substancji odżywczych,

   • masaż przyspiesza także wydalanie z przewodu pokarmowego nie strawionych produktów,

   • z kolei przy występujących zaparciach masaż poprawia perystaltykę jelit,

   • o wpływie masażu na ukł. pokarmowy możemy także mówić mając na uwadze masaż segmentarny.

   Na przemianę materii:

   • masaż wywiera wpływ na miejscowe i ogólne procesy przemiany materii,

   • masaż powoduje przyspieszenie procesów biochemicznych zachodzących w naszym organizmie (szybsze usunięcie produktów przemiany materii i dostarczenie substancji odżywczych do tkanek i narządów),

   • masaż przy udziale odpowiednich reakcji chemicznych ułatwia spalanie tłuszczów i wydalanie ich z organizmu w postaci produktów zużytych (zastosowanie w usuwaniu otyłości).

   Na układ wydalniczo-moczowy:

   Wpływ pośredni:

   • masaż w znacznym stopniu zwiększa dopływ krwi do nerek, poprawiając tym samym ich ukrwienie i odżywienie,

   • pod wpływem masażu wzrasta czynność filtracyjna nerek – w ten sposób wydalany jest z organizmu zespół produktów zużytych wraz z wodą w postaci moczu.

   Wpływ bezpośredni:

   • odbywa się on oczywiście poprze skórę i mięśnie, działając miejscowo poprzez masaż okolic nerek, masaż podbrzusza i pęcherza moczowego.

   Wskazania do masażu całkowitego

   • w stanach wyczerpania u osób bez zmian organicznych,

   • w rekonwalescencji jako masaż kondycyjny, zwłaszcza u sportowców,

   • w ogólnych zaburzeniach statyki,

   • jako profilaktyka odleżyn i zaburzeń w układzie krążenia, głównie w stanach związanych z dłuższym przebywaniem w łóżku,

   • w różnych postaciach nerwic, jako sposób na obniżenie stanu nadpobudliwości,

   • w stanach hipotroficznych u dzieci – głównie w postaci zabiegów głaskania,

   • przy hipotonii mięśni,

   • u dzieci z nadwagą.

   Przebieg masażu całkowitego

   1. Masowany leży na brzuchu, mięśnie całkowicie rozluźnione.

   2. Masaż rozpoczynamy od masażu grzbietu stosując różne techniki, które powtarzamy kilkakrotnie.

   3. Następnie przeprowadzamy masaż tylnej strony kończyn dolnych, łącznie z pośladkami.

   4. Masowany zmienia pozycję ułożeniową, kładzie się na wznak i masujemy przednią powierzchnię kończyn dolnych.

   5. Dalsza faza to zabieg na powłokach brzusznych, ewentualnie z masażem jamy brzusznej.

   6. Masaż kończyn górnych.

   7. Zakończenie masażu ogólnego to ćwiczenia ruchowe i ewentualnie gimnastyka oddechowa.

   Wskazania do masażu częściowego

   Choroby układu krwionośnego:

   • przewlekła niewydolność krążenia,

   • ogólne stany obniżonego ciśnienia krwi,

   • nieznacznego stopnia otłuszczenie mięśnia sercowego,

   • choroby obwodowych naczyń krwionośnych,

   • zespoły żylakowe – nie w stanie ostrym oraz bez wyprysków i owrzodzeń,

   • choroba Raynauda,

   • długie unieruchomienie w łóżku – jako profilaktyka odleżyn,

   • starcza utrata sprężystości naczyń żylnych.

   Choroby skóry:

   • zaburzenia odżywcze i ukrwienia skóry,

   • przewlekłe i nawracające odmrożenia,

   • w celu rozmiękczenia blizn pooperacyjnych, pourazowych i zrostów po iniekcjach,

   • w celach kosmetycznych przy wiotkość skóry.

   Choroby mięśni poprzecznie-prążkowanych:

   • zmiany napięcia mięśniowego:

   • atonia - utrata napięcia,

   • hipotonia - obniżone napięcie,

   • hipertonia- wzmożone napięcie,

   • rigiditas – sztywność (utrzymuje się przez długi czas).

   • zmiany w obrębie komórek mięśniowych:

   • miogelozy.

   • zmiany masy mięśniowej:

   • atrofia.

   • przeciwdziałanie zanikom mięśni z niedoczynności lub bezczynności,

   • zaniki mięśni pochodzenia neurogennego, jak np. porażenia lub niedowłady wiotkie,

   • zaniki mięśni pochodzenia neurogennego, jak np. porażenia lub niedowłady spastyczne,

   • stany pourazowe mięśni, jak: zmiażdżenie, rozerwanie włókien lub wylewy krwawe,

   • zmęczenie mięśni po wysiłku fizycznym.

   Uwaga – należy pamiętać, iż najskuteczniejszym środkiem leczniczym w chorobach mięśni i nerwów ruchowych nie jest masaż lub ćwiczenia bierne, lecz ruchy czynne.

   Choroby nerwów obwodowych

   • przewlekłe zapalenia nerwów – nie w stanie ostrym,

   • nerwobóle,

   • choroby nerwów obwodowych (porażenia i niedowłady),

   • zespoły bólów korzeniowych - rwa kulszowa,

   • dla układu nerwowego - bezsenność i choroba Parkinsona.

   Choroby ortopedyczno-urazowe narządów ruchu

   • stany pourazowe jak: stłuczenia, skręcenia i zwichnięcia - po ustąpieniu ostrego odczynu miejscowego,

   • zmiany w narządach ruchu z przeciążenia,

   • choroby kości i stawów przebiegające z przykurczami okołostawowymi,

   • zesztywnienie po z operowaniu (konsolidacji) złamań kostnych,

   • stany pooperacyjne narządów ruchu,

   • po zdjęciu opatrunku gipsowego lub inne stany po unieruchomieniu,

   • wady wrodzone narządów ruchu,

   • przygotowanie do operacji.

   Choroby reumatyczne

   • wszelkie zmiany zniekształcające kostno-stawowe w następstwie procesu zwyrodnieniowo-wytwórczego,

   • wszystkie postacie gośćca.

   Choroby zawodowe

   • zespół chorób wibracyjnych,

   • nerwobóle występujące w wyniku zatruć zawodowych,

   • zmiany w narządach ruchu z przeciążenia,

   • w nerwicach ruchowych i czynnościowych.

   Uwaga - zasada w masażu leczniczym – nie należy stosować masażu bez zalecenia lekarza.

   Przeciwwskazania do stosowania masażu:

   • chory gorączkujący, powyżej 38oC,

   • krwotoki lub stan zagrażający,

   • ostre stany zapalne,

   • wszelkie choroby skór, którym towarzysza pęcherze i wypryski,

   • po zabiegach borowinowych i silnych zabiegach termicznych,

   • stwardnienie rozsiane i postępujący zanik mięśni,

   • wczesne stany po złamaniu, skręceniu i zwichnięciu,

   • brak dostatecznej kostniny,

   • zapalenie żył i świeże zakrzepy,

   • daleko posunięta miażdżyca,

   • okres ciąży,

   • menstruacja,

   • nowotwory złośliwe i niezłośliwe.

   Wywiad

   Dzielimy na trzy zasadnicze części:

   1. Informacje stałe:

   • nazwisko i imię,

   • wiek i płeć,

   • rodzaj wykonywanej pracy w ciągu ostatnich 5 lat,

   • dokładne rozpoznanie plus choroby towarzyszące,

   • od kiedy choruje,

   • czy było wcześniej prowadzone leczenie i z jakim skutkiem,

   • od kiedy pacjent ma wykonywane zabiegi w obecnym cyklu leczenia,

   • ilość wykonanych wcześniej masaży,

   • sprawdzenie aktualnego zlecenia na masaż,

   • stosowane zabiegi współtowarzyszące,

   • jak pacjent reaguje na masaż i inne zabiegi,

   • ocena wyników badań,

   2. Informacje zmienne

   Określają stan zdrowia pacjenta bezpośrednio przed masażem:

   • temperatura ciała,

   • ciśnienie krwi – mierzone przed i po zabiegu,

   • czy nie odczuwa dolegliwości sercowych,

   • czy nie ma kłopotów z oddychaniem,

   • co się zmieniło po masażu, czy ustąpiły dolegliwości lub pojawiły się nowe,

   • jakie było samopoczucie pacjenta po poprzednim masażu,

   • przy masażu powłok brzusznych zapytanie czy pacjent nie ma kłopotów ze stolcem i

   moczem i jak dawno spożywał posiłek,

   • w przypadku pacjentki upewniamy się czy, nie jest w okresie menstruacji,

   • czy i jaki zabieg wykonano u pacjenta bezpośrednio przed masażem,

   • czy były podawane jakieś zastrzyki – czy były to blokady.

   3. Informacje dodatkowe

   Są to wszelkie informacje mogące mieć związek z chorobą, a uzyskać je możemy już w trakcie wykonywania masażu:

   • jakie poważniejsze choroby pacjent przechodził,

   • czy prowadził aktywny tryb życia,

   • czy miały miejsce jakieś urazy,

   • czy miały miejsce zabiegi chirurgiczne i dlaczego.

   „Masaż w wybranych chorobach reumatycznych”

   Patogeneza większości chorób reumatycznych nie jest znana.

   Przyjmuje się etiologię wirusową lub wpływ czynników genetycznych.

   Masaż w reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS) – Arthritis Reumatoidea

   Wprowadzenie

   Dawna nazwa choroby to: gościec przewlekły postępujący. RZS jest to przewlekły, postępujący i ogólnoustrojowy proces zapalny dotyczący tkanki łącznej. Zmiany patologiczne występują więc w wielu narządach, lecz w obrazie klinicznym dominują zmiany niszczenia tkanek stawowych w postaci zniekształceń i upośledzania funkcji stawów. Choroba dwukrotnie częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn.

   Objawy – początek choroby jest z reguły powolny a prowadzi z reguły do ciężkiego kalectwa.

   • stany podgorączkowe,

   • parestezje w kończynach,

   • bóle stawów i mięśni co daje ograniczenie ruchu – najczęściej symetryczne w stawach jednoimiennych kkg.,

   • pierwsze zamiany zapalne występują głównie w małych stawach – głównie w obrębie dłoni ,

   • obrzęki stawów i bolesność uciskowa,

   Przebieg

   Z reguły przewlekły, z wyodrębnieniem 4 okresów. Mamy do czynienia z zaostrzeniami i remisjami. Początkowo zmiany dotyczą tylko błony maziowej stawów, co kończy się powstaniem nacieków. Uszkodzeniu ulegają także miękkie elementy okołostawowe – aparat więzadłowy. Leczenie pacjentów z RZS musi być kompleksowe od leczenia farmakologicznego aż po operacyjne. W samej rehabilitacji dominuje leczenie ruchem. Z uwagi na postępujący charakter schorzenia nadrzędnym celem rehabilitacji tych osób jest możliwie jak najdłuższe utrzymanie znacznej sprawności.

   Rehabilitacja - fizjoterapia.

   Okres I

   W tym okresie na plan pierwszy wysuwa się leczenie ułożeniowe, które rzutuje na szybkość powstania deformacji i przykurczów.

   Sposób przeprowadzenia:

   • pacjent powinien leżeć na płaskim materacu, jedynie z płaską poduszką pod głową,

   • pod stopy podkładamy wałek w celu uniknięcia ich opadania,

   • nie dopuszczamy do zgięcia w stawach kolanowych i łokciowych. Preferuje ustawienie wyprostne,

   • aby uniknąć sytuacji przykurczu w stawach biodrowych zaleca się kilka razy dziennie układać pacjenta na brzuchu,

   • szczególna uwagę zwracamy na dłonie. Możemy tutaj spodziewać się przykurczy zgięciowych w stawach międzypaliczkowych lub śródręcznopaliczkowych.

   Stosowane zabiegi w tym okresie:

   Cel zabiegów – zmniejszenie stanu zapalnego i działanie przeciwbólowe.

   a) fizykoterapia - IR, UV magnetoterapia, laser, masaże wirowe i podwodne,

   b) psychoterapia – u pacjentów występuje skłonność do depresji.

   po ustąpieniu okresu ostrego możemy przystąpić do:

   c) masaż – stosujemy tylko masaż klasyczny, głównie z wykorzystaniem technik głaskania i wibracji. Opracowaniu podlegają kkd i kkg. Nie zapominamy o klatce piersiowej celem usprawnienia oddychania. Jeżeli po kilku zabiegach pacjent poczuje się dobrze możemy wprowadzić w kolejności techniki: rozcierania, ugniatania podłużnego i uciski.

   d) kinezyterapia – odgrywa ona, szczególnie, w RZS najistotniejszą rolę. Prowadzenie ćwiczeń, podobnie jak masaż, powinno zacząć się od wolnych lub bardzo wolnych i delikatnych. Stosowane ćwiczenia to: ogólnousprawniające, czynne właściwe a później czynne z oporem, bardzo ważne ćwiczenia chwytnej czynności ręki oraz ćwiczenia oddechowe.

   Okres II i III

   Stosowane zabiegi w tym okresie:

   a) podobnie jak w pierwszym okresie dalej prowadzimy fizyko, balneo i kinezyterapię. W przypadku kinezyterapii wprowadzamy dodatkowo ćwiczenia w odciążeniu – UGUL, ćwiczenia samowspomagane, ćwiczenia z oporem (siła mięśni), redresje i oczywiście ćwiczenia oddechowe,

   b) masaż. Metodyka i założenia są podobne do I okresu. Jeżeli wcześniej założyliśmy, że dbamy o mięśniówkę to poza rozcieraniem główną techniką będzie ugniatanie i to tylko podłużne. Ważne, aby w tym okresie kiedy zwiększamy liczbę technik relatywnie zmniejszyć zarówno siłę jak i czas masażu. Dalej przestrzegamy zasady – jeżeli mamy „wznowę” to zabiegi przerywamy. Przy dolegliwościach w zakresie kkd i kkg masaż rozpoczynamy od przemasowania grzbietu. Następnie w przypadku zajęcia stawów kg – po jej przemasowaniu zwraca się uwagę na masaż obręczy barkowej, karku oraz klatki piersiowej. Natomiast w przypadku zajęcia stawów kd – po jej przemasowaniu zwracamy uwagę na masaż stawu biodrowego i okolicę krzyżowo-lędźwiową.

   Okres IV

   Jest to okres końcowy choroby. Stwierdzamy liczne i znaczne deformacje. Obraz chorego jest nieciekawy: ogólne wyniszczenie organizmu, pacjent jest pacjentem unieruchomionym w łóżku lub wózku inwalidzkim. Często pozostają jedynie zabiegi wykonane przyłóżkowo.

   Stosowane zabiegi w tym okresie:

   a) masaż – zasadniczo to samo co w poprzednich okresach plus zajęcie się nowymi „ośrodkami” zmian, np. w okolicach karku lub klatki piersiowej. Podstawowym celem jest przeciwdziałanie zanikom mięśniowym plus ogólne usprawnianie narządu ruchu. Główne techniki to dalej rozcieranie i ugniatanie podłużne,

   b) kinezyterapia – taka jak w poprzednich okresach plus większe nastawienie na redresje, ćwiczenia oddechowe i naukę czynności dnia codziennego. Ilość i natężenie uzależniamy od możliwości samego pacjenta,

   c) leczenie operacyjne – nowy element. Coraz częściej stosowane w leczeniu RZS. Główne metody to działanie: 1) profilaktyczno-lecznicze, stosowane w wczesnym okresie choroby („chirurgia błony maziowej”), 2) korekcyjno-konstrukcyjne, wykonywane w zaawansowanych stadiach, np. już przy zmianach destrukcyjnych stawów.

   Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK). Choroba Bechterewa

   Wprowadzenie

   ZZSK jest to przewlekły proces zapalny o nie ustalonej etiologii. Jest sugerowane uwarunkowanie genetyczne. Choroba atakuje głównie stawy krzyżowo-biodrowe, stawy kręgosłupa i tkanki okołokręgosłupowe. Występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet..

   Objawy

   • początek choroby to głuche i tępe bóle w okolicy krzyżowo-pośladkowej pojawiające się w nocy lub nad ranem,

   • początki ogólnego osłabienia, braku apetytu a więc także spadku wagi ciała,

   • „mocne” objawy to p.w. obustronne, stwierdzane radiologicznie, zmiany w stawach krzyżowo-biodrowych,

   • zajęcie odcinka lędźwiowego manifestujące się na początku bolesnością i zniesieniem lordozy. Kończy się to całkowitym usztywnieniem tego odcinka,

   • zajęcie odcinka piersiowego wraz ze stawami żebrowo-kręgowymi aż do jej usztywnienia. Pogłębia się kifoza piersiowa, powodując typowe przygarbienie chorego i obniżenie jego wzrostu,

   • zajęcie odcinka szyjnego połączone z bolesnością przy ruchach głową, a następnie ograniczeniem ruchomości aż do całkowitego usztywnienia,

   • we obrazie radiologicznym w późniejszych stadiach pojawiają się syndesmofity – twory kostne, łączące sąsiadujące kręgi. Określmy to mianem „kija bambusowego”.

   Przebieg – może to być przebieg burzliwy i zakończyć się całkowitym unieruchomieniem w łóżku jak również choroba może mieć przebieg powolny, a osoby adaptują się zaistniałego stanu, długo zachowując zdolność do pracy a nawet do niewielkiego wysiłku fizycznego.

   Stosowane zabiegi – celem jest z jednej strony osiągnięcie efektu przeciwbólowego a z drugiej, podobnie jak w RZS jak najdłuższe utrzymanie sprawności ruchowej i oddechowej. Musimy tu trzymać się zasady systematyczności.

   Stosowane zabiegi będą różne i zależne od okresu:

   a) okres zaostrzeń – w zależności od tolerancji i preferencji pacjenta może to być: łagodne ciepło, prądy stałe, laseroterapia. W tym okresie nie stosujemy ani zabiegów masażu, ani kinezyterapii,

   b) okres remisji (cofnięcie się ostrych objawów) – nastawiamy się na rozciągnięcie i rozluźnienie napiętych mięśni – czyli poprawę ruchomości, poprawę ukrwienia,

   a) fizykoterapia – dużo ciepła w postaci kąpieli solankowych i masaży w środowisku wodnym, okłady borowinowe, sauna, gorące natryski, prąd stały, UD,

   b) masaż – siłę i częstotliwość uzależniamy od nasilenia zamian. Znając dalszy, prognozowany przebieg choroby, możemy zająć się tymi okolicami, gdzie spodziewamy się postępu i możemy temu zapobiec.

   We wczesnym okresie choroby stosujemy typowy masaż klasyczny ud, stawów biodrowych i pośladków. Także masaż odcinka L-S. Stosujemy wszystkie techniki z wibracją poprzeczną i podłużną, jednak preferujemy rozcieranie.

   W okresie zajęcia odcinka lędźwiowego wykonujemy masaż klasyczny tego odcinka i stawów biodrowych - stosujemy dużo rozcierania. Jeżeli można wykonujemy także ugniatanie podłużne i wibrację poprzeczną. Zapobiegawczo masaż całego grzbietu i klatki piersiowej także z dużą ilością rozcierania i ugniatania podłużnego.

   W okresie zajęcia odcinka piersiowego wykonujemy masaż klasyczny całego grzbietu + oczywiście masaż stawów biodrowych. Techniki jak wyżej. Nie możemy zapomnieć o masażu klasycznym klatki piersiowej ze stawami ramiennymi. Ze względu na deformacje kręgosłupa ważne jest prawidłowe ułożenie pacjenta z wykorzystaniem klinów i wałków.

   W okresie zajęcia odcinka szyjnego kręgosłupa podobnie wykonujemy masaż klasyczny całego grzbietu + stawów biodrowych. Masujemy także klatkę piersiową i stawy ramienne. Techniki te same,

   • kinezyterapia – najważniejsza składowa procesu terapeutycznego. We wczesnym okresie choroby stosuje się codzienną gimnastykę poranną o charakterze ogólnie usprawniającym. Pacjent musi „postawić” na aktywny tryb życia – turystyka piesza, pływanie, codzienne spacery. Pacjent powinien spać na twardym podłożu, najlepiej na brzuchu. W kinezyterapii w okresie pełnego rozwoju choroby stosuje się: ćwiczenia oddechowe, samowspomagające, redresyjne, ćwiczenia dla poprawy ruchomości kręgosłupa, ćwiczenia w wodzie i inne.

   Czego pacjentowi nie wolno:

   • prowadzić ćwiczeń statycznych i oporowych,

   • prowadzić intensywnych ćwiczeń,

   • prowadzić ćwiczeń w pozycji stojącej,

   • wykonywać skoków i uprawiać jazdy konnej.

   Choroby zwyrodnieniowe stawów (Arthrosis, Osteoarthrosis)

   Wprowadzenie

   Artroza oznacza proces zwyrodnienia (degeneracji) dotyczący głównie chrząstki stawowej, któremu towarzyszy nowotworzenie tkanki łącznej.

   Charakterystyczne dla artroz to stwierdzane radiologicznie zmiany w postaci:

   • nierównomiernego zwężenia szpary stawowej,

   • osteofitów (wyrośli kostnych w postaci, „dziobów” na krawędziach stawów),

   • sklerotyzacji nasad (czyli zagęszczenia struktury kości w miejscu najbardziej obciążonym).

   Przyczyna choroby wiąże się albo z działaniem czynnika uszkadzającego staw i jest to najczęściej czynnik mechaniczny albo z nadmiernym jego zużyciem. Te ostatnie mogą być spowodowane zarówno chorobą zawodową jak i częstymi mikrourazami. Występowanie jest częstsze u osób starszych, zwłaszcza w grupie pracowników fizycznych. W odróżnieniu od tak zwanych chorób zapalnych stawów zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze nie wywołują uogólnionych objawów chorobowych. Zmiany te najczęściej rozwijają w obrębie kręgosłupa. Najpoważniejsze problemy wiążą się z popularną „koksą” – coxarthrozą (zmiany w stawie biodrowym), i gonarthrozą (zmiany w stawie kolanowym) oraz bólami na wysokości L5 – S1 (może to być powodem rwy kulszowej).

   Uwaga – ból występuje raczej przy rozpoczęciu ruchu oraz po dłuższym jego trwaniu. Za to w spoczynku pojawia się rzadko.

   Zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze stawów obwodowych

   Zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze stawów biodrowych (Coxarthrosis)

   Wprowadzenie – choroba dotyczy jednego lub dwóch stawów, powodując znaczne ograniczenie ich ruchomości wraz z wyraźnym ograniczeniem chodu. Przyczyn może być wiele od dysplazji, choroby Perthesa, stany zapalne np. RZS po urazy mechaniczne.

   Objawy:

   a) przede wszystkim (p.w.) ból przy ruchach promieniujący do pachwiny lub do uda i kolana,

   b) ograniczenie ruchomości we wszystkich kierunkach z wyjątkiem zginania uda (przykurcz zgięciowy),

   c) przy dłuższy trwaniu choroby występuje zanik mięśni uda i pośladka,

   d) w obrazie RTG stwierdza się zwężenie szpary stawowej oraz występowanie osteofitów,

   e) pozorne skrócenie kończyny i utykanie.

   Zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze stawów kolanowych (Gonarthrosis)

   Wprowadzenie – występują najczęściej jako skutek urazu, zmian zapalnych lub wrodzonych nieprawidłowości w budowie tego stawu. Zmiany te występują częściej u kobiet (3/4 przypadków) zwłaszcza po okresie klimakterium i z współistniejącą nadwagą.

   Objawy:

   a) obok zmian w kolanie, często występują żylaki i obrzęki podudzi wraz z ze zmianami troficznymi skóry,

   b) radiologicznie, podobnie jak w koksartrozie, uwidacznia się przewężenie szpary stawowej wraz z występowaniem osteofitów,

   c) chory skarży się na ból w kolanie występujący zwłaszcza w chodzeniu po schodach oraz po wykonaniu przysiadu,

   d) szybko dochodzi do zaników mięśnia czworogłowego uda.

   Stosowane zabiegi dla całej grupy.

   Celem będzie: zwalczanie bólu, wszelkie działania rozluźniające dla miękkich elementów okołostawowych i dla mięśni oraz usuwanie ewentualnych przykurczów.

   a) fizykoterapia – prąd stały, termoterapia – zarówno pod postacią ciepła jak i zimna, laser, zabiegi wodne w połączeniu z kąpielami, okłady borowinowe,

   b) masaż – możliwy do wykonania tylko wtedy, gdy nie występuje duża bolesność. Możemy pracować masażem klasycznym połączonym z drenażem lub segmentarnym. W przypadku klasycznego stosujemy wszystkie techniki no okolicę poniżej i powyżej stawu i na sam staw. Techniki to głównie rozcieranie, ale ze względu na zmiany skórne bardzo ostrożnie oraz ugniatanie podłużne. Jeżeli w obrębie stawu nie stwierdzamy obrzęku, to dużo uwagi poświęcamy opracowaniu: torebki stawowej, likwidacji przykurczów + likwidacji zaników mięśniowych,

   c) kinezyterapia – oprócz ćwiczeń oddechowych wprowadzamy ćwiczenia ogólnousprawniające oraz ćwiczenia w środowisku wodnym. Dobre są ćwiczenia na podwieszkach – UGUL. W ramach aktywnego życia sportowego zalecamy jazdę na rowerze i pływanie.

   Zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze kręgosłupa - ZZWK

   Wprowadzenie

   ZZWK występują praktycznie u wszystkich po 65 roku życia, a po 55 roku są stwierdzane co najmniej u połowy. W młodszym wieku występują także i „towarzyszą” niejako nadmiernej lordozie czy dużej skoliozie. Mogą także być pokłosiem urazu.

   Ogólnie zmiany w tym zespole mogą obejmować:

   • krążki międzykręgowe, co określamy mianem dyskopatii,

   • krawędzie trzonów, czyli spondylozy,

   • drobne stawy międzykręgowe czyli właściwe spondyloartrozy.

   Zmiany w kręgosłupie można rozdzielić na:

   Zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze odcinka szyjnego.

   Zwężenie krążków i osteofity najczęściej stwierdzamy w odcinkach od C4 do C7. Zmiany te częściej występują u pracowników umysłowych. Stwierdzane osteofity mogą uciskać korzenie nerwowe i najczęściej jest to w odcinku C6-C7, a to z kolei jest przyczyną rwy ramiennej.

   Typowymi objawami potwierdzającymi zmiany są: ograniczone możliwości skłonów głowy na boki lub oglądanie się do tyłu (kierowcy) lub też pacjent podaje, że coś mu „strzela” w szyi przy ruchach głową.

   Zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze odcinka piersiowego.

   Radiologicznie stwierdzamy zmiany w odcinku piersiowym w postaci osteofitów z możliwością bloku kostnego.

   Zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze odcinka lędźwiowego.

   Osteofity w tym odcinku są, lub mogą być spowodowane wykonywaniem ciężkiej pracy polegającej na dźwiganiu. Częsta lokalizacja to L3 – L4, L4 – L5 i L5 – S1. Może dojść do wypychania jądra miażdżystego ku tyłowi. Możemy mieć do czynienia z przewlekłym lędźwiobólem zwanym też „lumbago” i to dotyczy odcinka L4 – L5. Lub też taka sytuacja w odcinku L5 – S1 jest określana mianem rwy kulszowej.

   Stosowane zabiegi.

   Celem naszych zabiegów będzie: a) łagodzenie bólu, b) zmniejszenie napięcia mięśniowego wraz z rozluźnieniem tkanek, c) odbarczenie kręgosłupa d) utrzymanie lub poprawę ruchomości kręgosłupa – co jest jednoznaczne z łagodzeniem skutków „bezczynności kręgosłupa” .

   a. fizykoterapia – termoterapia w postaci okładów parafinowych, IR, prądów stałych, UD, krioterapii, laser, magnetoterapię czy też Akwawibron lub zabiegi w środowisku wodnym,

   b. masaż – mamy, zależnie od okresu, do wyboru albo masaż klasyczny lub też segmentarny. Metodyka klasycznego to rozpoczęcie od dwóch, trzech lekkich masaży tak aby nie zaostrzyć stanu pacjenta. Techniki stosowane to głównie techniki rozluźniające i rozgrzewające a więc tradycyjnie głaskanie a później rozcieranie, także dużo ugniatania podłużnego i ucisków jednoczesnych. Także delikatną wibrację poprzeczną + łagodne roztrząsanie. Po około 10 zabiegach, kiedy dolegliwości znacznie się zmniejszyły bądź też ustąpiły, czas na zmianę sposobu postępowania. Teraz naszym celem będzie wzmocnienie siły mięśniowej, tak aby u pacjenta wytworzył się naturalny gorset mięśniowy. Na tym etapie zastosujemy wszystkie możliwe techniki, z ukierunkowaniem na ugniatanie a z pominięciem technik oklepywania,

   c. kinezyterapia - oprócz ćwiczeń oddechowych wprowadzamy ćwiczenia ogólnousprawniające oraz ćwiczenia w środowisku wodnym.

   Zapalenia tkanek okołostawowych

   Wprowadzenie

   Zapalenia tkanek okołostawowych, czyli tych zlokalizowanych w pozastawowych częściach narządu ruchu określamy także mianem reumatyzmu pozastawowego. Dotyczą one mięśni stąd też dawne określenie reumatyzmu mięśniowego.

   Podstawowe objawy to:

   • bóle samoistne lub w trakcie wykonywania ruchu, lub też dotykowe,

   • przyczyna bólu wiąże się z odczynem zapalnym ścięgna lub więzadła,

   • bóle te mogą być wynikiem mikrourazów lub przeciążeń i pracą w wymuszonej pozycji.

   Zespół kanału nadgarstka (cieśń nadgarstka)

   Wprowadzenie

   Sprawa dotyczy nerwu pośrodkowego i związana jest ze stanem zapalnym zginaczy palców przechodzących przez kanał nadgarstka. Tworząca się ziarnina powoduje ucisk na wspomniany nerw co skutkuje dolegliwościami ruchowymi i zaburzeniami czucia w postaci: drętwienia, parestezji i bólu w obrębie kciuka, palca wskazującego i środkowego. Dolegliwości przybierają na sile w okresie nocnym. Później do tego dochodzi osłabienie i zanik mięśni kłębu kciuka.

   Stosowane zabiegi – celem będzie działanie przeciwbólowe i zapobieganie zanikom mięśniowym

   a) fizykoterapia – elektroterapia, laser, magneto i kąpiele lecznicze,

   b) masaż – w zależności od zasięgu dolegliwości masażem obejmujemy całą lub część kończyny. Zasadą jest, przy zachowywaniu kierunku dosercowego, wykonywanie masażu „z góry na dół”. Oczywiście, jeżeli ból będzie w barku to zaczniemy od barku, jeżeli niżej to masaż od tego miejsca – ale kierunek zawsze dosercowy. Z technik wybieramy oczywiście te typowo rozluźniające, jak np. głaskanie, delikatne ugniatanie podłużne, uciski i łagodną wibrację poprzeczną. W miarę postępów leczenia dołączamy rozcieranie + „zabieramy” się za staw nadgarstkowy. I znowu, gdy jest dobrze, to czas na techniki pobudzające, a więc: intensywne rozcieranie + ugniatanie poprzeczne przeplatane z podłużnym, delikatne oklepywanie i wibracja podłużna. Cel takiego działania to: przeciwdziałanie zanikom mięśniowym p.w. w obrębie kłębu i przedramienia oraz stymulacja przewodnictwa nerwowego,

   c) kinezyterapia – p.w. należy pamiętać aby, ze względu na występowanie kauzalgii i obrzęków, ćwiczenia prowadzić z uniesioną ręką. Będą to ćwiczenia czynne, przeplatane zabiegami fizykalnymi.

   Zespół bolesnego barku – PHS (Periarthritis humeroscapularis).

   Wprowadzenie

   Powodów takiego zespołu, biorąc pod uwagę skomplikowaną budowę stawu i mnogość struktur, może być wiele. Choćby: stany zapalne poszczególnych miękkich elementów stawu, jak np. zapalenie ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego czy zapalenie kaletki podbarkowej, zmiany zwyrodnieniowe, urazy – przerwanie stożka czy też, wcale nie rzadkie, stany po długotrwałym unieruchomieniu.

   Jaka by nie była przyczyna łączy się z tym ograniczenie lub wręcz zniesienie ruchomości w tym stawie ( czyli to co nazywamy zespołem bolesnego barku). Wszystkie zmiany mogą doprowadzić do stanu dużych zmian zwyrodnieniowych i wytwórczych, prowadzących w konsekwencji do unieruchomienia barku co nazywamy „barkiem zamrożonym” . Podstawowym i wspólnym objawem zespołu jest ból samoistny i przy wykonywaniu ruchów uniemożliwiający ich wykonanie lub znacznie ograniczający zakres ruchu - zwłaszcza odwodzenia i rotacji ramienia.

   Stosowane zabiegi – mają na celu p.w. zniesienie lub względne zmniejszenie bólu, zmniejszenie napięcia mięśni oraz likwidację przykurczów.

   Leczenie podzielimy na dwa okresy:

   Stan ostry:

   a) fizykoterapia – UD, jonoforeza z lignokainy, laser, krio i magnetoterapię,

   b) masaż – z uwagi na ból, masażu na chorym stawie nie wykonujemy, jedynie wykorzystując odruch konsensualny wykonujemy masaż kontralateralny,

   c) kinezyterapia – pierwsze kilka dni nie stosujemy żadnych ćwiczeń. Jedynie umieszczamy chorą kończynę na szynie odwodzącej lub w ułożeniu na poduszkach w odwiedzeniu i ze zgiętym łokciem do 90 stopni w rotacji zewnętrznej. Uwaga – nie wolno pozostawiać kończyny z przywiedzionym ramieniem.

   Stan podostry i przewlekły:

   a) fizykoterapia – tak jak wyżej plus termoterapia z ciepła w postaci IR i parafiny,

   b) masaż – klasyczny. Należy dobrze opracować powięź naramienną, nad- i podgrzebieniową, podłopatkową i obojczykowo-piersiową. Techniki to: głaskanie, dużo rozcierania szczególnie dla tkanek wokół łopatek, ugniatanie podłużne i wibracja poprzeczna. Także terapia rozluźniająca uciskami punktowymi jednostajnymi. Jeżeli masażyście uda się rozluźnić pole zabiegowe to może przystąpić do stosowania technik pobudzających. Techniki stosowane to oprócz głaskania, dużo rozcierań, ugniatania podłużnego i poprzecznego, ugniatania ze skręceniem, mieszenie i szczypanie, wibracja podłużna + delikatne oklepywanie,

   c) kinezyterapia – zaczynamy od płynnych ruchów biernych w niepełnym zakresie. Po pełnym ustąpieniu dolegliwości wykonujemy: UGUL, ćwiczenia w wodzie, samowspomagane na bloczku, czynne wolne i ćwiczenia z dawkowanym oporem,

   d) leczenie farmakologiczne jest stosowane w postaci blokad.

   Zespół zapalenia tkanki włóknistej – Gościec Pozastawowy

   Wprowadzenie

   Dość pospolite schorzenie o nieznanej etiologii.

   Przyczyny, to min.:

   • miejscowe ochłodzenie,

   • fizyczne zmęczenie lub nadwerężenie mięśniowe,

   • wady postawy,

   • czynniki psychiczne.

   Do najczęstszych postaci zapalenia tkanki włóknistej należą:

   • postrzał, znany też jako lumbago,

   • „sztywny kark”

   Postrzał (Lumbago).

   Wprowadzenie

   Postać ostra takiego postrzału polega na pojawieniu się przeszywającego bólu w okolicy lędźwiowej, szczególnie w okolicy mięśni: najszerszego grzbietu, czworobocznego lędźwi i prostownik grzbietu.

   Każdy ruch sprawia choremu ból, przez co chód jest sztywny i niezgrabny.

   Stosowane zabiegi

   Wyróżniamy dwa okresy:

   Okres ostry – standardowo zaleca się leżenie w łóżku,

   a) fizykoterapia – z elektroterapii możemy zastosować galwanizację, jonoforezę z lignokainy, krio, laser, parafinę , IR, borowina, kąpiele solankowe

   Okres rekonwalescencji:

   a) fizykoterapia – wybieramy podobne zabiegi jak w stanie ostrym,

   b) masaż – możemy zastosować masaż leczniczy lub segmentarny. W masażu klasycznym – w pierwszych dwóch – trzech zabiegach opracowujemy pole poniżej i powyżej miejsca o szczególnej bolesności. Oczywiście nastawiamy się na działanie rozluźniające, a więc: delikatne głaskanie, rozcieranie, ugniatanie podłużne oraz wibracja poprzeczna. Później wykonujemy uciski punktowe: a) pomiędzy wyrostkami kolczystymi od 11 kręgu piersiowego do 1 kręgu krzyżowego, b) na grzebieniu talerza kości biodrowej, po 6 – 8 ucisków, idąc od kręgosłupa do przedniego górnego kolca biodrowego, c) na bocznym brzegu prostownika grzbietu od wysokości 11 kręgu piersiowego do 1 kręgu krzyżowego. I to jest początek naszego działania. Jeżeli stan chorego jest na tyle względny możemy masażem objąć także miejsce chorobowe. Techniki te same. W miarę poprawy powinniśmy, z wykorzystaniem techniki rozcierania i ugniatań, skupić się na zlikwidowaniu guzków zlokalizowanych i wyczuwalnych w mięśniówce odcinka lędźwiowego. Zwiększamy także pole objęte masażem. Opracowujemy pośladki i jeżeli jest taka konieczność także udo ze szczególnym uwzględnieniem strony przedniej (może dojść do podrażnienia nerwu udowego),

   c) kinezyterapia – jeżeli chory jest na etapie pozostawania w łóżku, możemy rozpocząć od ćwiczeń oddechowych połączonych z ćwiczeniami izometrycznymi mięśni brzucha i pośladków. W miarę widocznej poprawy zwiększamy intensywność ćwiczeń wprowadzając ćwiczenia czynne i czynne z oporem.

   Masaż w urazach

   Rany i blizny

   Wprowadzenie

   Raną (Vulnus) nazywamy przerwanie ciągłości skóry.

   Dla celów rehabilitacji w procesie gojenia się ran wyróżniamy dwa okresy:

   a) okres I – w którym mamy do czynienia z raną,

   b) okres II – w którym mamy do czynienia ze świeżą blizną.

   Okres I

   Stosowane zabiegi – cel to usprawnienie krążenia w obrębie rany, co powinno skutkować przyspieszeniem procesów ziarninowania i gojenia

   a) fizykoterapia – w zależności od potrzeb może być: IR i UV, galwanizacja, jonoforeza z antybiotyków, UD, laser,

   b) masaż – ma na celu zwiększenie dopływu krwi tętniczej do rany i odpływu krwi żylnej. Dlatego w trakcie masażu będzie nam pomocne wysokie, drenażowe, ułożenie kończyny. W masażu wyróżniamy dwie fazy:

   • faza 1. - stosujemy masaż dla całej kończyny, co powinno usprawnić krążenie w całej kończynie oraz wspomóc krwi żylnej do serca. Techniki: głaskania, powolnie ale mocno wykonane techniki rozcierania i ugniatania podłużnego i ucisków pierścieniowych. Wykonamy to na tkankach zarówno powyżej jak i poniżej rany,

   • faza 2. – przystępujemy do opracowania okolicy rany, pamiętając o zachowaniu jałowości rany. Stosujemy głębokie rozcieranie jednym lub dwoma kciukami, posuwając się od obwodu w kierunku brzegu rany. Ruch ten powinien być wykonany stanowczo, nawet jeżeli powoduje ból. I to jest jeden podstawowy ruch, drugim będzie „uruchamianie brzegów rany”,

   c) kinezyterapia – właściwie to chory może wykonywać wszystkie ruchy bez ograniczeń, pod jednym wszakże warunkiem, że nie spowodują one rozrywania się gojącej rany.

   Okres II

   Stosowane zabiegi – celem ich będzie zmiękczenie i zmniejszenie blizny

   a) fizykoterapia – jonoforeza, UD + fonoforeza, laser, magneto + woda,

   b) masaż – i znowu mamy dwa różne postępowania:

   • w przypadku blizny liniowej głębokiej – na pewno nie będzie to masaż na sucho lub na talku. Będzie to oliwka lub któryś z środków wskazanych przez lekarza a mogący ułatwić proces leczenia blizny. Zaczynamy od głaskania wokół blizny oraz z obwodu do blizny. Po kilku zabiegach dołączamy rozcieranie wokół blizny i w kierunku z obwodu do blizny, a następnie rozcieranie koliste blizny w miejscu w obydwu kierunkach. Ma to na celu zahartowanie powierzchni blizny i jeżeli tak się stanie to przechodzimy do rozcierania zrostów głębokich – działanie to polega na uchwyceniu między palce wskazujące i kciuki tkanek znajdujących się pod blizną i wykonywaniu przesuwań,

   • w przypadku blizny powierzchownej – zaczynamy od głaskania i rozcierania wokół blizny oraz z obwodu do blizny, na bazie oliwki, którą delikatnie wcieramy w bliznę. Po kilku zabiegach, gdy blizna jest miękka i nadaje się do głębszego opracowania, to przechodzimy do jej uruchamiania (jak poprzednio). W późniejszym okresie możemy dołączyć rolowanie blizny,

   c) kinezyterapia – w okresie II nastawiamy się początkowo na ruchy bierne rozciągające i przy postępach przechodzimy do czynnych ćwiczeń redresyjnych i autoredresji.

   Skręcenia (Distorsio)

   Wprowadzenie

   Skręcenie stawu jest urazem, w którym dochodzi do uszkodzenia tkanek miękkich i struktur okołostawowych, bez naruszenia kości. Wyróżniamy dwa stopnie skręcenia I z nieznacznym obrzękiem i bolesnością okołostawową. II – już z naderwaniem więzadeł i torebki stawowej. Do tego dochodzi rozległy obrzęk, wylew krwawy + wysięk śródstawowy.

   Skręcenie kostki – celem naszego postępowania będzie niedopuszczenie do powstania obrzęku, łagodzenie bólu, przywrócenie siły mięśniowej i oczywiście przywrócenie pełnego zakresu ruchu w stawie

   a) fizykoterapia – krioterapia, DD + interferencyjne, UD, jono, laser, diatermia i zabiegi wodne – zwłaszcza wirówka,

   b) masaż – zabiegi jak najwcześniej. Mamy dwa etapy.

   • etap 1 – wykonujemy drenaż limfatyczny, ale tylko do najbliższego zdrowego stawu. Zabieg drenażu może być wykonywany 2 – 3 razy dziennie. Cel takiego działania, to niedopuszczenie do powstania zrostów,

   • etap 2 – jeżeli nie mamy już obrzęku to wchodzimy z masażem klasycznym lub segmentarnym. W metodzie klasycznej opracowujemy staw skokowy korzystając z: głaskania, rozcierania i ugniatania podłużnego. Jeżeli mamy postęp to zwiększamy ilość rozcierania i włączamy rozcieranie poprzeczne uszkodzonych ścięgien,

   c) kinezyterapia – sięgamy do ćwiczeń wzmacniających mięśnie położone dystalnie i proksymalnie od chorego stawu, prowadzimy ćwiczenia czynne w odciążeniu a później wolne w niepełnym zakresie (do granicy bólu).

   Zwichnięcia (Luxatio)

   Wprowadzenie

   Poważny uraz kończący się całkowitym przemieszczeniem powierzchni stawowych. Na początku silny ból, o wiele większy niż przy złamaniu, później obrzęk i zasinienie. Prawidłowe postępowanie polega na najszybszym nastawieniu zwichnięcia oraz późniejszym unieruchomieniu.

   Postępowanie terapeutyczne dzielimy dlatego na dwa okresy:

   Okres unieruchomienia.

   Stosowane zabiegi – celem będzie zmniejszenie lub likwidacja bólu, ograniczenie krwawych wylewów, utrzymanie siły mięśni i zakresu ruchu stawowego:

   a) fizykoterapia – na początku oczywiście krioterapia, później DD, laser, magneto i UD,

   b) masaż – tutaj nastawiamy się na poprawę krążenia w unieruchomionej kończynie. Możemy to uzyskać poprzez wykorzystanie odruchu konsensualnego i wykonanie masażu kontralateralnego lub ipsilateralnego,

   c) kinezyterapia – ćwiczenia czynne stawów nie objętych unieruchomieniem oraz izometria. Jeżeli mamy pacjenta leżącego dłużej w łóżku to oczywiście włączamy ćw. oddechowe.

   Okres po usunięciu unieruchomienia.

   Stosowane zabiegi – celem będzie poprawa ukrwienia, działanie przeciwbólowe, likwidacja przykurczów + wzmocnienie elementów stawowych i okołostawowych:

   a) fizykoterapia – jonoforeza, DD, parafina, diatermia, laser, magneto, woda + solanka, borowina,

   b) masaż – może być klasyczny i segmentarny. W pierwszym wyróżniamy 3 etapy:

   • etap 1 – zwracamy szczególną uwagę na lepsze odżywienie i uelastycznienie skóry, która może być cienka i łuszcząca zwłaszcza po usunięciu opatrunku gipsowego. Techniki to delikatne głaskania i rozcieranie powierzchowne całymi dłońmi. Uwaga – obowiązuje dobre natłuszczenie + środek odżywczy z witaminami. Gdy skóra odzyska stan pierwotny, to możemy przejść do etapu drugiego,

   • etap 2 – zajmujemy się likwidacją istniejących przykurczów. Na początku wykonujemy masaż rozluźniający na tej części kończyny, która była objęta unieruchomieniem. Techniki typowe z ugniataniem podłużnym i uciskami jednostajnymi na przyczepy zarówno mięśni zginaczy jak i prostowników. W dostępnych miejscach wykonujemy rozcieranie poprzeczne torebki stawowej. Stopniowo zwiększamy siłę i przechodzimy do typowego schematu postępowania w przykurczach. Jeżeli uzyskamy pełny zakres ruchomości to możemy przejść do 3 etapu,

   • etap 3 – to wzmacnianie siły mięśniowej. Najlepiej do tego nadaje się masaż izometryczny lub energiczny masaż klasyczny z dużą ilością techniki ugniatania poprzecznego i podłużnego, szczypania i oklepywania,

   c) kinezyterapia – dla wszystkich grup mięśniowych położonych dystalnie i proksymalnie stosujemy ćwiczenia wzmacniające. Dla mięśni w obrębie urazu dobre są, krótkie ćwiczenia izometryczne. Po za tym ćwiczenia czynne w odciążeniu i wolne do granicy bólu. Prawidłowo i systematycznie prowadzone ćwiczenia chronią przed ponownym urazem ćwiczonych stawów, a na przyszłość zapobiegają szybkiemu wystąpieniu zmian zwyrodnieniowych.

   Złamania (Fractura)

   Wprowadzenie

   Złamanie jest to częściowe lub całkowite przerwanie ciągłości kości. Sposób leczenia może być zachowawczy lub operacyjny. Podobnie jak przy zwichnięciach, także tutaj, w leczeniu wyróżniamy dwa okresy: okres unieruchomienia i okres po usunięciu unieruchomienia.

   Okres unieruchomienia

   Stosowane zabiegi – celem jest skrócenie czasu leczenia, a więc także zapobieganie powikłaniom. Poprawienie uwapnienia kości, zapobieganie powstawaniu zaburzeń ogólnoustrojowych i utrzymanie sprawności mięśni:

   a) fizykoterapia – krioterapia, UD, UV, magnetoterapia, laser,

   b) masaż – celem będzie jak największy wpływ na poprawę krążenia w kończynie unieruchomionej. Wykonujemy intensywny masaż zdrowej kończyny - wpływ konsensualny. Techniki - ugniatanie poprzeczne i podłużne, oklepywanie, wibrację podłużną i poprzeczną. Jeżeli jest taka możliwość – kończyna nie w pełni unieruchomiona, to wykonujemy masaż ipsilateralny z wykorzystaniem rozcierania i ugniatania podłużnego,

   c) kinezyterapia – wszystko zależy od miejsca i rodzaju złamania oraz od sposobu leczenia. Stosujemy: ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia ogólnousprawniające – raczej w pozycjach niskich, ćwiczenia izometryczne na mięśnie znajdujące się pod unieruchomieniem. Nie zapominamy o nauce chodzenia – a więc także wzmacniamy kkg.

   Okres po usunięciu unieruchomienia.

   Stosowane zabiegi – celem będzie: złagodzenie dolegliwości bólowych, przeciwdziałanie przykurczom mięśniowym, poprawa trofiki skóry, wzmocnienie siły i masy mięśniowej. Zmniejszenie nieodwracalnych skutków urazu i ich kompensacja:

   a) fizykoterapia – przy braku pełnego zrostu jono, UD, magneto, laser i woda. Z kolei przy uzyskanym pełnym zroście kostnym stosujemy: parafinę, IR, galwanizację, DD, diatermię, kąpiele gorące, solankowe i kąpiele mydlane,

   b) masaż- warunkiem przystąpienia do masażu jest pełny zrost kostny. Mamy postępowanie klasyczne i segmentarne. W masażu klasycznym, postępowanie dzieli się na 3 etapy:

   • etap 1 – jeżeli mamy do czynienia z leczeniem operacyjnym to zajmujemy się opracowaniem blizny. W przypadku leczenia zachowawczego – gips, dbamy także o trofikę skóry i jej elastyczność Techniki to wykonywane całymi dłońmi głaskania i rozcierania powierzchowne (dużo oliwki z witaminami),

   • etap 2 – likwidujemy przykurcze w stawach, które były unieruchomione. Omijamy miejsce złamania. W trakcie masażu ważne jest prawidłowe zabezpieczenie wałkami i klinami masowanej kończyny. Zaczynamy od lekkiego masażu i stopniowo zwiększamy siłę. Techniki typowo rozluźniające: głaskania, rozcierania, ugniatanie podłużne, uciski jednoczesne i wibracja poprzeczna. Techniki te początkowo wykonujemy powierzchownie – całymi dłońmi i stopniowo zmieniamy je na działanie głębokie. W stawach opracowujemy, rozcieraniem poprzecznym, torebki stawowe. Likwidujemy przykurcze,

   • etap 3 – przeznaczamy go na wzmocnienie siły mięśniowej. Korzystamy z masażu izometrycznego lub z energicznie wykonywanego masażu klasycznego.

   c) kinezyterapia – po zdjęciu unieruchomienia stosujemy: czynne w odciążeniu, czynne wolne, samowspomagane, ćwiczenia redresujące i redresje ułożeniowe, czynne z oporem, ćwiczenia samoobsługowe + nauka chodu za pomocą kul lub lasek.

   Amputacje

   Amputacje, które dokonuje się najczęściej z powodu: wypadków, ciężkich poparzeń lub odmrożeń, chorób naczyniowych lub choroby nowotworowej, oprócz tego, że mogą być jedynym sposobem na uratowanie życia chorego, to także naruszają w sposób wyraźny psychikę chorego, szczególnie gdy jest on młody. Ze tego też względu bardzo duże znaczenie ma właściwe psychologiczne podejście do osoby, która utraciła kończynę.

   Amputacje powyżej kolana

   Wprowadzenie

   Dla lokomocji i protezowania chorego najlepiej jeżeli długość kikuta wynosi ok. 25 cm. Dla masażystów ważne jest to, że po amputacji powyżej kolana łatwo dochodzi do ustawienia kikuta w zgięciu i odwiedzeniu. Pierwsze – zgięciowe, jest wynikiem dużego napięcia mięśni biodrowo-lędźwiowych – wynik mniejszej dźwigni plus zmniejszenie ciężaru kończyny. Jeżeli do tego dołożyć pozycję leżącą, to mamy „gotowy” przykurcz. Wniosek - zakaz układania kikuta na poduszce. Druga sprawa – odwiedzenie, jest wynikiem skrócenia przywodzicieli przy nienaruszonej grupie mięśni odwodzących. Uwaga – jeżeli terapeuta dopuści do powstania takiej patologii, to noszenie protezy przez chorego nie będzie możliwe. Do fizykoterapii można przystąpić nawet wtedy, gdy rana pooperacyjna nie jest do końca zagojona. Należy się spieszyć, ponieważ następuje zanik mięśnia pośladkowego wielkiego, kikut może być zwiotczały na jego szczycie mogą powstać bolesne punkty – tkanka bliznowata. To z kolei może skutkować bólami fantomowymi.

   Stosowane zabiegi – celem będzie:

   • przyspieszenie procesu gojenia się rany,

   • zmiękczenie blizny,

   • zapobieganie rozwojowi przykurczów,

   • likwidowanie obrzęku,

   • wzmocnienie mięśni,

   • przywrócenie czucia w kończynie,

   • kształtowanie kikuta,

   • przywrócenie pełnej ruchomości w pozostałych stawach,

   oraz

   • nauczenie pacjenta posługiwania się protezą i nauka chodzenia.

   Proces ten dzielimy na dwa okresy: przed i po zaprotezowaniu.

   Okres przed zaprotezowaniem:

   a) fizykoterapia – krio, IR, jonoforeza, DD, woda, UD + laser,

   b) masaż – nasze działania będą związane z faktem, że protezowanie będzie dopiero możliwe w momencie odpowiedniego uformowania kikuta. Taki proces przygotowania możemy podzielić na dwa etapy:

   • etap 1 – zawiera silne elementy działania psychologicznego – „pozyskania sobie pacjenta”. Z samego masażu na czoło wysuwa się obowiązek zajęcia się blizną i obrzękiem. Blizna - dobre działanie masażysty może zmniejszyć a nawet znieść nieuniknione tzw. „bóle fantomowe”. Obrzęk – aby nie doprowadzić do jego zorganizowania się , już od pierwszych zabiegów wykonujemy drenaż w obrębie stawu biodrowego, pachwiny i uda. W tym etapie pamiętamy także o prawidłowym ułożeniu kikuta,

   • etap 2 – zaczynamy w momencie, kiedy nie mamy już obrzęku. Do opracowania kikuta, co drugi dzień na zmianę dołączamy: jednego dnia opracowanie kkg z obręczą oraz grzbietu z nastawieniem na szyjny i piersiowy, a drugiego dnia z kolei opracowanie zdrowej kd z obręczą i odcinka L-S - przygotowania do lokomocji. Jeżeli chodzi o sam kikut to dalej likwidacja zrostów głębokich i przykurczy. W tym etapie wykonujemy także kształtowanie kikuta. Robimy to poprzez odpowiednie bandażowanie i przez masaż. W masażu dążymy do ścieńczenia miejsca amputacji – i to będzie odpowiedni kształt. Techniki, stosowane na wszystkich powierzchniach, to: głaskanie całymi dłońmi plus głaskanie „grzebyczkowe”, rozcieranie całymi a później kłębami, ugniatanie poprzeczne i podłużne, uciski pierścieniowe, wałkowanie. Także w tym etapie wykonujemy hartowanie kikuta - polega na stosowaniu techniki rozcierania z wykorzystaniem ręcznika frotte, szczotkowania, z wykorzystaniem szczotki z naturalnego włosia, w kierunku od blizny do pachwiny, szczypaniu po wszystkich stronach uda i oklepywaniu grzbietową stroną palców. Z kolei do likwidowania zaników mięśniowych możemy przystąpić dopiero po usunięciu przykurczów. Możemy stosować masaż izometryczny lub pacjent wykonuje samodzielnie ćwiczenia czynne z obciążeniem,

   c) kinezyterapia – na początku odpowiednie ułożenie pacjenta plus na okres nocy specjalne bandażowanie. Później ćw. czynne wolne głównie prostowników i przywodzicieli uda. Do tego ćwiczenia ogólnorozwojowe i ćw. w wodzie.

   Okres po zaprotezowaniu

   Stosowane zabiegi – celem jest poprawa ogólnej wydolności organizmu,

   a) fizykoterapia – woda, UV,

   b) masaż – stosujemy masaż klasyczny w celu zwiększenia siły i sprawności ogólnej pacjenta. Techniki - wszystkie możliwe. Naszym polem działania będą zarówno kończyny dolne jak i – kręgosłup i grzbiet

   c) kinezyterapia – takie działania, które wiążą się z obsługą protezy (wkładanie, zdejmowanie, higiena), chodzenie o kulach – w barierkach i bez, po schodach, wstawanie i siadanie, chodzenie o kulach i o jednej, itd.