DO ZAPAMIĘTANIA Prawo konstytucyjne

PRAWO WYBORCZE

PRAWO PARLAMENTARNE

PREZYDENT

Wydanie postanowienia o zarządzeniu wyborów na Prezydenta - nie wcześniej niż na 7 i nie później niż na 6 miesięcy przed upływem 5-letniej kadencji

Postanowienie o zarządzeniu wyborów Prezydenta w Dzienniku Ustaw - przez MS, w dzienniku ustaw 3 dni od jego wydania

Dzień głosowania - wolny od pracy, między 100. a 75. dniem przed upływem kadencji

Terminy w przypadku opróżnienia urzędu - zarządzenie wyborów 14 dni od stwierdzenia faktu opróżnienia urzędu, a 60. dnia od zarządzenia wyborów dzień głosowania

Utworzenie komitetu w wyborach na Prezydenta - grupa min. 15 osób, mających prawo wybierania, pełnomocnik zawiadamia PKW o utworzeniu komitetu po zebraniu 1000 podpisów

Uchwała o ważności wyborów na Prezydenta - do podjęcia w ciągu 30 dni od podania wyników wyborów, ogłaszana w Dzienniku Ustaw

Kiedy rozpoczyna się bieg kadencji Prezydenta? z chwilą złożenia przysięgi wobec ZN, jest to warunek objęcia urzędu

Rozstrzygnięcie o czasowej niemożności sprawowania urzędu przez Prezydenta - przez TK, pełny skład, niezwłocznie (nie później niż na 24h od złożenia wniosku), przy osobistym uczestnictwie: obu marszałków, Pierwszego Prezesa SN, Prokuratora Generalnego oraz Szefa Kancelarii Prezydenta

Kiedy nowy Prezydent składa przysięgę? - nowo wybrany prezydent składa przysięgę w ostatnim dniu urzędowania poprzednika (w ciągu 7 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw uchwały SN o stwierdzeniu ważności wyborów w przypadku obsadzenia urzędu w drodze wyborów ogłoszonych w związku z opróżnieniem urzędu)

Prerogatywy Prezydenta:

• kompetencje związane z parlamentem (zarządzanie wyborów do Sejmu i Senatu, zwoływanie pierwszego posiedzenia izb, skracanie kadencji Sejmu, inicjatywa ustawodawcza, zarządzanie referendum ogólnokrajowego, podpisanie albo odmowa podpisania ustawy, zarządzanie ogłoszenia ustawy oraz umowy międzynarodowej, zwracanie się z orędziem do Sejmu, Senatu lub Zgromadzenia Narodowego)

• kompetencje związane z władzą wykonawczą (powołanie Prezesa Rady Ministrów, przyjmowanie dymisji Rady Ministrów, wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności przed TK członka rządu, odwołanie ministra, zwoływanie Rady Gabinetowej)

• kompetencje związane z nominacjami w ramach władzy sądowniczej (powoływanie sędziów, Pierwszego Prezesa SN i prezesów SN, Prezesa i wiceprezesa TK, Prezesa oraz wiceprezesów NSA)

• kompetencje związane z innymi sprawami publicznymi (wniosek o przeprowadzenie kontroli przez NIK, wniosek o powołanie Prezesa NBP, powołanie członków Rady Polityki Pieniężnej i KRRiTV) 

• kompetencje związane ze sferą tradycyjnych kompetencji głowy państwa (stosowanie prawa łaski, nadawanie orderów i odznaczeń, nadawanie obywatelstwa polskiego oraz wyrażanie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego)

• kompetencje związane z wykonywaniem urzędu (ustalenie składu Rady Bezpieczeństwa Narodowego, nadawanie statutu Kancelarii Prezydenta oraz powoływanie i odwoływanie Szefa tej Kancelarii, wydawanie zarządzeń oraz zrzeczenie się urzędu)

RADA MINISTRÓW

Dymisja sekretarzy i podsekretarzy, wojewodów i wicewojewodów

• W razie przyjęcia dymisji rządu dymisję składają również sekretarze i podsekretarze stanu oraz wojewodowie i wicewojewodowie

• o przyjęciu ich dymisji rozstrzyga dopiero nowo powołany Prezes Rady Ministrów w ciągu 3 miesięcy od dnia powołania rządu

Prawo do zgłoszenia kandydata na premiera - min. 46 posłów

3. rozdanie - Sejm udziela wotum zaufania już zwykłą większością głosów

Fakultatywni członkowie Rady Ministrów - wiceprezesi Rady Ministrów oraz przewodniczący komitetów powołanych do życia ustawami w celu prowadzenia wyodrębnionego zakresu polityki państwa należącej do rządu i jeśli ustawa przewiduje udział przewodniczącego tego komitetu w składzie RM

Prawo zgłoszenia kandydata na premiera (podczas 2. rozdania) - min. 46 posłów

Minimalna liczba ministrów - 3 ministrów

Komitet ds. Pożytku Publicznego - przewodniczący komitetu jest członkiem RM

Konstruktywne wotum nieufności - wniosek ma min. 46 posłów, uchwalane większością ustawowej liczby posłów i wskazują imiennie kandydata na nowego Prezesa Rady Ministrów

Okres karencji - między złożeniem wniosku o podjęcie uchwały o konstruktywnym wotum nieufności, a poddaniem wniosku pod głosowanie, min. 7 dni, powtórny wniosek może być zgłoszony nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy, jeżeli wystąpi z nim min. 115 posłów

Wotum nieufności wobec poszczególnych członków RM - wniosek ma min. 69 posłów, uchwalany zwykłą większością głosów

Zmiany w składzie RM - prezydent, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, dokonuje zmian w składzie RM

Droga obiegowa RM - rozstrzyganie poszczególnych spraw w drodze korespondencyjnego uzgodnienia stanowisk

Konstytucyjne kompetencje RM:

• w zakresie polityki zagranicznej

  • zapewnianie bezpieczeństwa zewnętrznego państwa

  • sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi

  • zawieranie umów międzynarodowych wymagających ratyfikacji oraz zatwierdzanie i wypowiadanie innych umowy międzynarodowe

• w zakresie bezpieczeństwa państwa

  • sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie obronności kraju

  • określanie corocznie liczbę obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej

  • zapewnianie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa oraz porządku publicznego 

  • możliwość wnioskowania do prezydenta o ogłoszenie stanu wojennego lub wyjątkowego albo samodzielnie ogłoszenia stanu klęski żywiołowej

• w odniesieniu do gospodarki budżetowej i finansów publicznych

  • ochrona interesów Skarbu Państwa

  • uchwalanie projektu budżetu państwa

  • wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej co do ustawy budżetowej, prowizorium budżetowego, zmiany ustawy budżetowej, zaciągania długu publicznego oraz udzielania gwarancji finansowych przez państwo

  • kierowanie wykonaniem budżetu państwa 

  • uchwalanie zamknięcia rachunków państwowych i sprawozdań z wykonania budżetu

• kompetencje nadzorcze i koordynacyjne wynikające z hierarchicznej struktury aparatu administracji rządowej

• wydawanie uchwał jako źródeł prawa wewnętrznie obowiązującego

• wydawanie rozporządzeń

• obowiązek zapewnienia wykonania ustaw

  • wydawanie potrzebnych rozporządzeń

  • wdrożenie mechanizmów organizacyjnych i prawnych określonych w obowiązujących ustawach

• w stanie wojennym

  • może wnioskować do prezydenta o wydanie rozporządzenia z mocą ustawy

Kompetencje osobiste premiera:

• zmiany w składzie rządu - wyłączna kompetencja (przy współdziałaniu z prezydentem) do podejmowania decyzji co do zmian w składzie rządu

• doprowadzenie do zakończenia misji - samodzielnie może doprowadzić do zakończenia misji całego gabinetu

• kontrasygnaty - tylko on może kontrasygnować akty urzędowe głowy państwa w celu uzyskania przez nie ważności

• zawiadomienie Sejmu o ratyfikacji um - zawiadamia Sejm o zamiarze przedstawienia prezydentowi umowy międzynarodowej do ratyfikacji

• wnioski do prezydenta - może wnioskować do prezydenta o mianowanie i odwołanie Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych, zarządzenie powszechnej lub częściowej mobilizacji oraz użycia Sił Zbrojnych do obrony kraju

• ogólna legitymacja procesowa w postępowaniu przed TK - ma ogólną legitymację procesową w postępowaniu przed TK, także co do rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa

• nadzór nad administracją rządową - bezpośrednio sprawuje nadzór nad działalnością administracji rządowej wykonywaną przez: Główny Urząd Statystyczny, Polski Komitet Normalizacyjny, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencję Wywiadu, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Urząd Regulacji Energetyki oraz Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej

• rozporządzenia - może wydawać rozporządzenia, a na jego wniosek Rada Ministrów może uchylić rozporządzenie lub zarządzenie ministra

• nadzór nad samorządem terytorialnym - sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym (jedynie w granicach i formach określonych w Konstytucji i ustawach)

  • organami nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego są też wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych – regionalne izby obrachunkowe

  • na wniosek premiera Sejm może rozwiązać organ stanowiący samorządu terytorialnego, jeżeli organ ten rażąco narusza Konstytucję lub ustawy

Korpus służby cywilnej - działa w urzędach administracji rządowej, w celu zapewnienia zawodowego, rzetelnego i politycznie neutralnego wykonywania zadań państwa, Prezes Rady Ministrów jest zwierzchnikiem korpusu

Uchwała o pociągnięcie członka RM do odpowiedzialności przez TS - sejm podejmuje na wniosek prezydenta LUB min. 115 posłów większością 3/5 ustawowej liczby posłów

SAMORZĄD TERYTORIALNY

Statut gminy i województwa - projekt statutu gminy powyżej 300 000 mieszkańców podlega uzgodnieniu z Prezesem Rady Ministrów na wniosek ministra ds. administracji publicznej, a statut każdego województwa podlega uzgodnienia z premierem

Wybory do organów - zarządzane przez Prezesa Rady Ministrów, w formie rozporządzenia, nie wcześniej niż na 4 i nie później niż na 3 miesięcy przed upływem dotychczasowej kadencji rad

Dzień głosowania w wyborach samorządowych - dzień wolny od pracy przypadający nie wcześniej niż na 30 dni i nie później niż na 7 dni przed upływem bieżącej kadencji rad, data głosowania oraz terminarz czynności wyborczych (kalendarz wyborczy) ustalane po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej

Kto ustala liczbę radnych? Liczbę radnych wybieranych do poszczególnych rad w konkretnych wyborach ustala wojewoda, po porozumieniu z komisarzem wyborczym

Okręgi wyborcze

• gminy do 20 tys. mieszkańców - wybory do rad gmin przeprowadzane na podstawie zasady większości głosów w ramach jednomandatowych okręgów wyborczych

• gminy powyżej 20 tys. mieszkańców - wybory proporcjonalne z zastosowaniem 5% progu wyborczego

  • wybiera się od 5 do 8 radnych

Odwołanie organu stanowiącego JST

• wyłącznie w drodze referendum przeprowadzonego na wniosek co najmniej 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu, a w przypadku sejmiku województwa – 5% uprawnionych do głosowania mieszkańców tego województwa

• wniosek mieszkańców gminy może dotyczyć zarówno odwołania rady gminy i wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jak i odwołania tylko jednego z tych organów

  • w sprawie odwołania wójta (burmistrza, prezydenta miasta) referendum lokalne może być przeprowadzone także z inicjatywy rady gminy

  • rada gminy podejmuje uchwałę po upływie 9 miesięcy od dnia wyboru wójta, ale nie później niż na 9 miesięcy przed zakończeniem kadencji

  • z przyczyny innej niż nieudzielenie wójtowi absolutorium lub nieudzielenie wójtowi wotum zaufania - na wniosek co najmniej 1/4 ustawowego składu rady

  • podjęcie uchwały nie wcześniej niż 14 dni po złożeniu wniosku

  • uchwała dochodzi do skutku większością co najmniej 3/5 głosów ustawowego składu rady, w głosowaniu imiennym

jeżeli wniosek nie uzyskał wymaganej większości głosów, kolejny może być zgłoszony nie wcześniej niż po upływie 12 miesięcy od poprzedniego głosowania

SĄDY

Skład KRS

• Pierwszy Prezes SN

• Minister Sprawiedliwości

• Prezes NSA

• 15 sędziów

• 4 posłów + 2 senatorów (ich wybiera Sejm)

• przedstawiciel prezydenta

Członkostwo przedstawiciela Prezydenta w KRS - wygasa najpóźniej w ciągu 3 miesięcy po zakończeniu kadencji/opróżnieniu urzędu prezydenta, osoba ta może być też wcześniej odwołana przez prezydenta w każdym czasie

KONTROLA PAŃSTWOWA

Kandydat na stanowisko Prezesa NIK - może zgłosić Marszałek Sejmu lub grupa min. 35 posłów, wnioski zgłaszające kandydata składane są Marszałkowi Sejmu w terminie 30 dni przed upływem kadencji urzędującego Prezesa NIK, kandydatów opiniuje sejmowa Komisja do Spraw Kontroli Państwowej

Wybór Prezesa NIK - bezwzględna większość głosów

Kontrola przez NIK:

• Na zlecenie Sejmu lub jego organów

• Na wniosek Prezydenta czy Prezesa Rady Ministrów

• Z własnej inicjatywy

Podmioty podlegające kontroli NIK:

• Organy administracji rządowej, NBP, państwowe osoby prawne oraz inne państwowe jednostki organizacyjne - kontrola w perspektywie legalności, gospodarności, celowości i rzetelności 

• Organy samorządu terytorialnego, komunalne osoby prawne oraz inne komunalne jednostki organizacyjne - kontrola w perspektywie legalności, gospodarności i rzetelności

• Inne jednostki organizacyjne oraz podmioty gospodarcze w zakresie, w jakim wykorzystują majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa - kontrola w perspektywie legalności i gospodarności

Zastrzeżenia do wystąpień podkontrolnych:

• Zastrzeżenia te zgłasza się na piśmie do dyrektora właściwej jednostki kontrolnej NIK, a Prezes NBP, kierownicy naczelnych i centralnych organów administracji rządowej oraz kierownicy urzędów obsługujących organy państwa – bezpośrednio Prezesowi NIK

Wybór członków KRRiTV - wnioski w sprawie wyboru przez Sejm członków Rady mogą zgłaszać Marszałek Sejmu lub grupa co najmniej 35 posłów, a w przypadku członków wybieranych przez Senat – grupa co najmniej 7 senatorów

Kompetencje KRRiTV:

• Podejmowanie rozstrzygnięć w sprawach koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych

• Sprawowanie kontroli nad działalnością dostawców usług medialnych

• Ustalanie wysokości opłat za udzielenie koncesji oraz opłat abonamentowych

• Uznawanie konkretnego nadawcy za nadawcę społecznego

• Opiniowanie projektów aktów prawnych oraz umów międzynarodowych dotyczących radiofonii i telewizji lub audiowizualnych usług medialnych 

• Podejmowanie działań na rzecz edukacji medialnej

BUDŻET PAŃSTWA

Kiedy obowiązuje ustawa budżetowa? Ustawa budżetowa obowiązuje w Polsce, niezależnie od dnia ogłoszenia jej w Dzienniku Ustaw, od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku (ale z punktu widzenia Konstytucji rokiem budżetowym może być rok łamany, czyli zaczynający się i kończący w innych momentach niż zaczyna się i kończy rok kalendarzowy)

Inicjatywa RM odnośnie budżetu państwa - TYLKO Rada Ministrów może przedłożyć: projekt ustawy budżetowej, projekt ustawy o prowizorium budżetowym, projekt zmiany ustawy budżetowej, projekt ustawy o zaciąganiu długu publicznego, projekt ustawy o udzielaniu gwarancji finansowych przez państwo

Ramy czasowe dot. ustawy budżetowej - rząd powinien przedstawić Sejmowi projekt ustawy budżetowej najpóźniej na 3 miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego (do końca września roku poprzedzającego rok budżetowy, którego ma dotyczyć ustawa), są wyjątkowe przypadki które pozwalają przedłużyć to ale nie może tego uczynić później niż do końca roku poprzedzającego rok budżetowy

Prewencyjna kontrola konstytucyjności TK dot. ustawy budżetowej - TK ma na wydanie wyroku 2 miesiące

Co to jest absolutorium budżetowe? Skwitowanie (rozliczenie) przez parlament, w wyniku uprzedniej analizy zamkniętych przez rząd rachunków państwowych, prawidłowości gospodarki budżetowej

Ustawa o prowizorium budżetowym - kiedy konieczne jest ustalenie dochodów i wydatków państwa w okresie krótszym niż 1 rok

Prowadzenie gospodarki finansowej państwa na podstawie złożonego w Sejmie projektu ustawy - taką podstawę prawną dla rządu będzie stanowił projekt którejś z tych ustaw, w wersji, jaka została złożona pierwotnie w Sejmie (wersja pierwotna)

Rozpatrzenie sprawozdania przez Sejm i NIK:

• Rządowe sprawozdanie procedowane jest w trybie analogicznym do procedury budżetowej

• Ocena zawsze obejmuje pełny rok budżetowy

• Rząd przedkłada sprawozdanie Sejmowi oraz NIK (ma funkcję głównie kontrolną)

• Sejmowe prace nad rządowym sprawozdaniem (przynajmniej początkowo) będą toczyły się równolegle do prac prowadzonych przez NIK

• Sejm

  • Ma 90 dni na rozpatrzenie rządowego sprawozdania i podjęcie uchwały w sprawie udzielenia absolutorium

  • Rozpoczęcie biegu terminu - złożenie w Sejmie przez rząd sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej

• Obowiązki NIK

  • Sporządzenie analizy wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej - dokument przygotowany przez aparat urzędniczy NIK

  • Sporządzenie opinii w przedmiocie absolutorium - ocena (pozytywna/pozytywna z uwagami/negatywna) działań rządu związanych z kierownictwem wykonania budżetu

    • Uchwalenie opinii w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów należy do kompetencji Kolegium NIK

• Sejm zapoznaje się z opinią NIK w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów, stanowi to niezbędny element procedury skwitowania gospodarki budżetowej prowadzonej w zakończonym roku budżetowym

Udzielenie absolutorium - Może być udzielone tylko RM jako organowi kolegialnemu oraz tylko za cały rok budżetowy, udzielenie absolutorium ma formę uchwały Sejmu podjętej większością głosów przy zachowaniu zwykłego kworum