Osobowość w wybranych koncepcjach psychologicznych
Spis treści
- Pojęcie osobowości i jej rozwój
1.1 Definicje osobowości
1.2 Teoria osobowości
1.3 Źródła współczesnego postrzegania osobowości - Analityczna teoria Junga
2.1 Wprowadzenie do teorii Junga
2.2 Struktura osobowości według Junga
2.3 Archetypy - Teorie psychospołeczne
3.1 Teoria Karen Horney
3.2 Teoria Ericha Fromma
3.3 Współczesna teoria psychoanalityczna Eriksona - Personologia Murraya
- Teoria wzmocnień Skinnera
- Teoria bodźca-reakcji Dollarda i Millera
1. Pojęcie osobowości i jej rozwój
1.1 Definicje osobowości
Pojęcie osobowości jest definiowane na wiele różnych sposobów. W literaturze spotyka się nawet kilkadziesiąt różnych definicji stworzonych przez psychologów. Punktem wspólnym dla wielu z nich jest postrzeganie osobowości jako umiejętności, kompetencji czy też zręczności w kontaktach społecznych. Osobowość może być postrzegana przez osoby zewnętrzne, co sprawia, że od ich wrażeń i reakcji zależy, jaki charakter ma dana jednostka.
Na podstawie koncepcji Gordona Allporta można wyróżnić definicje o charakterze biospołecznym i biofizycznym:
- Definicje biospołeczne koncentrują się na postrzeganiu osobowości jako społecznej wartości bodźcowej, zaznaczając, że osobowość ujawnia się jedynie w relacjach z innymi.
- Definicje biofizyczne są uzależnione od indywidualnych cech lub właściwości człowieka.
Inne typy definicji obejmują definicje zbiorcze, które zaliczają do osobowości niemal wszystkie cechy związane z człowiekiem. Ogólnie można przyjąć, że osobowość składa się z pojęć empirycznych odnoszących się do zachowań jednostki, co jest zależne od przyjętej teorii osobowości.
1.2 Teoria osobowości
Teoria osobowości to zbiór założeń powiązanych z zachowaniami danej osoby oraz zestaw definicji empirycznych wyjaśniających lub argumentujących jego postępowanie. Teorie osobowości nie można sprowadzić jedynie do zjawisk empirycznych. Nawet z wykorzystaniem współczesnych narzędzi i metod pomiarowych warto stosować teorię, która wyznacza kierunki i parametry dalszych badań. Współczesne postrzeganie osobowości jest uwarunkowane pięcioma głównymi źródłami:
- Obserwacje kliniczne – źródło informacji zapoczątkowane przez Jeana-Martina Charcota i Pierre’a Janeta, kontynuowane przez Freuda, Junga i McDougalla.
- Psychologia postaci – teoria Williama Sterna, która podkreśla, że badania fragmentów zachowań nie prowadzą do pełnego zrozumienia.
- Psychologia eksperymentalna – teoria uczenia się oraz kontrola badań eksperymentalnych.
- Tradycja psychometryczna – zapewniająca precyzję i dokładność technik pomiaru.
- Genetyka i fizjologia – odkrycia tych dziedzin odzwierciedlają się w teoriach osobowości.
2. Analityczna teoria Junga
2.1 Wprowadzenie do teorii Junga
Carl Jung był kolegą Freuda, ale różnice w poglądach dotyczących nieświadomości skłoniły go do opracowania własnej teorii. Jego teoria indywiduacji podkreśla pozytywne siły w rozwoju człowieka, w przeciwieństwie do Freuda, który koncentrował się na siłach blokujących.
2.2 Struktura osobowości według Junga
Jung wyróżnia kilka współdziałających struktur osobowości, które obejmują:
- Ego – świadoma psychika, odpowiadająca za spójne poczucie tożsamości.
- Nieświadomość osobowa – obejmująca zapomniane lub stłumione doświadczenia.
- Nieświadomość zbiorowa – magazyn ukrytych śladów pamięciowych z całej ewolucji.
- Archetypy – uniwersalne formy pojęciowe, które kształtują się przez pokolenia.
- Jaźń – centrum osobowości, scala wszystkie inne struktury.
Archetypy
- Persona – maska przyjmowana w relacji z otoczeniem.
- Anima i animus – żeńskie i męskie aspekty osobowości, odpowiadające wspólnym archetypom.
- Cień – dziki wstyd, animalistyczne i niższe popędy.
Jung zaznacza, że archetypy mają emocjonalny ładunek i stosują się do rzeczywistych sytuacji życiowych.
3. Teorie psychospołeczne
3.1 Teoria Karen Horney
Karen Horney przeciwdziałała Freudowskiej koncepcji popędów biologicznych, wprowadzając pojęcie lęku podstawowego jako kluczowego w rozwoju osobowości. Lęk ten powstaje z konfliktu między dzieckiem a rodzicami. Podkreślała, że lęk ten jest źródłem konfliktu pomiędzy „ja realnym” a „ja idealnym” jednostki.
3.2 Teoria Ericha Fromma
Fromm rozszerzył teorię Freuda o wpływ kultury na nieświadomość. Twierdził, że ludzie pragną powrócić do pierwotnej jedności, jednak społeczeństwo ostatecznie ich alienuje. Zdefiniował podstawowe potrzeby człowieka:
- Potrzeba tożsamości
- Potrzeba powiązań
- Potrzeba systemu orientacji
- Potrzeba zakorzenienia
- Potrzeba transcendencji
3.3 Współczesna teoria psychoanalityczna Eriksona
Erikson uważał, że rozwój człowieka trwa przez całe życie i wyróżnił osiem etapów rozwojowych, z których każdy wiąże się ze specyficznym konfliktem psychospołecznym. Istotne etapy to między innymi:
- Zaufanie kontra nieufność
- Autonomia kontra wstyd i zwątpienie
- Tożsamość kontra pomieszanie tożsamości
- Intymność kontra izolacja
- Generatywność kontra stagnacja
- Integralność ego kontra rozpacz
4. Personologia Murraya
Henry A. Murray zdefiniował pojęcie personologii jako kierunek w psychologii, który uwzględnia biologię, psychologię i kontekst środowiskowy w interpretacji zachowań jednostki. Podkreślał, że osobowość jest kształtowana przez doświadczenia z dzieciństwa oraz że wyobraźnia twórcza jest kluczowym elementem osobowości.
5. Teoria wzmocnień Skinnera
Burrhus Skinner twierdził, że zachowanie człowieka jest wynikiem połączeń bodźców środowiska i odruchów bezwarunkowych. Skinner wprowadził pojęcie zachowania sprawczego i uważał, że poprzez uczenie się jednostka przekształca swoje środowisko, co umożliwia jej rozwój.
6. Teoria bodźca-reakcji Dollarda i Millera
Teoria relacji bodziec-reakcję koncentruje się na wyuczonych nawykach, które formują osobowość w wyniku doświadczeń z dzieciństwa. Nawyki są definiowane jako skojarzenia bodźców z reakcjami; zmiana środowiska może prowadzić do zmian w osobowości jednostki.
Podsumowanie
Aby zrozumieć omawiane koncepcje osobowości, należy zapoznać się z treścią lekcji, a następnie przystąpić do testu cząstkowego w celu weryfikacji nabytej wiedzy.