Personen- en familierecht - Deel I. Afstamming en Adoptie

Deel I. Afstamming en Adoptie

Hoofdstuk I. Afstamming

Inleiding. Begrip. Historiek

Afstamming. Inleiding

Love Child
Vragen:
- Kan een kind het vaderschap van de vermoedelijke biologische vader laten vaststellen, ook al was de moeder op het ogenblik van de geboorte met iemand anders gehuwd? Hoe en onder welke voorwaarden? Speelt de leeftijd van het kind hierbij een rol? Kan het kind een DNA-test eisen en wat als de vermeende vader dit weigert?
- Floris (37 j.) heeft sinds enkele maanden een latrelatie met Daisy (36 j). Ze komen allebei uit een langdurige relatie en hebben geen van beiden kinderen. De relatie tussen Floris en Daisy kent ups and downs. Daisy blijkt zwanger te zijn. Dat was niet het plan. Na veel gepieker beslist Daisy om het kind te houden, ook al wil Floris dat niet. Floris weet zich geen raad met deze situatie.
- Floris wil weten wat juridisch zijn opties zijn m.b.t. het kind en de daaraan verbonden gevolgen.
- Eva heeft een friends-with-benefits relatie met een man, Wout. Ze raakt ongepland zwanger. In paniek verbreekt ze de relatie; ze ziet in de man geen geschikte vaderfiguur en ze wil hem uit haar leven en dat van het kind. Nog tijdens de zwangerschap ontmoet ze een wat oudere man, Steven, met wie ze een stabiele relatie uitbouwt. Deze man erkent het kind bij de geboorte. Een paar jaar later, komen ze Wout tegen. Wout vindt dat het kind wel erg goed op hem lijkt. Hij begint te rekenen en komt tot de slotsom dat het kind waarschijnlijk door hem is verwekt.
- Kan een man een kind erkennen, wetende dat hij het niet verwekt heeft?
- Kan Wout het vaderschap van het kind opeisen? Hoe, onder welke voorwaarden?

Afstamming. Begrip

Staat van de persoon (art. 6 § 2 Oud BW)
- § 2. De staat van een persoon is het geheel van bepaalde hoedanigheden van een persoon die zijn rechtspositie in de familie en in de maatschappij bepalen en die hem onderscheiden van de andere personen wat het bezit en de uitoefening van bepaalde rechten betreft.
Oorspronkelijke afstamming (ßà adoptieve afstamming)
- Vanaf geboorte (ßà vanaf neerlegging verzoekschrift)
Afstamming moederszijde en vaderszijde
Traditionele indeling man-vrouw
Vanaf 1/1/2015: afstamming meemoederszijde
- Moeder en meemoeder
- Zelfde regels als vaderszijde
- NIET:
Afstamming in juridische zin
- In beginsel biologische band
- Wil van betrokkenen
- Socio-affectieve realiteit
  - Bezit van staat – art. 331nonies Oud BW
  - Feitelijke toestand
  - Bewijs
  - Voortdurend

Afstamming. Historiek

Oud BW, Boek I, Titel VII. Afstamming
Oud BW 1804: wettige vs. onwettige kinderen
- discriminatie “onwettige” kinderen
  - vaststelling afstamming
  - gevolgen afstamming
Arrest Marckx, EHRM 13 juni 1979 – zie Blackboard
- Ook niet huwelijks gezinsleven valt onder artikel 8 EVRM
- Onderscheid wettige en onwettige kinderen strijdig met artikel 8 EVRM
Afstammingswet 31 maart 1987 (nav arrest Marckx)
Afstammingswet 1 juli 2006
Wet Medisch Begeleide Voortplanting 6 juli 2007
Wet 5 mei 2014 vaststelling afstamming meemoederszijde
- Meemoeder moet niet langer adopteren (ßà mannenpaar)
- Zelfde regels als vaderszijde
- Sinds 2014 geen fundamentele hervormingen meer, MAAR…
Sluipende hervorming door rechtspraak Grondwettelijk Hof: toetsing aan 10, 11, 22 en 22bis Gw. via prejudiciële vragen
- Discussie rechtsgevolgen
- Individualisering afstammingsrecht – wettenrecht → rechtersrecht
- Biologische waarheid
- Bescherming bestaande familiebanden (sociaal- affectief)
- Intentie, wil
- Algemeen belang
- Wet: ABSTRACTE evenwichtsoefening tussen al die belangen
- Grondwettelijk Hof: CONCRETE
Wet 21 december 2018: reparaties
Niet alle ongrondwettigheden weggewerkt
Afstamming: Federaal regeerakkoord
- We zorgen voor een modernisering van het afstammingsrecht. Binnen deze rechtstak moeten we evolueren van een sturende overheid naar een dienend recht. Een nieuw afstammingsrecht moet rekening houden met alle vormen van ouderschap en ertoe streven elke discriminatie weg te werken. Het belang van het kind staat hierbij centraal inclusief zijn recht op identiteit en afstammingsinformatie. Ook andere aspecten van het familierecht moeten daarbij onder de loep genomen worden.
Afstamming: Federaal regeerakkoord
- Anonimiteit verdwijnt voor wie sperma of eicellen doneert
  - Wie eicellen of sperma doneert, kan dat niet meer anoniem doen. "Het kennen van de eigen afkomst kan belangrijk zijn voor de identiteitsvorming van donorkinderen", luidt de redenering van de nieuwe regering.
  - Voor donaties uit het verleden gaat de regering op zoek naar een "billijke" overgangsmaatregel.
- Discreet bevallen
  - Een zwangere vrouw zal in de toekomst ook 'discreet' kunnen bevallen. In een tijdperk waarin nog altijd soms baby's te vondeling worden gelegd, is dat een mogelijke uitweg voor vrouwen die ongewenst zwanger zijn en bij wie abortus, adoptie of andere vormen van hulp geen soelaas bieden.
  - Bij discreet bevallen, kan een vrouw wel alle nodige zorg krijgen bij een bevalling en kan de baby in goede omstandigheden geboren worden, zonder dat ze dan nadien de zorg voor die baby opneemt. Volledig anoniem is dat wel niet: de gegevens van de moeder worden bijgehouden door een onafhankelijke instantie en zijn alleen toegankelijk voor het kind. Daardoor krijgt dat kind de kans om op een later moment alsnog contact op te nemen met de biologische moeder.
- Voorafgaande wilsverklaring bij dementie
  - De regering wil het ook mogelijk maken dat mensen (voor ze dementie krijgen) een wilsverklaring voor euthanasie omwille van dementie kunnen opstellen. Hoe dat precies moet verlopen, wordt wel eerst nog wetenschappelijk onderzocht.
  - Vandaag kan een wilsverklaring voor euthanasie alleen worden uitgevoerd bij een toestand van onomkeerbare coma. Bij dementie of een hersentumor kan dat vandaag dus officieel nog niet.
- Draagvrouwschap wordt mogelijk
  - De regering wil het wettelijk mogelijk maken om 'altruistisch hoogtechnologisch draagvrouwschap' mogelijk te maken. In mensentaal betekent dat dat genetisch materiaal van wensouders - of toch minstens van 1 van hen - wordt gebruikt om een zwangerschap tot stand te brengen bij een draagvrouw (ook wel draagmoeder genoemd). Dat is dat 'hoogtechnologische aspect.
  - Er is dus geen genetische link tussen kind en draagmoeder en na de bevalling wordt het kind ook afgestaan aan de wensouders. Daarop wijst dan het woord 'altruistisch'. Ook alleenstaande wensouders en LGBT+-koppels zullen daarvoor in aanmerking komen.

Afstamming. Historiek

Toekomst:
- Meerouderschap?
  - Kinderen met drie genetische ouders
  - Kinderen met drie of vier wensouders
- Solovoortplanting?
- Kunstmatige baarmoeder?
Primeur: erfelijke ziekte uitgeschakeld bij eerste baby met drie ouders
- In Mexico is de eerste baby geboren met genetisch materiaal van drie mensen. Dat meldt het wetenschappelijk blad The Scientist. Het jongetje heeft de genen van zijn vader en moeder, maar ook een klein deel van een donorvrouw. Een absolute wetenschappelijke primeur, al blijven er nog wel wat vraagtekens.
MEEROUDERGEZINNEN
- Twee papa's, een mama en een zoon: Remko, Pim en Els zijn een meeroudergezin in België
'Zaad- en eicellen gemaakt uit huid. Willen we dat wel?'
- Een alleenstaande vrouw die zwanger raakt met een zaadcel die van haar huidcellen is gemaakt: over vijf tot tien jaar zou het al zover kunnen zijn. 'Maar als het publiek dit niet wil, kunnen we er beter mee stoppen.'
Wetenschappers ontwikkelen kunstmatige baarmoeder
- Amerikaanse wetenschappers zijn erin geslaagd om met kunstmatige baarmoeder zes lammetjesfoetussen gezond en wel ter wereld te brengen. Dat opent perspectieven voor menselijke vroeggeboortes.
Eerste kindje geboren na baarmoedertransplantatie in België
- In het UZ Gent is een vrouw die een nieuwe baarmoeder kreeg, bevallen van een baby. Dat is een primeur voor ons land. Het kindje stelt het goed. Wel zal het voorlopig het enige Belgische kind blijven dat via die techniek ter wereld kwam, want het blijkt moeilijk om baarmoederdonors te vinden.

Afstamming moederszijde

Afstamming Moederszijde
1. Geboorteakte
2. Erkenning
3. Gerechtelijke vaststelling

Afstamming Moederszijde Geboorteakte

Art. 44,2° + art. 312 § 1 oud BW = mater semper certa est
- Hoe weet de ABS wie bevallen is van een bepaald kind?
- Is de moeder altijd een vrouw?
- Is de moeder altijd de persoon die van het kind is bevallen, ook bij medisch begeleide voortplanting of bij draagmoederschap?
- Weten we altijd wie van het kind is bevallen?
wat is een vondelingenschuif en hoe werkt het?
Afstamming Moederszijde Geboorteakte. Betwisting → vordering bij famrb. Art. 312 § 2 oud BW
- Wie?
- Wanneer?
  - GwH 15 februari 2024, nr. 22/2024 Het is ongrondwettig dat het kind dat het leugenachtige karakter van zijn afstamming van moederszijde ontdekt, zijn vordering tot betwisting van het moederschap binnen het jaar moet instellen (art. 312 § 2 oud BW schendt art.10,11, 22 Gw.)
- Voorwaarde: geen bezit van staat “tenzij” bezit van staat = exceptie van niet-ontvankelijkheid.
- Maar: GwH inzake betwisting vaderschap (zie verder)
- Bewijs: leugenachtig karakter
- Gevolg succesvolle betwisting?

Afstamming Moederszijde Erkenning

Art. 313 oud BW
- Toepassingsgebied: art. 313 § 1 oud BW
- Voorwaarde: art. 313 § 1 → art. 329bis
- Hoe? Art. 327 oud BW
- Gehuwde erkenner: art. 313 § 3 oud BW

Afstamming Moederszijde Erkenning. Betwisting

Art. 330 oud BW
- Voorwaarde: 330 § 1, eerste lid, eerste zin
- Bezit van staat: absolute grond niet-ontvankelijkheid?
- Maar: Rsp GwH betwisting vaderlijke erkenning: art. 330 § 1, eerste lid, tweede zin >< art. 22 Gw.
- Wie? Art. 330 § 1, eerste lid oud BW
- Wanneer? Art. 330 § 1, vierde lid
  - Vader, moeder (erkenner): 1 j ontdekking dat erkenner niet moeder is
  - Beweerde moeder: 1 j na ontdekking dat zij moeder is of na kennisname erkenning
  - Kind: ten vroegste 12 j en uiterlijk 22 j of binnen 1 j na ontdekking dat erkenner niet moeder is
- Wanneer? Art. 330 § 1, vierde lid
  - Kind: ten vroegste 12 j en uiterlijk 22 j of binnen 1 j na ontdekking
- Gegrondheid
  - algemeen: art. 330 § 2
  - voor erkenner en personen die toestemming hebben gegeven geldt bovendien: art. 330 § 1, tweede lid
  - 2-in-1 vordering door beweerde moeder: art. 330 § 3 + voorwaarden art. 332quinquies oud BW (gerechtelijke vaststelling)
- Gevolg succesvolle betwisting:
  - algemeen: afstammingsband t.a.v. erkenning tenietgedaan
  - 2-in-1 door beweerde moeder: afstammingsband t.a.v. erkenner tenietgedaan + vaststelling afstammingsband t.a.v. verzoeker (art. 330 § 3)

Afstamming Moederszijde Gerechtelijke vaststelling

Art. 314 oud BW
- Toepassingsgebied: art. 314, lid 1: afstamming moeder staat niet (meer) vast
- Wie? Art. 332ter
- Voorwaarde: art. 314 lid 1 → art. 332quinquies
- Bewijs: Art. 314, derde lid.
- Hoe? Art. 314, vierde en vijfde lid
- Gevolg?