koude oorlog
De Koude Oorlog was een periode van geopolitieke spanningen tussen het Westen en de Sovjet-Unie.
De Sovjet-Unie: Het Begin
In 1917 vond de communistische revolutie in Rusland plaats tegen de tsaar, waarna de communisten onder leiding van Lenin aan de macht kwamen, leidend tot de oprichting van de USSR in 1922.
De Sovjet-Unie: Stalin aan de Macht
Na Lenin kwam Stalin aan de macht (1922-1953), die een efficiënte maar dodelijke industrialisatie doorvoerde. In de jaren 1930 groeide de USSR uit tot de 2e grootste industriële macht na de VS, onder een dictatuur met terreur en indoctrinatie.
Botsing van Ideologieën
Het communistische regime was impopulair bij het kapitalistische Westen, wat leidde tot een botsing van ideologieën: democratie versus dictatuur en kapitalisme versus communisme. Twee machtsblokken ontstonden: de Verenigde Staten versus de Sovjet-Unie, met de vraag wie gelijk had en de meeste invloed in de wereld.
Na WO1: Isolatie van de Sovjet-Unie
Na de Eerste Wereldoorlog probeerde het Westen de Sovjet-Unie te isoleren door haar buiten de Volkenbond te houden en anticommunistische regimes in Oost-Europa te steunen. Sommigen zagen het opkomend fascisme/nazisme als een buffer tegen het communisme maar uiteindelijk werd fascisme/nazisme een bedreiging voor het Westen, wat leidde tot een toenadering tot de USSR. Stalin wantrouwde dit en koos voor het Molotov-Ribbentroppact.
WO2 en de Sovjet-Unie
In 1941 verbrak Hitler het niet-aanvalspact en kwam Stalin in het kamp van de geallieerden terecht. Hij eiste onmiddellijk zijn winst uit het pact op (Baltische staten, Oost-Polen en Bessarabië).
Vanaf 1943 bevrijdde het Sovjetleger Oost-Europa, en in 1945 was bijna heel Oost-Europa onder Sovjetcontrole. Stalin beschouwde Oost-Europa als een bufferzone, waarmee het Westen instemde tijdens de Conferentie van Jalta, wat de militaire situatie in 1945 bevestigde.
Na WO2: Oost-Europa Onder Sovjet-Invloed
Na de Tweede Wereldoorlog vormden linkse partijen in Oost-Europa een blok tegen het fascisme, grepen de macht in regeringen, infiltreerden/fuseerden met andere partijen, vervalsten verkiezingen en stelden communistische politieke partijen aan de macht. Ze ontvingen richtlijnen vanuit Moskou en werden marionettenregimes/satellietstaten onder de 'dictatuur van het proletariaat'. West-Europa maakte zich zorgen en keek naar de VS.
Rol van de VS
De traditionele reactie van de VS was de Monroe Doctrine en isolationisme, maar in 1947 kwam de Truman Doctrine, waarbij economische en militaire hulp werd geboden aan landen die bedreigd werden door het communisme, wat leidde tot de containmentpolitiek (geen uitbijding communisme)
Koude Oorlog: Conflict en Interpretaties
De Koude Oorlog was een conflict tussen het Westen en de Sovjet-Unie, waarbij de vraag was of het containment versus agressieve uitbreiding was. De orthodoxe historische school geloofde van wel, terwijl de revisionistische historische school dacht dat de VS het communisme demoniseerde voor haar eigen agenda. Het post-revisionisme (jaren 1970) stelt dat beide partijen schuldig zijn aan de Koude Oorlog.
Atoompolitiek
Het bezit van de atoombom opende gunstige perspectieven voor de Amerikaanse wereldpolitiek.
De Koude Oorlog Verdeelt Duitsland en Europa
De Koude Oorlog verdeelde Duitsland en Europa, waarbij het Marshallplan een economisch herstelprogramma van de VS voor Europa was, kapitalistische welvaart als buffer tegen de opkomst van het communisme en de basis voor Europese samenwerking.
De Koude Oorlog: Verdeeldheid en Escalatie
De USSR probeerde Oost-Europese staten harder aan zich te binden, wat leidde tot de escalatie van het IJzeren Gordijn en de verdeling van Europa, Duitsland en Berlijn.
Verdeling van Duitsland en Berlijn
Duitsland werd verdeeld in bezettingszones na WO2, daarna in republieken: BRD (VS, VK, Frankrijk) en DDR (USSR), met culturele verschillen en tegenovergestelde maatschappijmodellen: communisme versus kapitalisme en democratie.
Nieuwe Bondgenootschappen
De verdeling leidde tot nieuwe bondgenootschappen: NAVO (wederzijdse militaire steun tussen westerse landen) en het Warschaupact (Oost-Europees militair pact). West-Berlijn bleef een westers eiland in het oostblok, wat leidde tot de vlucht van velen van Oost naar West en de oprichting van de Berlijnse Muur in 1961.
De Koude Oorlog Wordt Mondiaal
De Koude Oorlog werd een mondiaal conflict, waarbij de USSR en de VS probeerden hun invloed mondiaal uit te breiden in het dekolonisatieproces. In Azië nam het communisme de macht over in China, en de VS en bondgenoten (VN) kwamen Zuid-Korea te hulp tegen Noord-Korea, en er was de Vietnamoorlog. Het MAD-principe (Mutual Assured Destruction) zorgde voor wederzijdse verzekerde vernietiging.
Co-existentie en Détente
Na de dood van Stalin in 1953 pleitte zijn opvolger Chroesjtsjov voor vreedzame co-existentie: de USSR (oostblok en Azië) versus het westen, waarbij het zwakste systeem vanzelf zou verdwijnen en elkaar overtroeven op cultureel vlak (sport, ruimtevaart…).
Het Einde van de Sovjet-Unie (1991)
De Sovjet-Unie viel uiteen in 1991 als gevolg van economische problemen, politieke hervormingen (Glasnost en Perestroika onder Gorbatsjov) en groeiend nationalisme in de verschillende republieken.