Kompendium Ratownictwa Medycznego i Technik Pielęgniarskich

Schemat ABCDE Oceny Stanu Pacjenta i Rozpoznanie NZK

• A – Airway (Drożność dróg oddechowych):     * Polega na ocenie drożności dróg oddechowych.     * Należy usunąć wszelkie widoczne ciała obce z jamy ustnej.     * Udrożnienie wykonuje się metodą odchylenia głowy i uniesienia żuchwy.     * W przypadku podejrzenia urazu kręgosłupa (szczególnie odcinka szyjnego) stosuje się metodę wysunięcia żuchwy.

• B – Breathing (Oddychanie):     * Ocena częstości (liczba oddechów na minutę) oraz jakości oddechu (czy jest on wysiłkowy, świszczący, regularny).     * Obserwacja ruchów klatki piersiowej.     * Pomiar saturacji ($SpO_2$).     * Wdrożenie tlenoterapii w sytuacjach tego wymagających.

• C – Circulation (Krążenie):     * Ocena tętna (częstość, miarowość), ciśnienia tętniczego oraz koloru i temperatury skóry.     * Aktywne poszukiwanie krwotoków zewnętrznych.     * Założenie dostępu dożylnego (kaniulacja żył obwodowych).

• D – Disability (Neurologia):     * Ocena poziomu świadomości przy użyciu skal: AVPU (Alert, Verbal, Pain, Unresponsive) lub GCS (Glasgow Coma Scale).     * Ocena reakcji źrenic na światło, ich wielkości i symetrii.     * Pomiar poziomu glikemii.

• E – Exposure (Ekspozycja):     * Oględziny całego ciała w celu znalezienia przeoczonych urazów, wysypek czy innych śladów patologicznych.     * Ocena temperatury ciała.     * Podjęcie działań zapobiegających hipotermii (np. koce grzewcze, folia NRC).

• Kryteria rozpoznania Nagłego Zatrzymania Krążenia (NZK):     * Brak przytomności (pacjent nie reaguje).     * Brak prawidłowego oddechu (oddech niewyczuwalny lub oddech agonalny – tzw. gushing).     * Brak oznak krążenia.     * Brak reakcji na jakiekolwiek bodźce.

Niedrożność Dróg Oddechowych i Resuscytacja Krążeniowo-Oddechowa (RKO)

• Przyczyny niedrożności u dorosłych:     * Ciała obce.     * Zapadanie się języka (częste u nieprzytomnych).     * Obrzęk krtani (np. reakcja alergiczna).     * Wymiociny lub krew w drogach oddechowych.     * Urazy twarzoczaszki.

• Przyczyny niedrożności u dzieci:     * Ciała obce (drobne zabawki, jedzenie).     * Infekcje dróg oddechowych.     * Obrzęk krtani.     * Wady wrodzone układu oddechowego.     * Skurcz krtani.

• Parametry prawidłowego uciskania klatki piersiowej:     * Częstotliwość: $100-120/min$.     * Głębokość u dorosłych: $5-6\,cm$.     * Zapewnienie pełnego powrotu (relaksacji) klatki piersiowej po każdym uciśnięciu.     * Minimalizacja przerw w uciskach.     * Stosunek ucisków do oddechów ratowniczych: $30:2$.

• Specyfika RKO w różnych grupach wiekowych:     * Dorośli: Stosunek $30:2$, uciski obiema rękami na głębokość $5-6\,cm$.     * Dzieci: Stosunek $30:2$ (1 ratownik) lub $15:2$ (2 ratowników); głębokość ucisku to $1/3$ wymiaru przednio-tylnego klatki piersiowej; uciski jedną lub dwiema rękami.     * Niemowlęta: Stosunek $15:2$ przy 2 ratownikach; uciski dwoma palcami (lub kciukami przy technice obejmowania); głębokość około $4\,cm$.

Defibrylacja i Użycie AED

• Rytmy defibrylacyjne (wymagające defibrylacji):     * Migotanie komór ($VF$ – Ventricular Fibrillation).     * Częstoskurcz komorowy bez tętna ($pVT$ – pulseless Ventricular Tachycardia).     * Kluczowe jest jak najszybsze dostarczenie impulsu elektrycznego.

• Rytmy niedefibrylacyjne:     * Asystolia (brak aktywności elektrycznej).     * Aktywność elektryczna bez tętna ($PEA$ – Pulseless Electrical Activity).

• Zasady bezpiecznego użycia AED:     1. Upewnienie się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne.     2. Odsłonięcie klatki piersiowej pacjenta i jej osuszenie (jeśli jest mokra).     3. Prawidłowe przyklejenie elektrod zgodnie z instrukcją graficzną na opakowaniu.     4. Odsunięcie się od pacjenta i dopilnowanie, by nikt go nie dotykał podczas analizy rytmu oraz w trakcie wyładowania.     5. Natychmiastowa kontynuacja RKO po defibrylacji lub gdy AED wyda taki komunikat.

Unieruchamianie Kończyn

• Zasada Potta: Unieruchomienie musi obejmować co najmniej dwa sąsiednie stawy względem miejsca urazu.
• Kontrola krążenia: Należy sprawdzić tętno oraz ucieplenie kończyny zarówno przed, jak i po założeniu unieruchomienia.
• Postępowanie ze złamaniami: Nie wolno samodzielnie nastawiać złamań; kończynę stabilizuje się w pozycji zastanej.
• Metody: Stosowanie szyn (np. splint), chust trójkątnych lub improwizowanych opatrunków.

Monitorowanie Temperatury i Tętna

• Normy temperatury ciała (zależnie od miejsca):     * Pachowa: $36,0-36,6\,^{\circ}C$.     * Jama ustna: $36,6-37,2\,^{\circ}C$.     * Odbytnicza: $36,9-37,5\,^{\circ}C$.     * Błona bębenkowa: około $37\,^{\circ}C$.

• Czynniki wpływające na pomiar temperatury: Wysiłek fizyczny, spożycie napojów (gorących/zimnych), temperatura otoczenia, silny stres oraz błędy techniczne w użyciu termometru.

• Normy tętna ($HR$):     * Noworodek: $100-160/min$.     * Niemowlę: $100-150/min$.     * Dziecko: $80-120/min$.     * Dorosły: $60-100/min$.     * Sportowcy: $40-60/min$.

• Cechy tętna podlegające ocenie: Częstotliwość, miarowość (rytmiczność), napięcie (siła oporu żyły), wypełnienie (wysokość fali tętna), symetryczność (porównanie na obu kończynach).

• Zaburzenia rytmu:     * Tachykardia (przyspieszenie): Powodowana przez gorączkę, wysiłek, stres, odwodnienie, niedotlenienie.     * Bradykardia (zwolnienie): Występuje podczas snu, u sportowców, w hipotermii, przy zaburzeniach przewodzenia lub po lekach.

Parametry Oddechowe i Patologie Toru Oddechowego

• Normy częstości oddechów:     * Noworodek: $30-60/min$.     * Niemowlę: $30-40/min$.     * Dziecko: $20-30/min$.     * Dorosły: $12-20/min$.

• Rodzaje torów oddechowych:     * Tachypnoe: Przyspieszony oddech.     * Bradypnoe: Zwolniony oddech.     * Bezdech: Brak oddechu.     * Oddech Cheyne’a-Stokesa: Cykliczny wzorzec; naprzemienne występowanie bezdechów oraz oddechów narastających (coraz głębszych i szybszych), a następnie spłycających się.     * Oddech Kussmaula: Bardzo głęboki i szybki oddech (‐oddech pogoń za powietrzem‐); forma hiperwentylacji w śpiączce cukrzycowej, mocznicy i kwasicy mleczanowej.     * Oddech Biota: Skrajnie nieregularny; gwałtowne, płytkie oddechy przerywane bezdechami trwającymi $10-30\,sekund$. Świadczy o uszkodzeniu pnia mózgu lub wzroście ciśnienia wewnątrzczaszkowego; stan agonalny.

Nadciśnienie Tętnicze i Pomiar RR

• Normy i Klasyfikacja Ciśnienia Tętniczego ($mmHg$):     * Optymalne: $<120 / <80$.     * Prawidłowe: $120-129 / 80-84$.     * Wysokie prawidłowe: $130-139 / 85-89$.     * Nadciśnienie I stopnia: $140-159 / 90-99$.     * Nadciśnienie II stopnia: $160-179 / 100-109$.     * Nadciśnienie III stopnia: $\ge 180 / \ge 110$.

• Błędy pomiarowe: Rozmowa pacjenta, stres, kawa/papierosy przed badaniem, wysiłek, niewłaściwy rozmiar mankietu, zła pozycja kończyny.

• Zasady pomiaru: Odpoczynek $5\,minut$, ramię na wysokości serca, wykonanie minimum dwóch pomiarów.

Saturacja i Glikemia

• Normy SpO2:     * Prawidłowa: $95-100\%$.     * Łagodna hipoksemia: $91-94\%$.     * Ciężka hipoksemia: $\le 90\%$.

• Zakłócenia pulsoksymetrii: Lakier na paznokciach, wychłodzenie kończyn, ruchy pacjenta, słabe krążenie obwodowe, ostre światło zewnętrzne, zatrucie tlenkiem węgla ($CO$).

• Normy glikemii:     * Na czczo: $70-99\,mg/dl$.     * 2 godziny po posiłku: $<140\,mg/dl$.

Procedury Iniekcyjne

• Zasady Aseptyki: Higiena i dezynfekcja rąk, rękawiczki, dezynfekcja skóry pacjenta, używanie wyłącznie sterylnego sprzętu, zakaz dotykania miejsca wkłucia po dezynfekcji, bezpieczna utylizacja igieł w sztywnych pojemnikach.

• Wstrzyknięcie domięśniowe (IM):     * Wskazania: Leki wymagające szybszego wchłaniania niż podskórnie, szczepienia, leki o oleistej konsystencji.     * Przeciwwskazania: Zaburzenia krzepnięcia krwi, zmiany skórne/infekcje w miejscu wkłucia, obrzęki, zanik mięśni.     * Miejsca: Mięsień naramienny (małe dawki), mięsień pośladkowy średni (zalecane, bezpieczne), mięsień obszerny boczny uda (dzieci), mięsień prosty uda.

• Powikłania Iniekcji:     * Zespół Nicolau: Wynik podania leku do tętnicy lub okołonaczyniowo. Objawy: bardzo silny ból, sinica, martwica tkanek. Profilaktyka to aspiracja przed wstrzyknięciem.     * Zespół Hoigné: Spowodowany przypadkowym podaniem penicyliny prokainowej do naczynia żylnego. Objawy: niepokój, halucynacje, lęk, tachykardia. Postępowanie: monitorowanie i leczenie objawowe.

• Inne rodzaje iniekcji:     * Podskórne (SC): Stosowane dla insuliny, heparyny. Miejsca: brzuch, uda, ramiona, pośladki. Należy stosować rotację miejsc wkłucia.     * Dożylne (IV): Najszybsze działanie; płynoterapia, stany nagłe, kontrasty. Powikłania: krwotok, zapalenie żyły, zator powietrzny.     * Śródskórne (ID): Kąt $5-15^{\circ}$, ścięciem igły do góry, powstaje bąbel. Stosowane w testach alergicznych i próbie tuberkulinowej (ocena nacieku po $48-72\,godzinach$).

Kaniulacja i Dostęp Naczyniowy

• Metoda LOOK–FEEL–CHOOSE: Oglądanie, ocena palpacyjna (elastyczność, przebieg) i wybór optymalnej żyły.

• Kryteria wyboru żyły: Widoczność, sprężystość, właściwa średnica, brak stanów zapalnych, lokalizacja poza zgięciami stawowymi.

• Metody wizualizacji: USG, transiluminacja, Near Infrared (vein finder).

• Dostęp obwodowy vs centralny:     * Obwodowy: Krótkoterminowy, łatwiejszy do założenia, mniejsze ryzyko powikłań, ale nie nadaje się do leków silnie drażniących.     * Centralny: Długoterminowy, końcówka w żyle głównej. Pozwala na żywienie pozajelitowe, podawanie leków drażniących i pomiar OCV. Ryzyko odmy i zakażeń.

• Technika Seldingera: Metoda wprowadzania cewnika po prowadniku. Etapy: nakłucie -> wprowadzenie prowadnika -> usunięcie igły -> poszerzenie kanału -> wprowadzenie cewnika -> usunięcie prowadnika.

• Port naczyniowy: Podskórna komora z membraną połączona z cewnikiem. Nakłuwany specjalną igłą Hubera. Idealny do chemioterapii i długotrwałego leczenia. Zapewnia komfort pacjenta, ale wymaga chirurgicznej implantacji.