Wetgeving kleine herkauwers

Aanvoer nieuw rund op het beslag

• Verantwoordelijke moet ieder nieuw rund in quarantaine houden tot het bewezen vrij is van officieel bestreden dierziekten.
• De dierenarts (DA) moet binnen 48 uur na aankomst verwittigd worden.
• De DA komt binnen 3 dagen en voert uit:
  • Klinisch onderzoek
  • Controle identificatie (oormerken)
  • Tuberculinatie (zie later)
  • Bloedstaalname
• Registratie op beslag via Veeportaal binnen de 7 dagen.

I&R kleine herkauwers

• Elke eigenaar (vanaf 1 dier) moet via een registratieformulier een beslagnummer aanvragen.

Oormerken voor schapen, geiten en herten

• Verplicht 2 identieke oormerken.
  • Schapen en geiten: ten laatste op de leeftijd van 6 maanden en voor ze het geboortebeslag verlaten (ook als ze jonger zijn dan zes maanden).
  • Herten worden enkel geoormerkt voor het verlaten van het geboortebeslag, onafhankelijk van de leeftijd. Indien ze op het geboortebeslag blijven, hoeven ze geen oormerk te dragen.

Identificatie van herten en kameelachtigen

• Herten:
  • Uiterlijk bij het verlaten van het geboortebeslag, onafhankelijk van de leeftijd.
  • Zolang ze op het geboortebeslag blijven, hoeven ze niet geïdentificeerd te zijn.
  • De eigenaar voorziet op zijn beslag wel een voorraad met de nodige oormerken voor elk van de aanwezige dieren (zodat ze te allen tijde kunnen gemerkt worden bij afvoer).
• Kameelachtigen:
  • Uiterlijk op de leeftijd van 9 maanden of eerder indien ze op jongere leeftijd reeds het geboortebeslag zouden verlaten.
  • Op het moment van de eerste identificatie -> invullen in register.
• Tip: Als men een hert of kameelachtige aankoopt, ga dan altijd na of het dier de nodige identificatie gekregen heeft op het verkopend beslag.
• Identificatiemiddel: chip, (digitaal) oormerk

Verlies van oormerken

• Bij verlies van één oormerk: onmiddellijk een identiek oormerk bijbestellen en na ontvangst onmiddellijk plaatsen.
• Bij verlies van beide oormerken: wanneer een schaap of geit beide dubbele identieke oormerken verliest -> dier opstallen en DGZ verwittigen. Een medewerker van DGZ komt vervolgens ter plaatse om het dier weer te voorzien van de nodige oormerken.

Bedrijfsregister

• De houder van schapen, geiten, herten en kameelachtigen is verplicht een register bij te houden.
• Per diersoort een afzonderlijk register.
• Iedere wijziging (bv. geboorte, aankoop, verkoop, identificatie lam, sterfte) noteren binnen de 7 dagen.
• Gedurende minimum 5 jaar op het beslag bewaren.

15 december telling

• Iedere houder van schapen, geiten, herten en kameelachtigen is bij wet verplicht om eenmaal per jaar - tussen 15 en 31 december - zijn dieren te tellen, dit per diersoort, en deze gegevens te registreren voor 15 januari. Er is geen verplichting om continu een geactualiseerd register te voeren via Veeportaal zoals bij runderen!
• Registratie kan via Veeportaal of via het formulier 15-decembertelling dat DGZ elk jaar in december stuurt naar alle geregistreerde houders van schapen, geiten, herten en kameelachtigen.

Officiële dierziektenbestrijding runderen

• Een aantal ziekten worden internationaal wettelijk bestreden en zijn aangifteplichtig.
• Aangetaste dieren worden steeds afgemaakt en vernietigd
• Enkel zeer besmettelijke ziekten die de voedselvoorziening van de mens in het gedrang kunnen brengen omdat ze zo snel verspreiden en dodelijk zijn
• Deze ziekten komen normaal dus niet voor
• Vb.: mond- & klauwzeer, runderpest, pest kleine herkauwers

Ziektebestrijdingsprogramma’s

• Andere aandoeningen zijn niet internationaal wettelijk bestreden maar zorgen wel voor grote economische verliezen of eventueel voor gezondheidsrisico voor de mens (zoönose).
• Om deze aandoeningen in België uit te roeien bestaan er nationaal georganiseerde bestrijdingsprogramma’s
• Controles, staalnames en behandelingen zijn verantwoordelijkheid van de bedrijfsdierenarts
• Vormt de schakel tussen de overheid en de veehouder
• Beslagen krijgen een specifieke gezondheidsstatus toegekend voor de bestreden aandoeningen

Ziektebestrijdingsprogramma’s voor runderen

• Tuberculose
• Brucellose
• IBR
• BVD
• Blauwtong
• EHD

Ziektebestrijdingsprogramma’s voor kleine herkauwers

• Blauwtong
• CAE en Zwoegerziekte

Tuberculose (TBC)

• Wordt veroorzaakt door bacterie Mycobacterium bovis
• Runderen vaak geen symptomen (chronisch hoesten en vermageren)
• Zoönose
• België sinds 2003 officieel vrij
• Toch nog geregeld nieuwe haarden -> contactbedrijven worden opgespoord voor bloedname
• Bewakingsprogramma
  • Willekeurig aantal bedrijven elke winter alle runderen bloedonderzoek
  • Aankooponderzoek: bloedonderzoek enkel bij runderen >6m, afkomstig uit een risicoland
  • Slachthuis: uitgebreide keuring alle karkassen + organen geslachte runderen door dierenartsen

Brucellose

• Wordt veroorzaakt door bacterie Brucella abortus
• Zoönose die bij runderen abortus veroorzaakt en bij de mens een griepachtige aandoening en eventueel ook abortus
• België officieel vrij van brucellose (2003)
• Indien dier positief -> ruiming bedrijf
• Bewaking
  • Via abortusprotocol: bij elke abortus verplicht onderzoek foetus/placenta + bloedstaal moederdier
  • Bij aankoop uit risicolanden: verplicht bloedonderzoek bij dieren > 1 jaar
  • Op melkveebedrijven: regelmatige screening op antistoffen in de melk
  • Ad random controle bloedstalen

IBR (Infectieuze Boviene Rhinotracheïtis)

• Veroorzaakt door Bovine herpesvirus 1
• Geeft hoge koorts, ademhalingsproblemen en eventueel abortus
• Zeer besmettelijk
• Klinische ziekte is aangifteplichtig
• Een gevaccineerd dier maakt enkel gB-antistoffen aan, een besmet dier gB- én gE-antistoffen
• Verschillende statuten
  • IBR-VRIJ
  • IBR gE negatief
  • IBR-besmet
  • I2-afmest

IBR - Statuten

IBR-VRIJ

• Hoogste status
• Officieel vrij van IBR
• Alle runderen van het beslag zijn seronegatief, geen dragers meer aanwezig
• Jaarlijks bloedname (steekproef) en opvolging via tankmelk
• Enkel aankoop van ander IBR-VRIJ of IBR gE negatief bedrijf

I4-6-statuut

• Vaccinatie NIET toegestaan

I4-5-statuut

• Sommige (oudere) runderen zijn nog wel gevaccineerd
• Bedrijf krijgt status ‘IBR-VRIJ met mogelijks aanwezigheid van gevaccineerde runderen’

IBR-gE NEGATIEF statuten

I3-6 bedrijven

• Statuut ‘IBR gE negatief in transitie, geen vaccinatie’
• Vaccineren niet
• Bedrijven kiezen ervoor om te stoppen met vaccineren en groeien op termijn door naar IBR-VRIJ

I3-5 bedrijven

• Statuut ‘IBR gE negatief met behoud van vaccinatie’
• Vrij van IBR
• Er wordt nog gevaccineerd
• Alle runderen seronegatief voor wildvirus

IBR-BESMET

• Bedrijven waar IBR nog wel aanwezig is
• Verplichte halfjaarlijkse vaccinatie
• Jaarlijkse screening (bloedname)
• IBR-dragers moeten verplicht worden afgevoerd in nabije toekomst
• Alleen verkoop aan gespecialiseerde afmestbedrijven (I2-afmest) of afvoer naar slachthuis
• Aankoop
  • Alleen van hogere statuut bedrijven
  • Elk dier primo-vaccineren
  • 2 bloednames verplicht

I2-AFMEST

• Bedrijf waar geen enkel rund wordt geboren
• Enkel aanvoer van runderen met oog op vetmesting
• Geen verplichte vaccinatie bij aankomst
• Runderen niet op weide

Overzicht handelsregels IBR

BVD (Boviene virale diarree)

• Veroorzaakt door Bovine virale diarree virus
• Complexe ziekte die naast diarree ook ernstige griepuitbraken bij jongvee, abortus en zwakke of misvormde kalveren en ook meer verdoken symptomen kan geven, zoals vruchtbaarheidsstoornissen en een algemeen onderdrukte weerstand.
• Het probleem met BVD is dat de immunotolerant, persistent geïnfecteerde dieren (nl. BVD-dragers of IPI-dieren) vaak niet gekend aanwezig zijn in de populatie. Deze zorgen echter voor de instandhouding en de verdere verspreiding van de ziekte.

BVD-drager of 'IPI'

• Immunotolerant
  • een BVD-drager beschouwt het virus als lichaamseigen en bouwt nooit antistoffen op.
• Persistent
  • een BVD-drager is permanent geïnfecteerd en scheidt continu in grote hoeveelheden virus uit.
• Infected
  • een BVD-drager ontstaat tijdens de dracht door een (tijdelijk) besmet moederdier.

BVD-bestrijdingsprogramma

• Alle pasgeboren kalveren in België dienen binnen de 7 dagen na de geboorte bemonsterd te worden op BVD-dragerschap (virologisch onderzoek). Normaal via de zogenaamde BVD-oormerken (bij het inbrengen wordt een klein weefselstaal automatisch opgevangen in een buisje).
• Alle runderen krijgen een BVD-statuut, dat alle betrokkenen kunnen raadplegen via Veeportaal.
• Alle runderen die het statuut “IPI” toegekend krijgen (= BVD-drager) moeten binnen de 45 dagen verwijderd worden van het bedrijf (slachten of euthanasie). Indien de termijn van 45 dagen overschreden wordt, worden alle runderen van het bedrijf geblokkeerd.

BVD-bestrijdingsprogramma (vervolg)

• Op basis van het onderzoek van de pasgeboren kalveren krijgen de moeders van de kalveren die negatief testen een IPI-vrije status (‘IPI-vrij door afstamming’).
• Moeders van kalveren die positief testen, worden ‘IPI-verdacht’ . Van deze dieren dient bloed genomen te worden voor BVD-antigeenonderzoek. Bij een negatief resultaat wordt het moederdier ‘IPI-vrij door onderzoek’; in geval van een positieve test krijgt het moederdier het ‘IPI’-statuut.
• Elk rund dat het statuut “IPI-verdacht” toegekend krijgt, moet binnen de 7 dagen bemonsterd worden. Indien dit niet gebeurt, wordt het statuut “IPI” toegekend.

Blauwtong

• Veroorzaakt door Blauwtongvirus (24 verschillende serotypes)
• Overgedragen via steken van knutten (familie van de muggen) die besmet zijn met het virus
• Sinds juli 2024 BTV serotype 3 in België (in 2021 laatste geval van serotype 8)
• Ziekte bij herkauwers (rundvee, schapen, geiten, wilde herkauwers) en kameelachtigen
• Schapen meest gevoelig

Symptomen van Blauwtong bij schapen

• Koorts
• Vermageren
• Onstekingen, blaasjes, letsels in muil en speekselen
• Gezwollen en soms blauwe tong
• Zwelling van de kop
• Manken door ontstekingen aan de klauwen
• Longontsteking
• Ofwel sterfte binnen 8-10 dagen, ofwel traag herstel
• Drachtige dieren: verwerpen of geboorte van misvormde lammere

Symptomen van Blauwtong bij rund en geit

• Gedaalde melkproductie
• Onvruchtbaarheid
• Alle symptomen hierboven beschreven bij de schapen komen ook voor bij runderen en geiten, zij het meestal in mindere mate

Preventie en bestrijding van blauwtong

• In 2025 is vaccinatie tegen BTV3 en BTV8 verplicht voor schapen en rundvee. Bovendien zal voor rundvee ook een vaccinatieplicht voor EHD gelden.
• Om de kans op het steken door knutten te verminderen, kan je als veehouder een aantal maatregelen nemen:
  • Hou je dieren (indien mogelijk) opgestald, vooral vanaf schemeravond tot zonsopgang, omdat de knutten dan het meest actief zijn.
  • Knutten houden niet van luchtstromen, een goede ventilatie in de stal is dus zeker nuttig.
• Bestrijding:
  • In 2025 is vaccinatie tegen BTV3 en BTV8 verplicht voor schapen en rundvee. Bovendien zal voor rundvee ook een vaccinatieplicht voor EHD (zie verder) gelden.
  • vanaf 12 september 2024 niet meer verplicht om bij elke verdenking een dierenarts te contacteren en stalen te laten nemen voor onderzoek (daarvoor meldingsplicht)

EHD (Epizootic haemorrhagic disease)

• Virale infectie die grote gelijkenissen toont met BTV
• Verspreid door knutten
• Treft vnl runderen en hertachtigen
  • Schapen en geiten geen of nauwelijks symptomen
• Symptomen:
  • bloedingen, zweren, oedeem -> symptomen zoals blauwtong
  • kreupelheid

Officiële dierziektenbestrijding kleine herkauwers

Zwoegerziekte & CAE Bestrijdingsprogramma ‘CAE-/Zwoegervrij’

• Op vrijwillige basis
• Schriftelijke verbintenis met FAVV
• Aanduiden bedrijfs-DA (normaal niet verplicht voor kleine herkauwers)
• Regelmatige bloedstaalnames.
• Seropositieve dieren afvoeren.
• Na ondertekenen verbintenis geen prijskampen meer tot behalen attest ‘vrij’, daarna slechts nog ‘vrije’ prijskampen en enkel aankoop van ‘vrije’ bedrijven.

Zwoegerziekte (Maedi Visna)

• Chronische virale aandoening bij schapen
• Besmetting van lammeren via biest
• Eerste symptomen pas na enkele jaren
• Vrijwel uitsluitend longprobleem : bemoeilijkte ademhaling, vermageren en uiteindelijk sterven.
• Niet te behandelen
• Economische schade is voornamelijk vervroegde uitval waardevolle fokooien
• Bestrijding: moederloze opfok.

Bestrijding Zwoegerziekte

• Moederloze opfok en zo negatieve groep opbouwen
• Antistof-positieve schapen + lammeren verwijderen
  • Bloedonderzoek om de 6-12m om tijdig dragers op te sporen

CAE (Capriene arthritis-encephalitis)

• Chronische virale aandoening bij geiten
• Besmetting vnl. lammeren via biestmelk maar ook volwassen geiten mogelijk
• Manifesteert zich op 2 à 3 jaar: gezwollen gewrichten en manken, vleesuiers -> 100% sterfte
• Voornamelijk economische schade door vervroegde uitval, verhoogde lammersterfte en gedaalde productie

Bestrijding CAE

• Moederloze opfok en zo negatieve groep opbouwen
• Antistof-positieve geiten+lammeren verwijderen
  • Bloedonderzoek om de 6-12m om tijdig dragers op te sporen