Kiểm soát lây nhiễm trong nha khoa
1. Đại cương về kiểm soát lây nhiễm
Kiểm soát lây nhiễm là một yếu tố quan trọng trong điều trị nha khoa chất lượng. Mục tiêu là ngăn chặn sự lan truyền bệnh, nền tảng của các hướng dẫn kiểm soát lây nhiễm.
Các hướng dẫn được xây dựng dựa trên nghiên cứu khoa học, kết hợp thông tin từ các khuyến nghị của chuyên gia, chính phủ và quy định địa phương.
2. Nguy cơ lây nhiễm bệnh trong nha khoa
Các con đường lây truyền bệnh trong nha khoa bao gồm:
Tiếp xúc trực tiếp: với máu, dịch miệng hay các chất lỏng từ bệnh nhân.
Tiếp xúc gián tiếp: qua dụng cụ, thiết bị nhiễm khuẩn, bề mặt hoặc tay của nhân viên y tế.
Giọt bắn: khi vi khuẩn từ máu, dịch tiết bắn lên niêm mạc mắt, mũi, miệng.
Hít phải vi khuẩn: tồn tại trong không khí.
Điều kiện lây nhiễm bao gồm: mầm bệnh đủ số lượng, có chỗ trú ngụ, có cách lan truyền và lối vào trên cơ thể ký chủ mới.
3. Phương tiện và kỹ thuật kiểm soát lây nhiễm
Phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE):
Gồm găng tay, khẩu trang, kính bảo vệ mắt, áo khoác, giúp ngăn ngừa tiếp xúc với máu, nước bọt và chất lỏng nhiễm khuẩn.
Găng tay nên được thay mới cho mỗi bệnh nhân và loại bỏ ngay sau khi sử dụng. Không tái sử dụng găng tay hoặc rửa găng tay để tái sử dụng.
Khẩu trang cần che kín mũi, miệng và được thay giữa các bệnh nhân.
Kính bảo vệ mắt và áo khoác giúp bảo vệ niêm mạc và da trước dịch tiết trong quá trình điều trị.
Rửa tay:
Quy trình rửa tay bao gồm rửa với xà phòng hoặc cồn, tùy vào mức độ bẩn. Cần thực hiện trước và sau khi tiếp xúc với bệnh nhân.
Phương pháp rửa tay phẫu thuật yêu cầu kỹ thuật và thời gian cụ thể để loại bỏ vi sinh vật trên da.
Khử khuẩn và tiệt khuẩn dụng cụ:
Các phương pháp bao gồm tiệt khuẩn bằng hơi nước, tiệt khuẩn khô, tiệt khuẩn bằng hóa chất. Dụng cụ phải được làm sạch và bảo quản đúng quy trình để tránh tái nhiễm.
4. Quy trình kiểm soát lây nhiễm trong thực hành nha khoa
Trước khi điều trị:
Rửa tay và mặc PPE, sát khuẩn hệ thống hút và chuẩn bị đầy đủ dụng cụ.
Bọc bảo vệ các thiết bị như tựa đầu, nút điều khiển, công tắc đèn, tay khoan để giảm nguy cơ lây nhiễm.
Trong khi điều trị:
Hạn chế tối đa việc chạm vào bề mặt khi mang găng tay nhiễm bẩn, không chạm vào vùng chưa sát khuẩn.
Thay găng sau khi rách hoặc sau điều trị dài hơn 1 giờ.
Đậy nắp kim tiêm, xử lý cẩn thận với dụng cụ sắc bén.
Sau khi điều trị:
Loại bỏ găng tay, khẩu trang, sát khuẩn bề mặt làm việc, vệ sinh dụng cụ và rửa tay.
5. Các biện pháp phòng ngừa phổ quát và tiêu chuẩn
Phòng ngừa phổ quát: Tuân thủ các biện pháp bảo vệ đối với mọi trường hợp máu và dịch tiết của bệnh nhân.
Phòng ngừa tiêu chuẩn: Phòng ngừa phơi nhiễm với tất cả các dịch tiết cơ thể, loại trừ mồ hôi. Bao gồm việc rửa tay, quản lý vô khuẩn, sử dụng PPE, và quản lý môi trường.
Phòng ngừa cách ly: Đối với các bệnh truyền nhiễm, thực hiện cách ly và sử dụng khẩu trang N95, thông khí đầy đủ.
6. Chủng ngừa trong nha khoa
Các loại vắc xin bắt buộc: viêm gan B (HBV), sởi - quai bị - rubella (MMR), uốn ván, thủy đậu, cúm.
Quy trình tiêm chủng HBV:
Tiêm 3 liều qua bắp (1ml mỗi liều), tiêm lần hai sau lần đầu một tháng và lần ba sau sáu tháng.
Kiểm tra kháng thể sau 1-2 tháng sau khi tiêm đủ liều, nếu không có kháng thể cần tiêm lại.
7. Khử khuẩn và Tiệt khuẩn
Tiệt khuẩn bằng hơi nước: Thường sử dụng nhất, sử dụng nhiệt độ cao và áp suất hơi nước để tiêu diệt vi sinh vật.
Tiệt khuẩn khô: Dùng cho dụng cụ không chịu được hơi nước, ví dụ như các dụng cụ chỉnh nha.
Giám sát vô khuẩn: Sử dụng các chỉ thị vật lý, hóa học và sinh học để đảm bảo quy trình vô khuẩn.
8. Quản lý chất thải y tế
Rác y tế không sắc bén: Thu gom bằng vật chứa có mã màu, chống rò rỉ.
Rác sắc nhọn: Kim, dao mổ, mũi khoan và các vật nhọn khác phải được bỏ vào hộp chống thủng, đóng kín trước khi thải bỏ.
Răng nhổ và mô cơ thể: Xử lý như rác y tế. Không bỏ răng có chứa miếng trám amalgam vào rác y tế đốt cháy.
9. Quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn trong labo nha khoa và chụp phim X-quang
Chụp phim X-quang:
Sử dụng túi bảo vệ cảm biến để tránh nhiễm bẩn, mang găng khi cầm phim nhiễm bẩn.
Dụng cụ không chịu nhiệt cần được khử khuẩn bằng dung dịch mức trung bình.
Labo nha khoa:
Làm sạch, khử khuẩn các mẫu dấu, vật liệu phục hình. Dụng cụ chịu nhiệt cần được tiệt khuẩn, các vật liệu khác cần khử khuẩn theo hướng dẫn nhà sản xuất.