Graad 12 Lewensorientering – Stres en Konfliknote

Lewensvaardighede is noodsaaklik vir aanpassing by verandering en vir ’n gesonde leefstyl.

Stres is wat ons voel in situasies wat ons moeilik, uitdagend of angswekkend vind as ons voel ons kan die situasie nie hanteer nie.
Dit is fisiese, geestelike of emosionele spanning wat deur eise aan ’n persoon gestel word.
Kan reaksie van veg of vlug inisieer; kompleks van senuweeagtige en endokriene stelsels.

Fisies: lae selfbeeld, eensaamheid, irritasie, gereelde huil, frustrasie, gevoel van spanning, hoofsaaklike spanning, slapeloosheid, angs, etc.
Emosioneel: angs/angstigheid, spanning, wantroue, irritasie, fell of hulpeloosheid.
Mentaal: kies симптомы soos onsekerheid, vertraagde konsentrasie, lae kreatiwiteit, besluiteloosheid, nalatigheid.

Positiewe stres wat gesondheid, motivering, prestasie en emosionele welstand bevorder.
Berei voor vir aksie (bv. staan voor klas; adrenalien en energie.)
Korttermyn en normaallik voorbode van performansie.

Uit weerstand teen hantering; onaangenaam, verminderde prestasie; kroniese spanning kan geestelike en fisieke probleme bring.
Voorbeelde: gereelde hoofpyn, duiseligheid, hoë bloeddruk, rug- en nekpyn, naarheid, slaapstoornisse, nagmerries, verwarring, swak konsentrasie, lae kreatiwiteit, nalatigheid, hoë risikogedrag.

’n Chemiese/biologiese reaksie, omgewingstoestand of eksterne stimulus wat as stres ervaar word.
Gebeurtenis wat veeleisend, uitdagend of veiligheidsprobleme oorweeg.

Fisies: gesondheidskwessies, liggaamlike trauma, leefstylkeuses, mishandeling.
Omgewings-stressors: armoede, geraas, oorvol, besoedeling, natuurrampe, swak ventilasie, insekte, pandemies (bv. Covid-19).
Sosiaal-stressors: swak kommunikasie, konflik, afknouery, negatiewe groepsdruk, veranderinge in gesinsstruktuur.
Emosioneel: dood, verhuizing, onsekerheid oor lewe na matriek, negatiewe gedagtes, onrealistiese verwagtinge, frustrasie, angs.

’n Wye spektrum van tegnieke en behandeling om spanning, veral chroniese spanning, te beheer.
Fokus op veranderinge in leefstyl, selfversorging, ontspanning en reaksie op stresvolle situasies.

Liggaam produseer streshormone: kortisol en adrenalien.
Kortisol = vrees-hormoon wat angs kan verhoog.
Adrenalien berei liggaam voor vir bedreiging; as dit chronies is, kan dit liggaam beskadig en kroniese siektes veroorsaak soos hoë bloeddruk.

Meditasie en ontspanningsoefeninge (abdominale asemhaling, spierverslapping).
Gereelde fisiese aktiwiteit; diep asemhaling; tyd in die natuur.
Slaap goed; vermy oortollige kafeïen; vermy dwelmmiddels, alkohol en tabak.
Praktiseer selfgeldendheid; uitdruk gevoelens op ’n beleefde, ferm, nie-aggressiewe wyse.
Praktiese bestuursvaardighede: breek take op in kleiner, hanteerbare stappe.
Bereid ’n blaaskans vir stresvolle situasies; luister na musiek, praat met ’n vriend, teken, skryf, of tyd saam met ’n troeteldier.
Bou ’n netwerk van vriendekring wat jou positief ondersteun; hou ’n stressjoernaal om patrone te identifiseer.
Ontleed jou spanning: wat veroorsaak dit, hoe voel jy fisies en emosioneel, hoe het jy gereageer, wat het jy gedoen om jouself beter te laat voel?
Nie alle spanning kan vermy word nie; vermy hoef nie alle konflik nie, maar sesionêre stressors kan uitgeskakel word.
Leer om “nee” te sê; ken jou perke en hou by hulle.
Beplan omgewing: by voorbeeld, skakel tv af as nuus jou angstig maak.
Skraap jou taakkaart af; onderskei tussen “moet” en “mag nie” as jou bord te vol is.
Vermy mense wat konstant spanning skep: beperk of beëindig ongewenste verhoudings.

Konflik begrip: tipes konflik – intrapersoonlike en interpersoonlike konflik.
Intrapersoonlike konflikt: interne besluitneming oor wat positief/negatief uitkoms het.
Interpersoonlike konflik: tussen twee of meer mense (bv. vriende/klasmaats/gesin).
Oplossingsstrategieë: Humour, Kry hulp, Neem beelde, Neem beurt, Kompromis, Vermy, Verskoon,
Deur mense se perspektiewe te respekteer, en voort te beweeg na vrede en oplossings.

Wees selfgeldend sonder aggressie; stel jou regte duidelik vas.
Gebruik EK-stellings om gevoel te kommunikeer bv: “Ek voel dat jy my nie verstaan wanneer…”
Hou emosies onder beheer; vermy skreeu of fisiese/ emosionele skade.
Moenie beskuldig nie; erken konflik en werk aan hantering en oplossing.
Aanvaar kompromisie; vind ’n middelpunt wat vir albei aanvaarbaar is.
Beweeg voort na die oplossing; moenie naive teruggryp na oud konflikte nie.
Koel af voor jy gevoelens uitdruk; respekteer ander se standpunte en verskil.
Wees bereid om vrede te maak en oplossings te soek; lange konflik teenwoordig is nie konstruktief nie.
Stadia in verhoudings: Inisieer, Bou, Onderhou.
Positiewe kommunikasie bevorder positiewe verhoudings en sukses in interaksies.

Hierdie notas is ’n kernopsomming van die teks en fokus op die kernkonsepte vir vinnige herinnering en hersiening.