Sejarah Tingkatan 3 KSSM: Pentadbiran Negeri-Negeri Melayu Tidak Bersekutu

Pemerintahan Kesultanan Melayu

• Sistem kesultanan adalah tonggak penting di Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor.
• Sultan sebagai puncak kuasa dan kedaulatan dengan dukungan pembesar.
• Pemerintahan kesultanan adalah asas terpenting sebelum kedatangan British.
• Pemerintahan kesultanan mewujudkan sistem pentadbiran tersusun.
• Kebijaksanaan pemerintah tempatan memajukan ekonomi, sosial dan politik.

Kerajaan Perlis

• Perlis terpisah dari Kedah pada 1842.
• Syed Hussin Jamalullail diiktiraf Maharaja Siam sebagai Raja Perlis pertama (1843).
• Baginda bergelar Phya Songkhram Rama Wichit Willis Asmara Phya Pelit.
• Istiadat pengisytiharan diadakan di istana Arau.
• Hubungan baik dengan Siam sebagai strategi untuk tidak diganggu kuasa lain.
• Raja Syed Hussin Jamalullail membentuk pasukan pentadbiran berwibawa.
• Tuan Syed Abdullah dilantik Raja Muda Perlis.
• Dato’ Arau sebagai Perdana Menteri dengan gelaran Dato’ Belat Paduka Seri Perdana Menteri.
• Perlis dibahagikan kepada 22 mukim.
• Perundangan berdasarkan Undang-Undang Kesultanan Kedah.
• Pelaksanaan menitikberatkan kebajikan rakyat.

Kesultanan Kedah

• Bermula sejak abad ke-7, antara kerajaan terawal di negara ini.
• Islam bertapak sejak abad ke-12, sistem pemerintahan Islam bermula di Kota Bukit Meriam.
• Pemerintah pertama bergelar sultan ialah Sultan Mudzaffar Shah.
• Hubungan luar dengan Siam untuk mempertahankan diri dari ancaman Burma.
• Hubungan dua hala melalui diplomatik, pentadbiran dan kewangan.
• Sistem pemerintahan diketuai Sultan dan pembesar, disokong undang-undang.
• Mukim-mukim diwujudkan di setiap daerah, dikendalikan penghulu.
• Abad ke-19, terdapat 128 mukim di Kedah.
• Kanun undang-undang Kedah pertama ditulis pada 1650.
• Lima bab undang-undang Kedah:
  • (i) Undang-undang 1060H (1650)
  • (ii) Tembera Dato’ Seri Paduka Tuan 1075H (1667)
  • (iii) Hukum Kanun Dato’ Kota Setar, Adat Bunga Emas
  • (iv) Adat Kebesaran, Pada Masa Tabal, Orang Besar
  • (v) Adat Meminang dan Undang-undang 1199H (1704)

Pembesar

• Pembesar Peringkat Negeri:
  • Melaksanakan perintah sultan.
  • Mentadbir dan mengutip cukai.
• Pembesar Peringkat Jajahan/Daerah:
  • Menjaga keamanan.
  • Mempertahankan kedaulatan negeri.
  • Menyerahkan sebahagian hasil cukai.
  • Menyediakan tenaga kerja.
• Pembesar Peringkat Kampung (Penggawa/Penghulu):
  • Memungut cukai.
  • Membekalkan tenaga tentera.
  • Mengekalkan taat setia masyarakat.
  • Perantara antara pembesar dan rakyat.

Kesultanan Kelantan

• Wujud sebelum abad ke-17, disatukan semasa Long Yunus (1776-1794).
• Baginda menaiki takhta dengan gelaran Yang Dipertuan.
• Pertelingkahan dengan Terengganu dan pengaruh Siam menyebabkan perubahan (1812).
• Sultan Muhammad I membuat persetiaan dengan Siam untuk mengelakkan ancaman Terengganu.
• Maharaja Siam mengurniakan gelaran Phya Pipit Pakdi kepada Sultan Muhammad I.
• Hubungan dengan Siam dijalinkan semasa Sultan Muhammad I.
• Kelantan juga berhubung dengan Terengganu, Kedah, Patani dan negeri-negeri Melayu lain.
• Sultan dibantu para pembesar.
• Sistem Jemaah Menteri dibentuk oleh Sultan Muhammad II (1839-1886).
• Kelantan dibahagikan kepada jajahan tertentu (1904): Selatan Batu Mekebang, Pasir Puteh, Pasir Mas.
• Pentadbiran di peringkat bawah dijalankan oleh Tok Kweng dengan bantuan imam.
• Undang-undang syarak dilaksanakan semasa Sultan Muhammad II.
• Kelantan aman dan makmur sebagai pusat perdagangan.

Kesultanan Terengganu

• Diasaskan oleh Sultan Zainal Abidin I (1708-1733).
• Sistem pemerintahan membawa kemajuan dan memelihara kedaulatan.
• Terengganu negeri terakhir menerima Penasihat British.
• Hubungan dengan Siam sejak abad ke-18.
• Hubungan dengan Kelantan, Patani dan Johor.
• Kedudukan Terengganu diakui sebagai negeri berdaulat.
• Sultan dibantu pembesar sebagai penasihat atau dalam pentadbiran wilayah dan daerah.
• Sistem penghulu diperkemas zaman Sultan Omar (1839-1876).
• Pemerintahan Sultan Zainal Abidin III dibantu Tengku Musa, Tuan Hitam dan Che Abdul Rahim.
• Pembesar bergelar Dato’ Mata-mata menyambut pelawat atau orang kenamaan.
• Sistem Jemaah Mesyuarat Kerajaan memutuskan hukuman atau perisytiharan negeri, anggotanya dikenali sebagai Ahli Mesyuarat.
• Sistem perundangan dan kehakiman berasaskan prinsip keadilan Islam sejak Sultan Zainal Abidin I.
• Sultan Zainal Abidin III melantik Tengku Musa sebagai Ketua Jabatan Mahkamah.
• Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu digubal dan diamalkan (1911).
• Hakim mahkamah dipilih daripada individu yang berkebolehan dan berpengetahuan agama yang luas.

Kesultanan Johor

• Institusi kesultanan mempunyai sejarah yang panjang.
• Selepas jurai keturunan Sultan Melaka berakhir (1699), Johor diperintah keturunan Bendahara.
• Konflik politik membolehkan keturunan Temenggung Daeng Ibrahim menjadi pemerintah.
• Daeng Abu Bakar menjadi Sultan Johor (1885).
• Maharaja Abu Bakar berhubung dengan negeri-negeri Melayu lain.
• Hubungan dengan negara-negara luar melalui lawatan ke Eropah dan Jepun.
• Kuasa-kuasa ini mengiktiraf kedudukan Johor.
• Johor mengalami zaman pemodenan semasa Maharaja Abu Bakar.
• Baginda mengasaskan sistem pentadbiran moden yang cekap dan berkesan.
• Mewujudkan Majlis Jemaah Diraja Johor, Jemaah Menteri dan jabatan-jabatan kerajaan.
• Pembesar seperti Dato’ Seri Amar Diraja dan Dato’ Bentara Dalam membantu pemerintahan sultan.
• Jawatan Menteri Besar dan Setiausaha Kerajaan diwujudkan.
• Undang-Undang Tubuh Kerajaan dimasyhurkan (1895) sebagai aturan pemerintahan.

Peluasan Kuasa British di Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu

• Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu berhadapan dengan pengaruh Siam sebelum kehadiran British.
• Hubungan British-Siam memberi kesan besar pada abad ke-19.
• Kedudukan strategik dan kemakmuran negeri-negeri ini menarik perhatian British.
• Selagi di bawah naungan Siam, British tidak dapat meluaskan kuasa.

Faktor Peluasan Kuasa British

• Kedudukan Strategik:
  • Penting kepada perdagangan British.
  • Kelantan dan Terengganu strategik di laluan perdagangan Siam-Singapura.
• Menghalang Kemasukan Kuasa Barat Lain:
  • Menjadi penampan campur tangan kuasa Barat lain.
  • Kuasa Barat seperti Perancis, Jerman, Amerika Syarikat dan Rusia cuba meluaskan kuasa.
  • British perlu menguasai untuk menghalang kemaraan kuasa Barat.
• Kemakmuran dan Kekayaan Sumber Hasil:
  • Kedah dan Perlis: hasil pertanian dan penternakan membekalkan makanan ke Pulau Pinang.
  • Kelantan dan Terengganu: pembuatan dan pembinaan kapal penting.
  • Pembekal pelbagai barang dagangan kepada pedagang Singapura.
• Menghubungkan Burma dengan Pulau Pinang:
  • Pembinaan jalan raya, kereta api dan telegraf.
  • Membolehkan rangkaian terus perhubungan dengan India.
  • Penting bagi perdagangan dan keselamatan British.
• Beban Orang Putih:
  • Siam melakukan kekejaman.
  • Slogan digunakan dalam usaha meluaskan kuasa.

Strategi Peluasan Kuasa British

• Dijalankan secara berperingkat-peringkat.
• Menyedari negeri-negeri ini di bawah naungan Siam, tindakan agresif akan menimbulkan masalah.
• Menggunakan strategi perjanjian untuk memastikan kejayaan.
• Memantau perkembangan dari Pulau Pinang sebelum mengadakan perjanjian dengan Siam.

Ke Arah Perjanjian Bangkok 1909

• Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu mempunyai hubungan rapat dengan Siam.
• Menghantar bunga emas dan perak setiap tiga tahun sekali sebagai tanda pertuanan dan kepatuhan.
• Negeri-negeri ini menganggap penghantaran bunga emas dan perak sebagai tanda persahabatan.
• Pengaruh Siam tidak disenangi British.
• Matlamat utama British adalah untuk memastikan laluan perdagangan India-China selamat.
• Menggunakan strategi perjanjian bagi meluaskan kuasa.

Siri Perjanjian British-Siam

• Sejak 1826, beberapa siri perjanjian melibatkan British dan Siam.

• Diakhiri dengan Perjanjian Bangkok 1909 yang membolehkan British meluaskan kuasa.

• Perjanjian Burney (1826)

• Perjanjian Sulit (1897) - British memastikan tiada kuasa lain meluaskan pengaruh, mengakui hak pertuanan Siam.

• Perjanjian Sempadan (1899) - Menetapkan sempadan Perak, Kelantan, Terengganu, Pahang dan Kedah.

• Perjanjian 1902 (Pengisytiharan British-Siam) - Siam mengawal hubungan luar Kelantan dan Terengganu, tidak boleh menyerahkan konsesi tanpa izin.

• Perjanjian Bangkok 1909 - Ditandatangani pada 10 Mac 1909, memberi kesan besar kepada Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu.

Rentetan Peristiwa Perjanjian Bangkok 1909

• April 1907: Rundingan antara British dengan Siam bermula.
• Jun 1907: Pejabat Tanah Jajahan membenarkan usaha perundingan.
• 13 September 1907: Strobel menemui Putera Damrong.
• November 1907: Hal tersebut disampaikan kepada Raja Siam.
• Januari 1908 - Januari 1909: Draf perjanjian dirangka dan dipersetujui.
• 10 Mac 1909: Perjanjian ditandatangani antara Ralph Paget (British) dan Putera Devawongse Varaprakar (Siam).
• Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu menerima Penasihat British.
• Kelantan dan Terengganu menolak kehadiran penasihat pada tahap awal.

Peluasan Kuasa British di Johor

• Johor memiliki sistem pemerintahan dan pentadbiran teratur sebelum campur tangan British.
• Mencapai tahap kemakmuran tinggi.
• Kebijaksanaan pemerintah Johor membangunkan negeri sehingga British tidak mempunyai alasan meluaskan kuasa.
• Penguasaan British terhadap Singapura menyebabkan kedudukan Johor terancam.

Kemajuan dan Kemakmuran Johor

• Kemajuan dan kemakmuran Johor serta pemodenan yang dilaksanakan menjadi faktor penting mengekalkan kedaulatan hingga 1914.
• Menerima kesan daripada pelaksanaan sistem pentadbiran Barat di Singapura.

Faktor Kemajuan Johor

• Perkembangan pesat dalam ekonomi komersial terutamanya sektor pertanian.
• Pemodenan dalam pelbagai bidang membawa kemajuan dan kemakmuran menyeluruh.
• Kebijaksanaan dan kecekapan pemerintah.
• Kemunculan golongan pentadbir yang komited.
• British tidak dapat memanipulasi keadaan untuk campur tangan.

Strategi British Menguasai Johor

• British bimbang Johor menjalinkan hubungan dengan kuasa Barat lain.
• Peluasan kuasa melalui perjanjian dan manipulasi.
• Perjanjian 1855: Jajahan Kesang hendaklah ditawarkan kepada British jika hendak dijual.
• Perjanjian Setia 1885: Johor hanya menerima ejen yang peranannya menyamai pegawai Konsul.
• Ehwal luar dikawal oleh British.
• 1879: Gabenor Negeri-negeri Selat mencadangkan penempatan Residen British.
• British menawarkan pinjaman 200,000 dolar untuk membiayai pembinaan kereta api.
• Cadangan tidak diterima kerana menjejaskan ekonomi Johor.
• 12 Mei 1914: Sultan Ibrahim menandatangani perjanjian dengan Sir Arthur Henderson Young.
• Jawatan Konsul ditukarkan kepada Penasihat Am British.
• Tarif Johor bertukar daripada negeri bebas dan berdaulat kepada negeri naungan British.
• Douglas Graham Campbell dilantik sebagai Penasihat Am British pertama.
• Perkembangan ini tidak menjejaskan kedudukan Sultan Johor.
• British masih mengakui kedudukan dan kedaulatan sultan.

Sistem Pentadbiran Negeri-Negeri Melayu Tidak Bersekutu

• Perjanjian Bangkok 1909 membawa perubahan penting.

• Kedudukan Johor berubah pada 1914.

• Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor dikenali sebagai Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu.

• Pentadbiran bersifat longgar, tidak ditadbir sebagai satu unit pentadbiran yang tunggal.

• Tidak ada perjanjian khas bagi mewujudkan “gabungan”.

• Lebih bersifat membezakan pentadbiran dengan Negeri-negeri Melayu Bersekutu.

• Pentadbiran berterusan hingga Perang Dunia Kedua.

• Usaha British menggabungkan gagal kerana tentangan raja Melayu.

• Tetap sebagai negeri Melayu pemerintahan beraja yang bebas dan mempunyai kuasa autonomi.

• Raja mempunyai kuasa yang lebih besar berbanding dengan raja di Negeri-negeri Melayu Bersekutu.

• Terletak di bawah kawalan Pesuruhjaya Tinggi Negeri-negeri Melayu Bersekutu yang juga Gabenor Negeri-negeri Selat.

Pentadbiran di Perlis

• Penasihat British terlibat secara langsung dalam pentadbiran.
• Melibatkan pembesar tempatan.
• Majlis Mesyuarat Negeri menjalankan pentadbiran yang dipengerusikan oleh raja.
• Kakitangan perkhidmatan awam terdiri daripada orang Melayu.
• Setiausaha Kerajaan merupakan pegawai tadbir terpenting.

Pentadbiran di Kedah

• Penasihat British terlibat secara langsung dalam pentadbiran, melibatkan pembesar tempatan.
• Kedah tidak akan diserahkan tanpa keizinan bertulis sultan dalam Majlis Mesyuarat Negeri.
• Majlis Mesyuarat Negeri menjalankan pentadbiran sejak 1905.
• Kakitangan perkhidmatan awam terdiri daripada orang Melayu yang berkebolehan.
• Setiausaha Kerajaan merupakan pegawai tadbir terpenting.

Pentadbiran di Kelantan

• Penasihat British terlibat secara langsung dalam pentadbiran, melibatkan pembesar tempatan.
• Sultan mempengerusikan Majlis Mesyuarat Negeri.
• Penasihat British merupakan anggota Majlis.
• Kakitangan perkhidmatan awam terdiri daripada orang Melayu.
• Pegawai Eropah dihadkan memegang jawatan tertentu sahaja.
• Menteri Besar memainkan peranan penting.

Pentadbiran di Terengganu

• Berlandaskan Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu (1911).
• Ketetapan atau perundangan yang dilaksanakan tidak boleh dipinda.
• Penasihat British terlibat secara langsung, melibatkan pembesar tempatan.
• Jemaah Menteri dan Majlis Mesyuarat Negeri diwujudkan.
• Kakitangan perkhidmatan awam terdiri daripada orang Melayu.
• Penglibatan pegawai Eropah dihadkan.

Pentadbiran di Johor

• Berlandaskan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor 1895.
• Sultan tidak dibenarkan menyerahkan negerinya kepada kuasa asing.
• Pentadbiran dijalankan oleh Menteri Besar.
• Setiausaha negeri terdiri daripada orang Melayu yang menjadi jurucakap kerajaan yang rasmi.
• Majlis Mesyuarat Menteri dan Majlis Mesyuarat Negeri membantu sultan.
• Orang Eropah dan Melayu dalam perkhidmatan kerajaan dilayan sama taraf.
• Keutamaan diberikan kepada orang Melayu yang berkelayakan.

Kesan Langsung dari Perkembangan

• Cuti Umum
• Askar Timbalan Setia Negeri Johor

Cuti Umum

• Tanah Melayu mengekalkan hujung minggu pada hari Ahad selepas merdeka.
• Lima bekas Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu mengekalkan Jumaat sebagai hari cuti.
• Pada 1994, Perlis dan Johor menukarkan kepada hari Ahad.
• 2014, Johor kembali menjadikan hari Jumaat sebagai cuti umum.

Askar Timbalan Setia Negeri Johor

• Dikenali sebagai Johor Military Force (Askar Timbalan Setia Negeri), ditubuhkan pada 1885.
• Sultan Ibrahim menerima saranan British agar memiliki tentera sendiri.
• Memberikan perkhidmatan menjaga keselamatan Sultan dan negeri Johor.
• Terlibat dalam perbarisan bersempena dengan ulang tahun raja di England pada tahun 1906.
• Pasukan tentera ini terus kekal relevan hingga hari ini.

Perkembangan Pentadbiran

• Pembentukan Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu memberikan kesan besar kepada perkembangan pentadbiran.
• Pengekalan kedudukan sultan, penerusan sistem pentadbiran tradisional dan pengenalan birokrasi Barat.

Pengekalan Kedudukan Sultan

• Tidak mengubah kedudukan sultan.
• Sultan masih kekal sebagai puncak kuasa.
• Mempunyai kuasa dalam hal berkaitan agama Islam dan adat istiadat Melayu.
• Kedudukan pembesar turut dikekalkan.
• Pembesar tidak lagi mengutip cukai, diberikan elaun dan pencen.

Penerusan Sistem Pentadbiran Tradisional

• Sistem Jemaah Menteri, Majlis Negeri dan peraturan dalam Undang-Undang Tubuh Kerajaan diteruskan.
• Pembesar Melayu menjadi peneraju sistem pentadbiran negeri.
• British membantu melalui peminjaman pegawai daripada Perkhidmatan Awam Negeri-negeri Melayu Bersekutu dan Negeri-negeri Selat.
• Negeri-negeri ini mempunyai sistem perkhidmatan awamnya sendiri.
• Kedah membuat perjanjian bahawa semua jawatan perkhidmatan awam hendaklah diisikan dengan pegawai Melayu Kedah.

Pengenalan Birokrasi Barat

• Penasihat British menentukan dasar pentadbiran, mengurangkan kuasa sultan dan pembesar.
• Jabatan-jabatan baharu diperkenalkan di setiap negeri.
• Pasukan polis diwujudkan.
• Urusan pentadbiran mula mengamalkan cara Barat.
• Mahkamah sivil diperkenalkan.
• Pegawai-pegawai British dibawa masuk sebagai pegawai pentadbiran kerajaan.
• Bahasa Melayu digunakan dalam segala urusan rasmi berkaitan pentadbiran negara.
• Diperkukuh dengan Akta Bahasa Kebangsaan 1963/67 dan Pekeliling Bilangan 9 Tahun 2011.