RE - H2.1

• Overzicht van hoofdstuk 2: Het marktmechanisme – deel 1

• 1. Inleiding

• Markt (historisch): Plaats waar men handel dreef, bijvoorbeeld de beurs.

• Markt (theoretisch concept): Confrontatie van belangstellende vragers en potentiële aanbieders (Alfred Marshall).

• Markt = een groep kopers (vragers) en verkopers (aanbieders) die samenkomen.

• Marktmechanisme: Mogelijk mechanisme om de economie te organiseren.

  • Signaalfunctie van prijzen:

• Reflecteren voorkeuren consumenten.

• Rantsoeneren beschikbare hoeveelheid.

• Geven producenten motivering om gewenste hoeveelheden te produceren.

• Overheidsinterventies vullen marktmechanisme aan (bv. belastingen).

  • Voorbeelden van markten:

• Goederenmarkten: auto’s, huizen, kleding.

• Dienstenmarkten: cinema, gezondheidszorg.

• Inputmarkten: arbeidsmarkt, kapitaalmarkt.

• Financiële markten: obligatiemarkt, wisselmarkt, aandelenmarkt.

  • Verschillende marktvormen:

• Zuivere mededinging (= perfecte concurrentie)

• Monopolie

• Oligopolie

• Monopolistische concurrentie

  • Vier (strenge) voorwaarden voor zuivere mededinging / perfecte mededinging:

• Homogene goederen (perfecte substituten).

• Aantal potentiële kopers en aanbieders is zeer groot (“markt-atomisme”).

• Vrije toe- en uittreding (geen belemmeringen).

• Marktdeelnemers hebben perfecte informatie (markttransparantie).

  ---

• 2. De marktvraag

• Definitie marktvraag:
  “De marktvraag naar een goed/dienst refereert aan de totale hoeveelheid die alle consumenten samen bereid zijn te kopen afhankelijk van determinanten zoals prijs en inkomen.”

• Onderdelen: vraagfunctie, vraagcurve, wet van de vraag, verschuivingen van de vraagcurve.

• Vraagfunctie

  • Marktvraagfunctie voor een goed x (bv. pizza) hangt af van:

• Prijs van het goed (p)

• Inkomen van consumenten (y)

• Smaak of voorkeur (u)

• Prijzen van andere goederen

• Aantal consumenten (n)

• Verwachtingen, seizoen, reclame…

• Invloed van prijs op vraag

• Wet van de Vraag:
  “Als alle andere zaken constant blijven (ceteris paribus) dan zal de gevraagde hoeveelheid van een goed dalen als de prijs van dit goed stijgt. (=Er is een negatief verband tussen de gevraagde hoeveelheid en de prijs).”

• Invloed van inkomen op vraag

• Normaal goed: Vraag neemt toe wanneer het inkomen toeneemt (bv. pizza, brood, kledij).

• Inferieur goed: Vraag neemt af wanneer het inkomen toeneemt (bv. tickets OV, witte producten, fastfood).

• Invloed van voorkeuren en smaak

• Economen verklaren voorkeuren niet, maar onderzoeken gevolgen van veranderingen.

• Invloed van prijs van gerelateerde goederen

• Substituten: Twee goederen waarvoor de toename in de prijs van het ene goed zorgt voor een toename in de vraag naar het andere goed (bv. pizza en pasta).

• Complementaire goederen: Twee goederen waarvoor de toename in de prijs van het ene goed zorgt voor een afname in de consumptie van het andere goed (bv. pizza en lookbroodjes, benzine en auto’s).

• Invloed van verwachtingen

• Verwachting van hoger inkomen → minder sparen, meer kopen.

• Verwachting van prijsdaling in de toekomst → nu minder kopen.

• Invloed van reclame

• Reclamecampagne → vraag naar product neemt toe.

• Partiële vraagfunctie

• Relatie tussen gevraagde hoeveelheid (x) en prijs (p), andere factoren constant.

• Wet van de vraag: negatief verband tussen p en x.

• Grafische voorstelling: vraagcurve.

• Verschuivingen

• Bij prijswijziging: verschuiving langs de vraagcurve.

• Bij wijziging overige determinanten (inkomen, prijs ander goed): verschuiving van de vraagcurve.

  ---

• 3. Het marktaanbod

• Marktaanbod (x^a):
  “Totale hoeveelheid (x) van een goed/dienst die alle producenten samen bereid zijn te produceren in functie van een aantal determinanten.”

• Aanbodfunctie & aanbodcurve

• Partiële aanbodfunctie: x^a(p_x)

• Positief verband tussen p_x en x^a.

• Bij prijswijziging: verschuiving langs de aanbodcurve.

• Bij wijziging overige determinanten (bv. eenheidsprijs van arbeid): verschuiving van de aanbodcurve.

  ---

• 4. Het marktevenwicht

• Marktevenwicht:
  “Op een markt worden vragers en aanbieders met elkaar geconfronteerd. Een markt is in evenwicht in het punt e waar x^v(p) = x^a(p).”

• Evenwichtsprijs: De prijs in het evenwichtspunt.

• Evenwichtshoeveelheid: De verhandelde hoeveelheid in het evenwichtspunt.

• Verandering van het marktevenwicht (comparatieve statica)

• Stijging van de vraag

• Stijging van het aanbod

• Stijging van vraag en aanbod

• Daling van vraag en stijging aanbod

• Automatisch mechanisme: “invisible hand”

• Voorbeelden en toepassingen

  • Prijsstijging (ceteris paribus):

• Vraagstijging (bv. bloemen met Valentijn, meer vraag naar huizen met tuin door corona)

• Aanboddaling (bv. mislukte oogst door droogte, sluiting bedrijven door hoge energieprijzen)

  • Prijsdaling (ceteris paribus):

• Vraagdaling (bv. minder vraag naar vlees)

• Aanbodstijging (bv. verbetering technische kennis van smartphones)

• Meerkeuzevragen als illustratie

• Voorbeeld 1: Suikerklontjes (complement voor koffie) – prijs koffie daalt, wereldprijs rietsuiker stijgt → effect: prijs stijgt zeker, effect op hoeveelheid onzeker.

• Voorbeeld 2: Olijfolie – oogst lager (aanbod daalt) én Rusland verbiedt import (vraag daalt) → effect: hoeveelheid daalt zeker, effect op prijs onzeker.

  ---

Kernbegrippen en theoriepunten – tabel