Postmodernisme, Existentialisme en Confessional Poetry: Een Uitgebreid Overzicht
Aankondigingen en Festivalinformatie
World Science and Spectacular Fiction Festival: Dit festival vindt plaats aan de KU Leuven. Het richt zich op sciencefictionverhalen uit andere delen van de wereld dan enkel de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Het doel is om te luisteren naar de hopen, dromen en vrees van diverse culturen via hun toekomstvisies.
Activiteiten en Boekclub: Er is een Instagrampagina voor het dagschema. Er zijn keynote-gesprekken en een boekclubavond. De boekclub bespreekt een vrij gewelddadig boek (waarschuwing voor mensen met een gevoelige maag); het boek is verkrijgbaar bij de boekhandel Boekarest.
Keynote Sprekers: Er is een interview beschikbaar met een van de keynote sprekers in het Duits, met Engelse en Nederlandse ondertiteling. De keynotes zelf worden in het Engels gehouden.
Postmodernisme: Een Introductie
Definitie en Complexiteit: Postmodernisme is een complexe literaire vorm waarvoor weinig vaste definities bestaan. Het is een proces dat in meerdere lessen wordt uitgelegd.
Tijdskader:
Het tijdperk wordt vaak gemarkeerd vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog (), maar er is onzekerheid over wanneer het eindigt of dat we er nog steeds in leven.
Als literaire stroming wordt het meestal geplaatst tussen de jaren en de val van de Berlijnse Muur ().
Het vastleggen van exacte data is moeilijk omdat men vaak nog te dicht bij de periode staat.
Voorlopers: Het laatmodernisme, het existentialisme en de "nouveau roman" (zoals die van Nathalie Sarraute) worden gezien als directe voorlopers.
Historische en Ideologische Verschuivingen in de 20e Eeuw
De Tweede Wereldoorlog: Veroorzaakte een enorme teleurstelling in de mensheid. Men noemde de Eerste Wereldoorlog voorheen "The Great War" omdat men dacht dat zoiets nooit meer zou gebeuren.
De Koude Oorlog: Een nieuwe vorm van kolonisatie, maar nu gedreven door ideologie.
Dekolonisatie: Na de Tweede Wereldoorlog eisten Europese kolonies onafhankelijkheid. Dit creëerde een politiek vacuüm waarin gestreden werd tussen verschillende systemen (democratie/kapitalisme versus communisme).
Cartografische Conventies: Traditionele wereldkaarten plaatsen Europa in het midden met het noorden boven. Dit is een conventie; de aarde is een bol en kent feitelijk geen boven, beneden of midden. Het traditionele meta-verhaal suggereert dat beschaving uit het Europese midden komt, wat een onwaar geconstrueerd verhaal is.
Wantrouwen jegens de Overheid: Door onthullingen over de wreedheden van kolonialisme, de atoombom en de schaduwoorlogen van de KGB en de CIA verloor de bevolking het vertrouwen in de morele superioriteit van machthebbers. Dit leidde tot een algemeen wantrouwen ten opzichte van "grote verhalen" of meta-narratieven.
Existentialisme en het Absurdisme
Belangrijke Boegbeelden: Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre.
Essentie van het Existentialisme: Sartre stelt: . De filosofie zoekt niet langer naar een vooraf bepaalde essentie, maar naar de creatie van het zelf.
Gender als Constructie: Simone de Beauvoir stelt dat men niet als vrouw wordt geboren, maar vrouw wordt gemaakt door maatschappelijke verwachtingen. Dit sluit aan bij de perspectiefwisselingen in Virginia Woolf's Orlando.
Albert Camus en het Absurdisme:
Camus wordt geassocieerd met absurdisme, hoewel hij zichzelf niet zo noemde.
De Mythe van Sisyphus: Sisyphus moet eeuwig een rots een heuvel op duwen. Camus stelt dat het leven absurd is en geen inherent doel heeft. Dit is voor hem een bevrijding: als het leven geen zin heeft, verdwijnt de zware last van het zoeken naar zin en kan men simpelweg genieten van de inspanning.
Theater van het Absurde (Martin Esselin):
Crisis van Plot: Geen eenheid van handeling, tijd en plaats zoals bij Aristoteles. Er gebeurt vaak niets.
Crisis van Taal: Taal functioneert niet meer als communicatiemiddel. Personages praten naast elkaar, in clichés of in eindeloze herhalingen die betekenis uithollen.
Voorbeelden:
La Cantatrice Chauve (Eugène Ionesco): Geïnspireerd op het leren van een taal via cassettebandjes (vergelijkbaar met een analoge Duolingo).
En attendant Godot (Samuel Beckett): Twee personages wachten eindeloos op een persoon die nooit komt, met dialogen die nergens toe leiden.
De Nouveau Roman: Nathalie Sarraute
Concept: Een voortzetting van het modernisme met postmoderne kenmerken. Het breekt met het traditionele contract tussen lezer en verteller.
Personages: In tegenstelling tot de 19e-eeuwse karakters (overgedetermineerd door ras, milieu en moment, zoals bij Balzac of Brontë), zijn de personages bij Sarraute anoniem en ongedefinieerd. De lezer moet zelf veel invullen.
Tropismen: De titel van Sarraute's werk uit .
Definitie: Minimale, instinctieve bewegingen van levende organismen onder invloed van externe stimuli (zoals licht of warmte).
Vergelijking: Sarraute vergelijkt deze momenten met slow motion in de film.
Analyse van Vignetten uit Tropismen:
Vignet 1: Een anonieme massa ("ze") beweegt door de stad. Ze gedragen zich als één organisme zonder individuele wil, die stopt voor winkelruiten.
Vignet 2: Een vrouw (moederfiguur) roddelt met de kokkin. De "hij" in het verhaal voelt walging voor de oppervlakkige conversatie ("kleverig kwijl"), maar kan niet ontsnappen aan de sociale conventie.
Vignet 4: Een gesprek tussen een "hij" en een "zij" wordt weergegeven als een strategisch spel. De "hij" fungeert als een dirigent met een stokje die de interactie leidt. Taal is hier een instrument voor macht en sociaal rollenspel, niet voor diepe betekenis.
Confessional Poetry: Sylvia Plath
Achtergrond: Ontstaan in de Verenigde Staten (met o.a. Robert Lowell en Anne Sexton), maar ook invloedrijk in Europa.
Kenmerken:
Het verbreekt de conventie (van o.a. T.S. Eliot) dat de dichterlijke "ik" gescheiden moet zijn van de dichter zelf.
Onderwerpen zijn vaak taboe: depressie, psychologische stoornissen, trauma en seksualiteit.
Het legt de pijn bloot achter de "sluier van domestic bliss" van de jaren .
Sylvia Plath en Ted Hughes: Een turbulent en gewelddadig huwelijk. Hughes gaf haar werk Ariel postuum uit, maar veranderde de oorspronkelijke volgorde van de gedichten.
Analyse van Lady Lazarus:
Dood en Wedergeboorte: Plath beschrijft haar zelfmoordpogingen die ongeveer elke jaar plaatsvinden ( jaar oud = pogingen). De titel verwijst naar de bijbelse Lazarus die door Christus uit de dood werd opgewekt.
Holocaust-beelden: Ze gebruikt schokkende beelden zoals "nazi lampenkamp", "joden linnen" en "een stukje zeep" om de proportie van haar innerlijke lijden uit te drukken. Hoewel de vergelijking met een genocide moreel problematisch is, dient het om de totale vernietiging van haar zelfbeeld te tonen.
Het Publiek: "De pinda's krakende massa" verwijst naar de lezers of toeschouwers die als ramptoeristen kijken naar haar lijden en wedergeboorte.
Kritiek op de 'Redder': De dokter of de figuur die haar terugbrengt naar het leven (God/Christus/Lucifer), wordt als vijand gezien. Voor haar is het terugkeren naar het leven ("een dure grap") pijnlijker dan de dood zelf.
Einde: Het gedicht eindigt met een beeld van de Feniks die uit de as herrijst en wraak neemt: "ik eet de mensen als azen".
Biografische Context: Kort na het schrijven van deze gedichten pleegde Plath effectief zelfmoord door de gasoven aan te zetten terwijl haar kinderen sliepen.
Vragen & Discussie
Vraag over de Quiz-tekst: De docent verduidelijkt dat het juiste antwoord op de eerste vraag "a, moeder courage en haar kinderen" is. Op de tweede vraag over de personagebewegingen is het antwoord gerelateerd aan het heen en weer bewegen in het sociale spel.
Discussie over Toneelgroepen: Er wordt reclame gemaakt voor toneelvoorstellingen van Babylon. In hun stuk zijn Reynaert, Hamlet en Medea met elkaar vervlochten. De voorstellingen vinden plaats tussen en mei om in De Coulissen (Heverlee). De try-out op zondag is goedkoper.