Makine Güvenliği ve Kazaları

İÇERİK

  • Makinelerin Güvenli Kullanımı

  • Makine Kaynaklı Kaza Nedenleri

  • Makine Koruyucularının Önemi

  • Makine ve Tezgâhlarda Genel Olarak Alınması Gereken Güvenlik Önlemleri

  • Makineyi Kapatırken Alınması Gereken Güvenlik Önlemleri

GİRİŞ

  • Çalışanların makinelerden kaynaklanabilecek tehlikelere karşı korunabilmesi için tehlike yaratabilecek noktaların tespit edilmesi gerekmektedir.

  • Makinelerle çalışırken olabilecek kazalar:

    • Makinelere dokunma

    • Makine ile malzeme veya yapılar arasında sıkışma

    • Hareket halindeki parçalarla çarpma veya sarılma

    • Makineden sıçrayan malzemelerin çarpması

  • Bahsedilen tehlikeler mekanik kaynaklıdır ancak elektrik (statik elektrik dahil), ışın yayılması, sıcaklık, toz ve duman, gürültü, titreme, kimyasallar, yanıcı ve patlayıcı maddeler gibi mekanik olmayan tehlikeler de mevcuttur.

MAKİNE GÜVENLİĞİ MEVZUATI

  • Makine Emniyeti Yönetmeliği (03.03.2009)

  • Makine Koruyucuları Yönetmeliği (17.05.1983)

  • Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği (22.01.2007)

  • İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25.04.2013)

MEKANİK TEHLİKELERDE ÖNLEM HİYERARŞİSİ

  • Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)

  • Yönetimsel önlemler

  • Uyarıcı sistemler

  • Mühendislik önlemleri

  • Ortadan kaldır veya azalt

  • En az etkili, en etkili önlemler

MAKİNELERİN GÜVENLİ KULLANIMI NEDİR?

  • Güçlü makinelerin zararlarından:

    • Hayatınızı veya uzuvlarınızı (el, kol, bacak) korumak

    • Makinelerin hareketli parçalarından vücudunuzu uzak tutmak

    • Isı, kimyasal maddeler, fırlayan parçalar gibi risklerden korunmak

  • Güçlü makineler ciddi yaralanmalara veya ölüme yol açabilir.

  • Makine tehlikelerinden korunmak önemlidir; geçici güvensiz hareketler telafisi imkansız acılara yol açabilir.

  • Tüm makinelerin hareketli kısımları tehlikelidir.

MAKİNE TEHLİKELERİNİN ÇEŞİTLERİ

  • Dönme hareketi:

    • Yavaşça dönen şaft bile tehlike oluşturur (saç, parmak, elbise yakalama)

    • Örnekler: Kaplinler, volan, mil, kamalar.

  • Kesme hareketi:

    • Bıçak ve keskin kenarlar uzuvları kesebilir.

    • Örnekler: Daire testere, şerit testere.

  • Dönen kapma noktaları:

    • Hareket eden makinelerin parçaları yakalayabilir, kesebilir.

    • Örnekler: Kayışlar, bantlar, zincirler.

  • Delme ve bükme:

    • Bıçak ve piston hareketleri.

    • Uzuvlar ezilebilir.

    • Örnekler: Presler, asansörler.

  • Titreşim:

    • Özellikle soğuk ortamlardaki titreşimler.

    • Örnekler: Havalı çekiçler.

  • Elektrik gücü ve çarpması:

    • Yetkisiz açma-kapama, hatalı kablolar, yanıcı ortamda kıvılcım çıkarma riskleri.

MAKİNE KAYNAKLI KAZA NEDENLERİ

  • Tehlikeli hareketlerin yaygınlığına rağmen makinelerin tehlikeli kısımları genellikle dönme hareketli elemanlar, gidip-gelme veya kayma hareketli elemanlar, ve diğer mekanik hareketlerdir.

  • Makinelerin potansiyel tehlikeleri:

    • Delen, ezen, kesen parçalar

    • Güç iletim sistemleri (kayışlar, kasnaklar)

  • İnsana zarar verebilecek yapılar, dikkatsizlik anlarında tehlike oluşturabilir.

MAKİNE KAYNAKLI KAZA NEDENLERİ

  • Bazı makine parçaları çalışma yapıları nedeniyle tehlike arz eder:

    • Dönme kısımları, gidip-gelme hareketleri, yük taşıma aparatları, vb.

  • Dikkatsizlik anında makinelerin tehlikeli kısımları uzuv kaybına veya ölüme neden olabilir.

  • Resimlerle gösterilen dönen bir mil, dişli ve zincir, sıkışma noktalarını ve koruyucu panelin önemini vurgular.

MAKİNE KAYNAKLI KAZA NEDENLERİ

  • Tehlikeli işler: kesme, delme, ayırma, eğme gibi işlemler

  • Resim örnekleri:

    • Giyotinin çalışması ve tehlikeleri

    • Punch makinesi ve sıkışma noktaları

  • Matkap kullanımı ile ilgili tehlikeler: dönen ucun sıkışması, güvenli bir koruyucunun kullanımı.

MAKİNE KAYNAKLI KAZA NEDENLERİ

  • Tehlikeli işlemler sonucu ortaya çıkan yaralanmalar:

    • Yüksek hızda dönen parçalar

    • Elektrik akımı ile ilgili tehlikeler

  • Makinelerin dönen parçaları ve hareketli plastiklerin tehlikeleri hakkında açıklamalar.

MAKİNE KAZALARI NİÇİN OLUR?

  • Güvensiz çalışma yöntemleri (yetkisiz açma, talimatlara uymama, vb.)

  • Kazara çalıştırma (makine hareketli parçalar varken çalışmaya başlaması)

  • Bakım sırasında uygun korunma olmaması

  • Teçhizat kusurları (kırık parçalar ya da elektrik çarpmaları)

MAKİNE KAZALARI NASIL ÖNLENİR?

  • Tutum:

    • İş güvenliğini birincil öncelik olarak düşünün.

    • Kestirme yolları ve tehlikeli durumları seçmeyin.

  • Duygusal durum:

    • Öfke, endişe gibi duygulardan kaçının.

  • Uyanıklık:

    • Yorgunluk ve diğer maddelerin etkisinden uzak durun.

  • İş alışkanlıkları:

    • İyi alışkanlıklar edinmelidir.

KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLAR (KKD)

  • KKD kullanımı önemlidir:

    • Şapka veya saç filesi (uzun saçları kapatmak için)

    • Kulak koruyucular (gürültüye karşı)

    • Eldiven (dikkat ile kullanılması gerekir)

    • Çelik burunlu güvenlik ayakkabıları (düşme tehlikesine karşı)

    • Koruyucu gözlükler (sıçrayan parçalar için)

    • İş elbiseleri uygun olmalı (kısa kollu tercih edilmeli).

  • Mücevher, aksesuar takılmamalıdır.

MAKİNE KAZALARI NASIL ÖNLENİR?

  • KKD’nin bakım ve onarımı önemlidir:

    • Temizlik, depolama, onarımlar.

  • Makine kullanımı:

    • Makineyi güvenli çalıştırma:

    • Ne yapabileceğini öğrenin.

    • Eller uzak tutulmalı.

    • Çalıştırma talimatına uyulmalı.

    • Ayarlamalar güvenli yapılmalı.

  • Güvenlik koruyucularının önemi:

    • İşyerinde güvenliğin sağlanması için kontroller yapılmalıdır.

MAKİNE VE TEZGAHLARDA ALINMASI GEREKEN GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

  1. Makinayı sadece operatör kullanmalı.

  2. Her arıza bildirilmeli.

  3. Çevre güvenliği düşünülmeli.

  4. Makine çalışırken terk edilmemeli.

  5. Makineler amacına uygun kullanılmalıdır.

  6. Talaş sıçramalarına karşı korunma sağlanmalıdır.

  7. Her makinenin kullanım talimatı olmalıdır.

  8. Uygun iş elbisesi giyilmeli.

  9. Gerekirse KKD kullanılmalıdır.

  10. Tüm makinalara güvenlik topraklaması yapılmalıdır.

  11. Besleme kabloları korunmalıdır.

  12. Aydınlatma yeterli olmalıdır.

  13. Makine çalışırken ayarlar yapılmamalıdır.

  14. Uygun makine kullanılmalı.

  15. Kullanıcılar eğitilmelidir.

  16. Makineler arasında en az 80 cm. mesafe olmalıdır.

  17. Makineler düz bir zeminde yerleştirilmelidir.

MAKİNAYI KAPATIRKEN ALINMASI GEREKEN GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

  • Vücut bölümü makine içerisine girecekse, makine durdurulmalıdır.

  • Elektrik enerjisi, basınçlı hava, potansiyel enerji kapanmalıdır.

  • Güvenlik kuralları ve kullanma talimatlarına uyulmalıdır.

MAKİNAYI KAPATIRKEN ALINMASI GEREKEN GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

  • Durdurma sırasında operatör ve çevre konumlarına dikkat edilmelidir.

  • Tüm enerji kaynaklarının yerleri bilinmelidir.

  • Elektrikli devreler ve diğer sistemler checklist edilmelidir.

KAYNAK

  • SGK İstatistikleri 2012:

    • 17.9% makinelerin neden olduğu kazalar

    • Basınçlı kap patlaması, hareket eden cisimlerin çarpması, vb.

MAKİNE KAYNAKLI İŞ KAZASI NEDENLERİ

  • Türkiye ve Almanya istatistikleri üzerinden açıklamalar:

    • 68% kullanım hatası kayıt edilmiştir.