Podstawy finansów

EKONOMIŚCI – opracowali koncepcję, zgodnie z którą wartość aktywów sprowadza się do wartości przyszłych przepływów pieniężnych z tych aktywów.

KSIĘGOWI natomiast dostarczyli informacji na temat prognozowanych kwot związanych z tymi przepływami.

DYREKTOR FINANSOWY – osoba, która jest zwykle odpowiedzialna za finanse w firmie. Nadzoruje księgowość, finansowanie, politykę kredytową, decyzje dotyczące nabywania aktywów oraz relacje z inwestorami, czy też komunikację z akcjonariuszami i mediami.

FINANSE – to dziedzina powstała na bazie ekonomii i rachunkowości.

Finanse w praktyce zajmują się badaniem procesów związanych z gromadzeniem, podziałem i wydatkowaniem środków pieniężnych przez różne podmioty (państwo, samorządy, przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe). W ujęciu ogólnym opisują przepływy pieniądza zachodzące pomiędzy uczestnikami gospodarki.

Rozwój finansów jako dyscypliny naukowej jest ściśle powiązany z rozwojem gospodarki rynkowej, systemów bankowych oraz instytucji publicznych. Współcześnie finanse obejmują szeroki zakres zagadnień: od budżetu państwa i polityki fiskalnej, przez funkcjonowanie przedsiębiorstw, aż po decyzje finansowe gospodarstw domowych.

Najważniejsze cechy finansów jako dyscypliny

1. Pieniężny charakter procesów – finanse dotyczą operacji związanych z pieniądzem i jego przepływem.

2. Związek z gospodarowaniem zasobami – analizują sposoby pozyskiwania i wykorzystywania środków pieniężnych.

3. Decyzyjność – badają decyzje dotyczące inwestowania, oszczędzania, finansowania działalności oraz zarządzania ryzykiem.

4. Interdyscyplinarność – korzystają z narzędzi ekonomii, matematyki, statystyki i nauk o zarządzaniu.

Współczesna teoria finansów – główne obszary

1. Finanse publiczne - środki budżetowe, środki dedykowane na konkretne działania, wykorzystywane przez samorządy (z różnymi skutkami)

2. Finanse przedsiębiorstw

3. Rynki finansowe - instrumentarium, np. derywaty, instrumenty pochodne, lewar - dźwignia finansowa 15.01.2015r. - rynki, co się stało z frankiem

4. Bankowość i system finansowy (od czego jest zależny, kto go tworzy, kto zarządza rynkiem finansowym, kto go stworzył, kto zarządza kapitałem światowym)

5. Zarządzanie inwestycjami

Funkcje finansów

1. Funkcja lokacyjna – rozmieszczanie zasobów pieniężnych w gospodarce pomiędzy sektory i podmioty.

2. Funkcja redystrybucyjna – wtórny podział zasobów (np. podatki, transfery socjalne, wydatki publiczne).

3. Funkcja kontrolna – kontrola działalności gospodarczej dzięki analizom przepływów pieniężnych, budżetów i wyników.

4. Funkcja stabilizacyjna – wpływ na stabilność gospodarki między innymi poprzez politykę fiskalną.

Pieniądz – podstawowe narzędzie funkcjonowania finansów.

• funkcje: miernik wartości, środek wymiany, środek płatniczy, środek przechowywania wartości.

• pojęcie pomocnicze: siła nabywcza (np. w różnych okresach czasu).

Kapitał – zasoby finansowe wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej lub inwestowania.

Dochód – przyrost wartości ekonomicznej osiągany w określonym czasie (np. wynagrodzenie, zysk firmy, dochody budżetu państwa).

• uwaga: dochód ≠ przychód.

Wydatki – wykorzystanie środków pieniężnych na określone cele (konsumpcja, inwestycje, działalność publiczna).

Inwestycje – angażowanie kapitału w przedsięwzięcia mające przynieść przyszłe korzyści finansowe lub ekonomiczne.

Ryzyko finansowe – możliwość wystąpienia niekorzystnych odchyleń od oczekiwanych wyników.

Rynek finansowy – miejsce obrotu instrumentami finansowymi (np. akcje, obligacje, waluty).

Dlaczego powstały banki centralne?

Banki centralne powstały, aby finansować potrzeby wojenne państw, zapobiegać kryzysom finansowym oraz zapanować nad chaosem emisji pieniądza. Instytucje te wyewoluowały z banków komercyjnych, przejmując kontrolę nad systemem monetarnym

Pojęcie systemu finansowego i jego ogniwa

• System finansowy – zbiór norm prawnych i instytucji, których zadaniem jest wykonywanie czynności związanych z gromadzeniem oraz podziałem zasobów pieniężnych.

  • (Z. Bodie, R.C. Merton, 2003)

• System finansowy obejmuje: rynki finansowe, pośredników finansowych, firmy usługowe oraz inne instytucje wykorzystywane przy podejmowaniu decyzji finansowych przez osoby fizyczne, przedsiębiorstwa i rządy.

• To także zespół logicznie powiązanych form organizacyjnych, aktów prawnych i instytucji umożliwiających nawiązywanie stosunków finansowych zarówno w sektorze realnym, jak i finansowym.

  • (S. Owsiak, 2002)

Różne sposoby definiowania systemu finansowego

RYNKOWY I PUBLICZNY SEKTOR FINANSONY - CHARAKTERYSTYKA

Aby system był racjonalny tzn. wywoływał korzystne reakcje jednostek gospodarczych musi być:

a) Efektywny - oznacza oddziaływanie na przebieg procesów rzeczowych przy pomocy pieniądza, aby osiągnąć optymalne zaspokojenie potrzeb całego społeczeństwa i jego jednostek;

b) Zgodny z analizą regulowanych zjawisk. Wiąże się to z koniecznością uwzględnienia specyfiki regulowanych przez system finansowy zjawisk, które często maja charakter obiektywny, tzn. istnieją niezależnie od woli człowieka, a zatem podlegają działaniom praw ekonomicznych;

• Klasyfikacja przedmiotowa – jakiego rodzaju przepływy finansowe występują na rynku

• Klasyfikacja podmiotowa – kto gromadzi i wydatkuje środki finansowe

c) Wewnętrznie zgodny. Mimo tego, że regulacje systemu finansowego dotyczą różnych zjawisk to należy pamiętać, że pozostają one we wzajemnym związku. Dlatego, aby osiągnąć określony cel wyznaczony przez politykę gospodarczą, trzeba ustalając normy w jednym, odpowiednio je powiązać z innym obszarem

d) Prosty w komunikacji. Reakcja na określoną normę jest wtedy zgodna z założeniem jeśli możliwe jest jej przestrzeganie w prostej a nie zawiłej formie. Stąd każda norma musi być skonstruowana w mało skomplikowany sposób. System nie może też zawierać norm o podobnym działaniu.

O ile z samym pogorszeniem koniunktury banki sobie radziły, o tyle jednoczesny negatywny rozwój sytuacji w obszarze prawno-regulacyjnym może stwarzać problemy

e) Zdolny do samoregulacji Zmiany warunków powinny powodować wystąpienie procesów dostosowawczych. Trzeba tu wyróżnić procesy: samoregulacji i reformy systemu. Należy ponadto wziąć pod uwagę, że chociaż system finansowy realizuje określony wspólny cel społeczeństwa to nie jest jednak monolitem.

Przez pojęcie samoregulacji instytucji finansowych rozumieć można kompetencję instytucji finansowych (tu instytucji kredytowych) do wydawania norm postępowania, tworzenia standardów postępowania, w tym również etycznych, służących wewnętrznej organizacji i funkcjonowaniu tych instytucji w przewidzianych, obowiązujących ramach prawnych, określonych zarówno w prawie rynku finansowego na poziomie UE, jak i krajowym.

Biorąc pod uwagę wspólny rodzaj i obszar działania, możemy wyodrębnić następujące ogniwa systemu finansowego:

• system budżetowy

,• ubezpieczeń

• finansowy przedsiębiorstw

• bankowo-kredytowy.

Budżet Polski na 2026 rok

przyjęty przez Sejm 5 grudnia 2025 r., zakłada dochody na poziomie 647,2 mld zł oraz wydatki w wysokości 918,9 mld zł.

Deficyt budżetowy został ustalony na poziomie nie większym niż 271,7 mld zł.

Główne założenia obejmują rekordowe wydatki na obronność (ponad 200 mld zł) oraz ochronę zdrowia, przy założonym wzroście gospodarczym PKB na poziomie 3,5%.

Kluczowe liczby i założenia budżetu na 2026 r.:

• Dochody: 647,2 mld zł.

• Wydatki: 918,9 mld zł.

• Deficyt: 271,7 mld zł.

• Dochody z VAT: 341,5 mld zł.

• Bezrobocie (rejestrowane): spadek do poziomu 5%.

• Inflacja: zaplanowana na poziomie 3%.

Główne kierunki wydatków:

• Obrona Narodowa: 200,1 mld zł, co oznacza wzrost o 13,5 mld zł w porównaniu z 2025 r..

• Ochrona Zdrowia: rekordowe 247,6 mld zł.

• Inwestycje: 53,9 mld zł na drogi i kolej.

• Rodzina: 6 mld zł na program „Aktywny rodzic”.

• Sfera budżetowa: podwyżki wynagrodzeń o 3% od 1 stycznia 2026 r.

Wykonanie budżetu (początek 2026):

Po dwóch miesiącach 2026 r. (styczeń-luty) deficyt budżetu wyniósł 48,5 mld zł, przy dochodach 78,3 mld zł i wydatkach 126,8 mld zł. Najwyższe wydatki odnotowano w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (25,1 mld zł) oraz na obronę narodową (15,1 mld zł)

Globalizacja - powstawanie silnych zależności występujących między rynkami różnych krajów, w sferze realnej i finansowej, co przekłada się na znaczne, a nawet bardzo silny wpływ niektórych zdarzeń zachodzących w jednym kraju na zachowania uczestników rynku innych krajów.

Liberalizacja - ograniczenie roli państwa w mechanizmach funkcjonowania rynków finansowych. W Polsce obowiązuje tajemnica bankowa. Deregulacja na rynkach finansowych - zanikanie barier prawnych, uniemożliwiających przepływ kapitału między różnymi segmentami rynku finansowego oraz rynkami finansowymi różnych krajów.

Odejście od pośrednictwa - możliwość przeprowadzania transakcji na rynku finansowym bezpośrednio za pomocą środków technicznych zamiast korzystania z usług pośredników usług finansowych.

Cztery zasadnicze ogniwa systemu finansowego:

• mogą być rozpatrywane oddzielnie, ale tworzą ścisłe powiązania i integralna całość

1. Rynki finansowe - miejsce, gdzie dokonuje się transakcji kupna lub sprzedaży specyficznego towaru, jakim jest instrument finansowy; wymieniamy różne rynki finansowe, wśród nich dwa podstawowe, czyli kasowy składający się z rynki pieniężnego i kapitałowego i rynek terminowy, czyli instrumentów pochodnych (zazwyczaj zakład), które są uzupełnione rynkiem walutowym.

2. Instrumenty - kontrakt, który powoduje powstanie aktywów finansowych u jednej ze stron i zobowiązania finansowego albo instrumentu kapitałowego u drugiej ze stron; wśród nich można wymienić papiery wartościowe, takie jak akcje, obligacje, prawa do akcji, prawa poboru i inne wskazane w ustawie; instrumenty niebędące papierami wartościowymi, np. tytuły uczestnictwa w podmiotach zbiorowego inwestowania, instrumenty rynku pieniężnego, instrumenty pochodne , których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, stopy procentowe, waluta, wskaźnik rentowności itp.

3. Instytucje finansowe - podmioty świadczące usługi finansowe, które wiążą się z inwestowaniem lub uzyskiwaniem pieniądza, a także jego przepływem; w ujęciu podmiotowym są to: bank, fundusz inwestycyjny, towarzystwo funduszy inwestycyjnych, zakład ubezpieczeń, zakład reasekuracji, towarzystwo emerytalne, fundusz emerytalny, dom maklerski

4. Normy prawne - zasady funkcjonowania w organizacji i reguły zachowań każdego rynku, instrumentu i instytucji; są sformalizowane; w wielu aktach prawnych o charakterze ogólnie obowiązującym, czyli ustawy i rozporządzenia oraz o charakterze niesformalizowanym, czyli regulaminy, zwyczaje, kodeks drobnych praktyk

Rodzaje systemów finansowych światowych:

1. System kontynentalny z jego bazą opartą na bankach transferujących pieniądz za pośrednictwem kredytów i pożyczek.

2. System angloamerykański, w którym zasadnicze miejsce w redystrybucji środków finansowych przypada giełdzie i bankom inwestycyjnym emitującym papiery wartościowe, które obecnie się przenikają i uzupełniają. co to za kodeks?

Funkcje rynków finansowych

Funkcje rynków finansowych: Główną funkcją rynków finansowych jest pośrednictwo w transferze funduszy od podmiotów, czyli uczestników rynku, które je posiadają do tych, którzy zgłaszają na nie popyt. Proces ten może odbywać się w sposób:

• bezpośredni - jest to zakup akcji na rynku niepublicznym, może być to pożyczka udzielona siostrze lub przez nielicencjonowane instytucje, takie jak Bencher capital, Anioły biznesu czy Crowfard;

• pośredni - odbywa się to z udziałem takich instytucji jak bank czy giełda lub w coraz szerszym zakresie przez licencjonowane podmioty zbiorowego inwestowania (mogą to być fundusze emerytalne)

Definicja rynku finansowego Rynek finansowy wykorzystuje wiele instrumentów decydujących o rozwoju nie tylko poszczególnych podmiotów, ale w dalszej konsekwencji całej gospodarki (on de facto jest barometrem tego, co dzieje się w gospodarce) Istotne jest, aby poprzez wykorzystanie instrumentów i instytucji charakterystycznych dla tego rynku możliwie najszerzej uruchomić jego liczne dodatkowe funkcje:

1. Mobilność i mobilizacja kapitału (określają zdolność podmiotów i osób fizycznych, czyli nas wszystkich do powstrzymywania się od bieżącej konsumpcji na rzecz osiągnięcia w przyszłości pożądanego efektu finansowego)

Zaangażowanie inwestorów będzie zależne od:

• atrakcyjności instrumentu finansowego

• od łatwości jego nabywania

• łatwości zbywania instrumentu

• ryzyka związanego z funkcjonowaniem samego emitenta (danego papieru wartościowego)

2. Alokacja kapitału - określa ona kierunki, gdzie płyną strumienie kapitału, gdyż inwestorzy nieustannie poszukują instrumentów lokowania wolnych środków, które dają szansę uzyskania wyższej efektywności z użyczonego kapitału. Poprzez analizę porównawczą spółek czy całych branż, fachową ich wycenę, profesjonalizm pośredników; występuje podjęcie decyzji o przepływie kapitału z obszarów mało efektywnych do obszarów o największym potencjale rozwojowym.

3. Transformacja kapitału, która zależy od organizacji rynku; im lepiej jest zorganizowany, im więcej posiada instrumentów, im lepsza jest jego płynność, tym szybszy i skuteczniejszy jest proces kojarzenia dysponentów wolnego kapitału z podmiotami zgłaszającymi na niego zapotrzebowanie.

4. Wycena wartości firmy i kapitału, która dokonywana jest na rynku kapitałowym na bieżąco, gdyż każdego dnia kształtowana jest przez podaż i popyt kreowane przez inwestorów. To rynek i inwestorzy decydują o nabywaniu i zbywaniu instrumentów finansowych, wydając tym samym opinie o notowanych walorach.

Wybrane kryteria klasyfikacji rynków finansowych

Klasyczny podział/podejście - rynki finansowe dzielimy na dwa segmenty:

1. pieniężny (rysunek), organizowany przez banki i parabanki od XIV w.

2. kapitałowy, organizowany jest przez giełdy (i nie tylko), sięga korzeniami XVII w. W tym podziale wykorzystujemy dwa kryteria:

• czas trwania wystawianego lub emitowanego instrumentu finansowego;

• cel jaki ma być zrealizowany przez wykorzystanie zawartości instrumentu finansowego.

Rynki ze względu na wielkość:

• mała firma - rynek lokalny

• duża firma - rynek regionalny

• rynek krajowy

• rynek międzynarodowy

• rynek światowy

Na rynku pieniężnym emitowane są instrumenty finansowe o terminie realizacji nie dłuższym niż rok, np. bony skarbowe, kredyty i depozyty krótkoterminowe.

Rynek kapitałowy dostarcza instrumentów o horyzoncie czasowym powyżej roku; to akcje, obligacje, listy zastawne.

Przychody ze sprzedaży

Przychody ze sprzedaży to ekonomiczna wartość uzyskana przez przedsiębiorstwo w danym okresie sprawozdawczym z tytułu sprzedaży produktów, towarów lub usług, którą można wiarygodnie zmierzyć i która powstała w wyniku transakcji handlowej. W praktyce oznacza to, że firma dostarczyła produkty lub usługi, klient zaakceptował ich odbiór, powstało roszczenie o zapłatę, a zapłacona kwota jest możliwa do określenia.

Okres powstawania przychodów – przychody są rozpoznawane w okresie, którego dotyczą, czyli w chwili wykonania świadczenia, inaczej dostawy lub usługi, a nie wtedy gdy wpływają pieniądze, np. dostawa 19 marca wystawiono fakturę z terminem płatności do 30 maja, to przychód księguje się w maju, najlepiej 19 maja, niezależnie od płatności.

Od czego zależy wysokość przychodów:

• wolumenu sprzedaży (im więcej produktów, usług, sprzedamy, wykonamy, tym większy osiągniemy przychód)

• cen sprzedaży (cena sprzedaży zależy od relacji popyt-podaż, od strategii cenowej, strategie mogą być różne, cena jednostkowa zależy od siły rynkowej, od kosztów jednostkowych i oczekiwanej marży)

• struktury asortymentowej (różne produkty mają różne marże i ceny, a zmiana struktury sprzedaży zmienia łączny przychód)

• rabatów i upustów - wszelkie obniżki cen pomniejszają przychody

• warunków dostaw i transakcji, np. międzynarodowe warunki transakcji, sprzedaży, które wpływają na moment rozpoznania przychodu i na dodatkowe koszty

• warunków rynkowych (konkurencja, trendy rynkowe, innowacje, ogólnie koniunktura gospodarcza)

Oddziaływanie polityki (gospodarczej) na przychody przedsiębiorstwa Polityka zarówno krajowa jak i zagraniczna czy międzynarodowa może wpływać na przychody firm na kilka sposobów i są to następujące kanały:

• polityka fiskalna, czyli określanie podatków VAT i akcyzy, których zmiana stawek wpływa na ceny brutto i popyt, podatki PIT i CIT od podmiotów gospodarczych, podatki te wpływają na bieżące wyniki i strategię cenową, politykę fiskalną prowadzi rząd (jest odpowiedzialny za to, że odprowadzamy stawkę 23%)

• polityka monetarna, czyli kształtowanie stóp procentowych (- stopa procentowa: ....), stopy procentowe, koszt kapitału, skłonność firm i konsumentów do inwestycji i zakupów, siła waluty posiadanej przez nas (występuje aprecjacja i deprecjacja waluty, co wpływa na opłacalność eksportu i importu)

• regulacje branżowe, czyli licencje, normy, ograniczenia produkcji, które mogą wpływać na wielkość sprzedaży

• polityka handlowa państwa, czyli cła, sankcje i embarga, które wpływają na eksport i import (to umowy handlowe, czyli otwieranie i zamykanie rynków)

• polityka socjalna i transfery rządowe, która wyraża się przez programy społeczne, zwiększające dochody rozporządzalne gospodarstw domowych (rośnie popyt na towary, czy usługi)

• polityka gospodarcza i inwestycyjna, wyrażana przez wszelkiego rodzaju dotacje, ulgi inwestycyjne, zamówienia publiczne, które mogą znacząco zwiększać przychody firm danej branży (niektóre z przedsiębiorstw są niezbędne do utrzymania naszej gospodarki i te przedsiębiorstwa należy dotować tak, żeby zabezpieczały funkcjonowanie danej branży)

Co jest przychodem dla danego przedsiębiorstwa? W polskiej rachunkowości, zgodnie z ustawą o rachunkowości oraz międzynarodowymi standardami rachunkowości, przychód to jest wartość sprzedanych produktów towarów lub usług w cenach netto czyli bez podatku VAT i podatku akcyzowego, należna za wykonanie świadczenia w danym okresie.

Co to jest sprzedaż Netto Sprzedaż Netto = sprzedaż Brutto - podatek VAT - podatek akcyzowy - rabaty - upusty - zwroty Czyli VAT i akcyza nigdy nie są przychodem przedsiębiorstwa, gdyż są należne państwu. Przychodem jest tylko kwota Netto, wynikająca z faktury.

Podsumowanie

• Okres to rozpoznanie przychodów, które następuje w momencie wykonania świadczenia (jest to nazywane zasadą memoriału).

• Przychód to wartość ekonomiczna uzyskana z dostawy lub wykonania usługi.

• Sprzedaż Netto to kwota bez VAT i akcyzy, pomniejszona o rabaty i np. zwroty.

• Determinanty kwoty przychodów to cena, wolumen, struktura sprzedaży, warunki rynkowe.

• Wpływ polityki - to podatki, regulacje, polityka monetarna, cła, dotacje, transfery socjalne, zamówienia publiczne.

Czym są pozostałe przychody operacyjne – firma nie planuje ich jako głównego źródła przychodów, ale powstają one w związku z bieżącym funkcjonowaniem przedsiębiorstwa, np. wynikają z działalności operacyjnej pośrednio, ale nie pochodzą z podstawowej działalności, czyli np. sprzedaży, a więc są to zdarzenia i transakcje operacyjne inne niż sprzedaż podstawowa. Źródła:

1. zyski ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych

2. otrzymane odszkodowanie, kary, rekompensaty

3. darowizny i nieodpłatnie otrzymane składniki majątkowe

4. korekty kosztów z lat ubiegłych

5. sprzedaż odpadów, złomu produktów ubocznych

6. rozwiązanie rezerw, które okazały się zbędne

7. odpisy aktualizujące aktywa

PPO (pozostałe przychody operacyjne) – niezwiązane ze sprzedażą podstawową, wynikające z normalnego funkcjonowania firmy. Te przychody obejmują sprzedaż majątku, odszkodowania, rozwiązanie rezerw, sprzedaż odpadów, darowizny i wiele innych zdarzeń operacyjnych

Charakterystyka kosztów przedsiębiorstwa

Koszt w przedsiębiorstwie - wartościowe ujęcie zużycia zasobów niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej w danym okresie.

Zasoby - materiały, aktywa, kapitał ludzki, surowce.

Okres rozliczeniowy - okres jednego roku kalendarzowego.

Koszty obejmują wszystkie nakłady ponoszone w celu wytworzenia produktów, świadczenia usług lub prowadzenia procesów organizacyjnych.

Najważniejsze cechy kosztów:

• są rozliczane w okresach zgodnie z zasadą współmierności przychodów i kosztów

• nie zawsze pokrywają się w czasie z wydatkami (koszt powstaje, gdy zużywany jest czynnik produkcji, a nie wtedy gdy następuje zapłata)

• mogą być planowane, ewidencjonowane i analizowane według różnych układów: rodzajowy, kalkulacyjny, funkcjonalny.

Koszty obejmują (między innymi):

• zużycie materiałów, energii, amortyzację środków trwałych, wynagrodzenia, koszty finansowe i pozostałe koszty operacyjne

• układ kalkulacyjny kosztów - przedstawia koszty według miejsc powstawania i funkcji, umożliwiając określenie kosztu jednostkowego produktu lub usługi

Typowe kategorie tych kosztów:

• koszty bezpośrednie (dają się przypisać do konkretnego produktu, np. materiały, robocizna)

• koszty pośrednie (dotyczą całej działalności, wymagają rozliczenia na produkty według kluczy podziałowych: koszty wydziałowe, koszty administracyjne, sprzedażowe, ogólne)

Układ rodzajowy pokazuje, co zużyto a kalkulacyjny na co zużyto.

Podstawowe grupy kosztów:

• koszty rzeczowe - koszt zużycia materialnych czynników produkcji

• koszty pracy - np. wynagrodzenia, składki ubezpieczeniowe, świadczenia

• koszty finansowe - dotyczą obsługi finansowania działalności (odsetki, prowizje, różnice kursowe)

• pozostałe koszty operacyjne (poboczne wobec podstawowej działalności - kary, darowizny, sprzedaż składników majątku)

PIT przy darowiznach (inaczej po pół roku podatek)

koszt =/= wydatek

Wydatek - wypływ środków pieniężnych z przedsiębiorstwa

Koszt powstaje w chwili zużycia ekonomicznego, a wydatek w chwili zapłaty. Koszt dotyczy procesu wytworzenia lub funkcjonowania, a wydatek może, ale nie musi dotyczyć procesu produkcyjnego. Każdy koszt to ekonomiczne zużycie zasobów, ale nie każdy wydatek staje się kosztem w danym okresie. Wydatek może stać się kosztem później, np. gdy nastąpi zakup materiałów zużywanych w przyszłości albo nie stać się kosztem wcale, np. jest to spłata kredytu.

Struktura kosztów przedsiębiorstwa:

• układ rodzajowy kosztów - w tym układzie koszty ujmowane są według rodzaju zużytego czynnika, niezależnie od tego, gdzie powstały

Typowe kategorie tych kosztów: (adnotacja na marginesie: może być na egzaminie!)

• koszty zużycia materiałów i energii

• koszty usług obcych (transport, wynajem budynków)

• koszty wynagrodzeń

• ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia pracownicze

• amortyzacja (koszt zużycia urządzeń i wartości niematerialnej)

• pozostałe koszty rodzajowe (opłaty administracyjne, podatki, inne drobne koszty)

Rozpracować koszty stałe, koszty zmienne i dźwignię operacyjną (15.01.2015)

Kapitał w przedsiębiorstwie - ogół zasobów finansowych i zasobów, którymi firma dysponuje, aby prowadzić działalność gospodarczą, wartość ekonomiczna zaangażowana w procesy produkcyjne, handlowe, usługowe. Kapitał to nie tylko pieniądze, ale wszystkie jego zasoby pozwalające przedsiębiorstwu pracować i się rozwijać. Kapitał to jeden z podstawowych czynników produkcji obok pracy i ziemi i „przedsiębiorczości”. Obejmuje:

• środki trwałe (maszyny, budynki)

• środki obrotowe (zapasy, materiały)

• środki pieniężne (gotówka, depozyty)

• kapitał ludzki (wiedza i kompetencje pracowników)

Kapitał służy tworzeniu wartości dodanej - zwiększaniu wartości produktów lub usług. Dzielimy go na kapitał własny (wniesiony przez właścicieli) i kapitał obcy (pożyczony - kredyty, obligacje)

Funkcje kapitału w przedsiębiorstwie:

• założycielska

• produkcyjna

• finansowa (stabilność)

• gwarancyjna (wiarygodność wobec wierzycieli)

• rozwojowa (inwestowanie)

Oto przepisana treść z kolejnego zdjęcia:

Efektywność gospodarcza przedsiębiorstwa

Efektywność gospodarcza to relacja między osiąganymi przez przedsiębiorstwo wynikami (efektami) a poniesionymi nakładami. W ujęciu ekonomicznym efektywność gospodarcza opisuje sprawność przedsiębiorstwa, przekształcaniu zasobów, rezultat, są to produkty, usługi, ewentualnie wartość:

• wartość księgowa to wartość w zapisie księgowym, np. tyle i tyle księgujemy akcji

• wartość rynkowa to to, co sądzi o nas rynek (inwestorzy, którzy albo kupią albo nie - akcje).

Efektywność w ujęciu finansowym - jest to zdolność przedsiębiorstwa do osiągania korzystnych wyników finansowych w relacji do zaangażowanego kapitału. (kapitał który ma określoną wartość) Efektywność finansową mierzymy wskaźnikami rentowności, płynności, sprawności operacyjnej i zadłużenia.

Nadwyżka ekonomiczna to wartość, którą przychody przedsiębiorstwa przewyższają całkowite koszty ekonomiczne, obejmujące także koszt alternatywny kapitału (czyli utracone korzyści z najlepszego niepodjętego działania).

Nadwyżka finansowa to dodatnia różnica między wpływami pieniężnymi a wydatkami pieniężnymi w określonym okresie. Jest to inaczej finansowy wynik gotówkowy przedsiębiorstwa, ważny dla oceny jego płynności.

Zysk to dodatnia różnica między przychodami a kosztami działalności przedsiębiorstwa. To podstawowy miernik efektywności ekonomicznej i finansowej. Zysk rozumiemy trojako:

• efekt działalności gospodarczej;

• wynagrodzenie za poniesione ryzyko;

• źródło akumulacji kapitału.

Funkcje zysku:

• dochodowa, w której zysk stanowi dochód właścicieli pozwalający na wzrost ich majątku;

• motywacyjna - wysoki zysk motywuje menadżerów i właścicieli do rozwoju oraz podejmowania nowych przedsięwzięć;

• informacyjna - zysk informuje o kondycji przedsiębiorstwa, czyli jest miernikiem gospodarowania zasobami;

• akumulacyjna (rozwojowa) - gdy zysk służy samofinansowaniu przedsiębiorstwa, inwestycjom, modernizacji i rozwojowi działalności. „Chowanie do skarpety i uruchomienie w odpowiednim momencie”;

• podziałowa - zysk dzielimy między właścicieli, państwo, rezerwy i fundusze rozwojowe.