Gizarte Zientzien Didaktika: Ikasketa Gida Osoa

Gizarte Zientzien Definizioa: Gizakiaren jokabidearen alderdiez, jarduerez eta gizakia izaki sozial gisa aztertzeaz arduratzen diren diziplinen multzo heterogeneoa da. Metodo zientifikoa erabiltzen dute ingurune soziala eta fenomeno sozialak aztertzeko.
Metodo Zientifikoa Gizarte Zientzietan: Behatu, hipotesiak egin, esperimentatu (posible den neurrian), hipotesiak egiaztatu eta ondorioetara edo teoriara iristeko prozesua jarraitzen du. Ezagutza zientifiko sozial frogagarria eta objektibotasun idealera hurbiltzea du helburu.
Ezagutzaren Erlatibotasuna eta Objektibotasuna:
- Gizarte Zientzietan ezagutza erlatiboa da; fenomeno sozialak espazioan, denboran eta kulturan kokatzea ezinbestekoa da.
- Objektibotasun absolutua lortzea zaila da, ikertzailea (gizakia) aztertzen ari den gizartearen parte delako eta zaila egiten zaiolako baldintza sozialetatik erabat aldentzea.
- Fenomeno sozialei buruzko informazioa jasotzean, informazio hori kontrastatzea garrantzitsua da.
Transposizio Didaktikoa: Jakintza zientifiko eta akademikoa ikasleentzat ulergarria den jakintza (eduki didaktiko) bihurtzeko prozesuari deritzo.

Geografia: Espazioaren antolaketaz, ingurune fisikoaz eta gizakiak ingurunearekin duen harremanaz arduratzen da.
Historia: Gizateriaren bilakaera denboran zehar aztertzen du. Denbora lerroaren ordena estandarra: Historiaurrea - Antzinaroa - Erdi Aroa - Aro Modernoa - Aro Garaikidea.
Antropologia: Gizakia eta giza taldeak ikertzen ditu, bereziki herri-kulturak, hizkuntzak, ohiturak eta giza jatorria.
Demografia: Giza populazioaren azterketa kuantitatiboa egiten du (biztanle kopurua, dentsitatea, jaiotza-tasa, hazkundea, banaketa eta migrazio mugimenduak).
Zuzenbide Soziala: Gizartean bizi diren gizakien arteko harremanak bideratzeko eta erregulatzeko arau eta legeen aplikazioaz arduratzen da.
Ekonomia: Ondasunen produkzioa, banaketa eta kontsumoa, eta harreman horietatik sortzen diren gizarte-loturak aztertzen ditu.
Zientzia Politikoak: Botere-harremanak, gobernuen funtzioak eta herritarren parte-hartze demokratikoa aztertzen ditu.
Artearen Historia: Artearen eta adierazpen estetikoen bilakaera denboran zehar aztertzen duen diziplina.
Psikologia Soziala: Gizakiaren jokabide soziala eta talde-interakzioak aztertzen ditu.

Ikaskuntza Memoristikoa: Ikasleek askotan memoriaz ikasten dute informazio berria jada dakitenarekin (aurrezagutzak) modu egokian konektatzen ez dutenean. Hori gerta daiteke ere lehen zikloetako ikasleen egonezintasun edo egozentrismoagatik.
Denboraren Ulermena:
- Denbora Kronologikoa vs. Historikoa: Ikasleei zaila egiten zaie neurketa unitateak (eguna, urtea, mendea) eta garai historikoen arteko desberdintasuna ulertzea.
- Subjektibotasuna: Gaur egungo orainaldia erabiltzen dute iragana interpretatzeko (anakronismoa).
- Kausalitatea: Historian kausa-efektu tarteak handiak direnez, kausalitate anitza ulertzeko zailtasuna izaten dute.
- Bilakaera: Ikasleek lehenengo denbora neurtu egiten dute, eta geroago barneratzen dute "bizitako" denbora.
Espazioaren Ulermena:
- Mapa Kognitiboa: Pertsonek esperientzia espazialaren bidez osatzen duten ingurunearen eredu mentala da.
- Objektibotasuna vs. Subjektibotasuna: Errealitate espaziala biak da aldi berean. Mapa kartografikoek espazio subjektiboa adieraz dezakete, eta orientaziorako biak erabili behar dira.
- Deszentrazio Espaziala: Norberaren ikuspegi fisikotik urrundu eta espazioa modu orokorragoan ulertzeko gaitasuna.

Konpetentzia Soziala eta Zibikoa: Haurrak gizartean integratzeko, mundua ulertzeko eta bertan parte hartzeko garatzen duen gaitasuna da. HH, LH eta DBH osoan lantzen da.
Konpetentzia Espezifikoak eta Irteera Profila: 77/2023 Dekretuaren arabera, oinarrizko jakintzak eta ebaluazio-irizpideak konpetentzia espezifikoak lortzera bideratuta daude, etapa amaierako irteera-profila bermatzeko.
Eduki Motak:
- Jakin (Kontzeptualak): Informazioa, datuak, kontzeptu historiko edo geografikoak.
- Egiten Jakin (Prozedurazkoak): Mapak interpretatzea, grafikoak egitea, ikerketak burutzea.
- Izaten Jakin (Jarrerazkoak): Balioak, aniztasunarekiko onarpena, eskubideen errespetua, ondarearen vbalioestea.
Zeharkako Konpetentziak: Gizarte Zientziek matematikarako, komunikaziorako, digitalerako eta ikasten ikasteko konpetentziak garatzen laguntzen dute (adibidez, demografia grafikoak interpretatuz).

Eredu Aktiboak: Irakasleak diziplinak elkarrekin erlazionatuta (interdiziplinaritatea) eta ikuspegi multidiziplinar batetik irakatsi behar ditu fenomeno sozialak.
Webquest: Irakasleak bereak sortu behar ditu maiz, internetekoak egokitu edo ikasleek bakarka/taldeka informazioa bilatzeko proposamen didaktiko gisa erabili.
Komunikabideak eta Prentsa:
- Albistegien Analisia: Hernándezek (2002) gidoiak proposatzen ditu ordena, grafikoak eta kirolak bezalako atalak aztertzeko.
- Egunkaria: Lan-estrategia (albisteak kontatzea) edo sortze-lan teknika (indexazioa) gisa erabil daiteke. Edukiak eguneratzeko eta pentsamendu kritikoa garatzeko tresna da.
Jolasak eta Simulazioak:
- Simulazioa: Rol-jokoak (adibidez, World Peace Game) eta simulazio-jokoak baliagarriak dira motibaziorako eta egoera konplexuak ulertzeko.
- Kasu-azterketa: Errealitatean gertatutako arazo sozialak aztertzeko estrategia, eztabaidarako aproposa.
Landa-lana (Irteerak): Ingurunea zuzenean ezagutzeko (adibidez, Bilbora irteera). Helburua izan daiteke orientazioa lantzea, aldaketa historikoak ikustea edo mapa mentalak osatzea.
Kontzeptu-mapak: Lotura-hitzak ezinbestekoak dira proposizioak eraikitzeko. Kontzeptu gainkarga saihestu behar da.

Piaget: Garapenaren psikologiaren eragina curriculumeko eduki komunetan eta zentrokidetasuna espazioaren lanketan.
Calvani: Umeek 5 urtetik aurrera historia ulertzen has daitezkeela defendatzen du (kontakizunaren bidez).
Kieran Egan: Umeek irudien eta abstrakzioen bidez ematen diotela zentzua gauzei; fikzioa eta errealitatea nahas ditzakete historiaurrea lantzean.
Mendioroz (2013): Lehen mailetako umeek bi belaunaldiren arteko aldaketak (aitona-amonak eta gurasoak) uler ditzaketela dio.
Hernández (2002/2020): Albistegiak eta telebista aztertzeko gidoi metodologikoak.
Diaguita Adibidea: Gizarte Zientzietan errealitatea ikuspegi desberdinetatik (espazioan, denboran eta kulturan) kokatzearen garrantzia erakusten duen kasua.

Irakaslearen Xedeak: Irakaslearen jarrerak eta hautatzen dituen estrategiek "Curriculum Ezkutuan" eragiten dute, ikasleen jarrerak aldatuz.
Erabaki-guneak: Irakasleak material alternatiboetan, proposamen kurrikularretan eta testuliburuen hautaketan hartzen ditu erabakiak.
Irizpideak: Ebaluazio-irizpideek konpetentzia espezifikoen lorpen-maila neurtu behar dute, informazioaren bilaketa kritikoa eta oinarrizko lexiko zientifikoaren erabilera baloratuz.