KPSS Tarih Genel Tekrar ve Nokta Atışı Notlar

Türk Adı Üzerine Tanımlar:
- Vambery: Türemek.
- Kaşgarlı Mahmut: Olgunluk çağı.
- Çin Kaynakları: Miğfer.
- Ziya Gökalp: Kanun ve nizam sahibi.
- İran Kaynakları: Güzel insan.
- NOT: "Türk" adı ilk kez Çin kaynaklarında, "Türkiye" adı ise ilk kez Bizans kaynaklarında (Orta Asya için) geçmiştir.
Türk Göçlerinin Nedenleri:
- Kuraklık, kıtlık ve iklim elverişsizliği gibi coğrafi etkenler.
- Çin, Kitan ve Moğol baskıları (Dış baskılar).
- Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi (Dünya egemenliği ideal).
- Hızlı nüfus artışı ve kaynak yetersizliği.
- Boylar arası siyasi mücadeleler ve salgın hastalıklar.
İskitler (Sakalar):
- Bilinen ilk Türk boyudur. Alper Tunga en önemli hükümdarıdır.
- Tomris Hatun adlı kadın hükümdarları ve "Amazon" adı verilen kadın savaşçıları mevcuttur.
- Atı evcilleştiren ve üzengiyi ilk kullanan topluluktur.
- Maden işlemeciliğinde uzmanlaştıkları için "Bozkırın Kuyumcuları" olarak anılırlar.
Asya Hun Devleti:
- Tarihteki ilk Türk devletidir. Kurucusu Teoman, en parlak dönemi Mete Han'dır.
- Mete Han, 26 Türk kavmini birleştirerek ilk kez siyasi birliği sağlamış ve orduda "Onlu Sistem"i kurmuştur.

Kavimler Göçü (375):
- Balamir önderliğinde Hunların Avrupa'ya göçüyle başlamıştır.
- Sonuçları: Roma ikiye ayrılmış, İlk Çağ kapanıp Orta Çağ başlamış, feodalite ve skolastik düşünce doğmuştur.
Avrupa Hun Devleti:
- Kurucusu Balamir'dir. En parlak dönemi Attila (Tanrı'nın Kamçısı) zamanıdır.
- Doğu Roma ile Margus ve Anatolyos antlaşmaları imzalanmıştır.
Diğer Boylar ve Devletler:
- Avarlar: İstanbul'u ilk kuşatan Türk devletidir (619, 626).
- Hazarlar: Museviliği kabul eden tek Türk devletidir. Ücretli asker alan ilk Türk devletidir. "Pax Hazaria" dönemini yaşatmışlardır.
- Bulgarlar: İtil Bulgarları (Almış Han) İslamiyet'i, Tuna Bulgarları (Boris Han) Hristiyanlığı kabul etmiştir.
- Kıpçaklar (Kumanlar): Dede Korkut Hikayeleri ve Igor Destanı'na konu olmuşlar, "Codex Cumanicus" sözlüğünü hazırlamışlardır.
- Peçenekler: Devlet kuramamışlar, Bizans'ta ücretli askerlik yapmışlar ve Malazgirt'te taraf değiştirmişlerdir.

I. Göktürk Devleti: Türk adıyla kurulan ilk devlettir. Bumin Kağan tarafından kurulmuştur. İpek Yolu için Sasaniler ve Bizans ile ittifaklar kurmuşlardır.
II. Göktürk (Kutluk) Devleti: Kürşad İsyanı sonrası Kutluk Kağan (İlteriş) tarafından kurulmuştur.
- Tonyukuk: İlk Türk tarihçisi ve yazarıdır; "Türklerin Bismarc'ı" olarak bilinir.
- Orhun Abideleri: Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına Runik yazıyla dikilen ilk yazılı edebi eserlerdir.
Uygurlar: Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuştur.
- Bögü Kağan döneminde "Mani" dinini benimseyerek yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti olmuşlardır.
- Matbaayı kullanmış, kütüphaneler kurmuş ve Türk tiyatrosunun (Orta Oyunu) temelini atmışlardır.

Talas Savaşı (751): Abbasiler ve Çin arasındaki savaşta Türklerin (Karluklar) yardımıyla Çin yenilmiştir. Türkler kitleler halinde Müslüman olmaya başlamıştır.
- Önemli Şehir Ünvanları: Semerkant (Şehirlerin Şahı), Buhara (İslam'ın Roma'sı), Kaşgar (Işıldayan İnci).
Karahanlılar: Orta Asya'daki ilk Müslüman Türk devletidir. Resmi dilleri Türkçedir. İlk burslu eğitim ve "Gulam" sistemini başlatmışlardır.
Gazneliler: Gazneli Mahmut "Sultan" ünvanını kullanan ilk liderdir. Hindistan'a 17 sefer yaparak İslamiyet'i yaymıştır.
Büyük Selçuklu Devleti: Tuğrul Bey tarafından kurulmuştur. Malazgirt Savaşı (1071) ile Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır.

Anadolu Selçuklu (1075-1308): Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik'te kurulmuştur. Miryokefalon Savaşı (1176) ile Anadolu kesin Türk yurdu olmuştur.
Askeri ve Ekonomik Yapı:
- İkta Sistemi: Toprağın vergi geliriyle memur ve asker (Sipahi) yetiştirilmesi sistemi.
- Ahilik: Esnaf örgütlenmesi. İlk kadın teşkilatı "Bacıyan-ı Rum"dur.
Önemli Mimari Eserler: Gevher Nesibe Darüşşifası (Kayseri), Karatay Medresesi (Konya), Divriği Ulu Camii (Mengücekliler).

Yönetim: Osmanlı'da "Devlet-i Aliyye" asıl isimdir. Padişah yetkileri: Müsadere (mala el koyma), Beratname (atama).
Divan-ı Hümayun: Orhan Bey kurmuş, II. Mahmut kaldırmıştır. Önemli üyeler: Sadrazam, Nişancı (tuğra çeker), Kazasker (hukuk/eğitim), Defterdar (maliye).
Eyalet Sistemi:
- Salyaneli: İltizam uygulanır, memur maaşlıdır (Mısır).
- Salyanesiz: Tımar sistemi uygulanır (Anadolu, Rumeli).
Toprak Yönetimi: Miri arazi (devletin), Mülk arazi (şahsın). "Çifthane" sistemi feodalleşmeyi engellemek için köylüye arazi kiralanmasıdır.
Eğitim ve Bilim: Ayasofya müderrisi Ali Kuşçu, cerrah Sabuncuoğlu Şerafettin, ilk rasathaneyi kuran Takiyüddin Mehmet.

Kuruluş (1299-1453): Koyunhisar (ilk Bizans savaşı), Çimpe Kalesi (Rumeli'deki ilk toprak).
Yükselme (1453-1595): İstanbul'un fethi, Halifeliğin Osmanlıya geçişi (Yavuz Sultan Selim), Preveze Deniz Zaferi (Akdeniz Türk gölü).
Duraklama ve Gerileme: Karlofça (ilk büyük toprak kaybı), Lale Devri (Batılılaşmanın başlangıcı), III. Selim (Nizam-ı Cedit).
Dağılma (XIX. Yüzyıl): Sened-i İttifak (padişah yetkisi ilk kez kısıtlandı), Tanzimat ve Islahat fermanları, I. ve II. Meşrutiyet.

Tanzimat Fermanı (1839): Kanun gücünün üstünlüğü ilk kez kabul edilmiştir.
Kanun-i Esasi (1876): Türk tarihinin ilk yazılı anayasasıdır.
31 Mart Vakası: Rejime yönelik ilk isyandır, Hareket Ordusu tarafından bastırılmıştır.

Hazırlık Dönemi: Amasya Genelgesi (ihtilal bildirisi), Erzurum ve Sivas Kongreleri (Misak-ı Milli'nin temelleri).
Savaşlar: I. ve II. İnönü, Sakarya Meydan Muharebesi (hattı müdafaa yoktur sathi müdafaa vardır), Büyük Taarruz.
Siyasi Zaferler: Mudanya Ateşkesi (sıcak savaş bitti), Lozan Barış Antlaşması (bağımsızlık tescillendi).
Cumhuriyet İnkılapları: Halifeliğin kaldırılması, Medeni Kanun, Harf İnkılabı, Kadınlara Seçme ve Seçilme hakkı (1930, 33, 34).
Dış Politika: Milletler Cemiyeti'ne giriş (1932), Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936), Hatay'ın Anavatana katılması (1939).

II. Dünya Savaşı: 1939-1945 arası. Türkiye fiilen girmemiş fakat ekonomik olarak etkilenmiştir (Varlık Vergisi).
Soğuk Savaş: Sosyalist blok (Varşova Paktı) ve Batı bloku (NATO) mücadelesi.
Yumuşama Dönemi: Küba Krizi, Vietnam Savaşı ve Orta Doğu çatışmaları (Arap-İsrail).
Küreselleşme: SSCB'nin dağılması, Türk Cumhuriyetlerinin bağımsızlığı (Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan) ve Bosna Savaşı.