tijdvak 5
5a
de kerk was erg machtig, en een teken van die macht waren kathedralen. Ze probeerden de torens zo hoog mogelijk te bouwen, om zo dichterbij God te komen.
vanaf 1400 begonnen sommige Europeanen de kathedralen lelijk te vinden. Dit gebeurde het eerst in Italië, omdat er daar overblijfselen van de Romeinen waren. Ze wisten dat het Romeinse Rijk ooit groot en machtig was geweest. Daarom begonnen ze gebouwen te bedenken in de Romeinse stijl.
De oude stijl van de kathedralen noemden de Italianen in de vijftiende eeuw gotisch.
De Italianen dachten dat de gotische bouwstijl de Romeinse kunst had verpest, net zoals de barbaren vroeger het Romeinse Rijk hadden verwoest. Maar in werkelijkheid waren de gotische kerken niet door Goten gebouwd. Gotisch was eigenlijk een scheldnaam.
Renaissance: de klassieke stijl van de Grieken en Romeinen was herboren.
perspectief: diepte in schilderijen.
de Renaissance was een gevolg van de opkomst van ambacht en handel in de tijd van steden en staten.
Rijke burgers van de derde stand wilden zich minder bezighouden met godsdienst en het leven na de dood (memento mori), en wilden genieten van het leven op aarde (carpe diem).
5b
Leonardo da Vinci (1542-1519) was een belangrijke kunstenaar. Hij deed anatomisch onderzoek.
Leonardo was niet alleen goed in kunst, maar ook in wetenschap. Hij verzamelde kennis door zelf onderzoek te doen. In de Middeleeuwen werd dit niet zo vaak gedaan, mensen vertrouwde op eerder onderzoek.
In dit tijdvak werd eigen onderzoek erg belangrijk. Zo ontstond een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
Erasmus van Rotterdam (1466-1536) leerde heel goed Grieks, Latijn en Hebreeuws. Zo ontdekte hij veel fouten in de Bijbelvertaling. Geleerden zoals Erasmus werden humanisten genoemd.
5c
Volgens de kerk kon je je zonden vergeven door aflatenhandel, en uiteindelijk gingen priesters aflaatbrieven verkopen.
Maarten Luther (1483-1546) had hier erg kritiek op. Hij zei dat priesters je geen vergeving konden schenken, alleen God, en dan als iemand écht berouw had over zijn zonden. Hij schreef 95 stellingen en spijkerde die op de deur van de kerk in Wittenberg.
Hierover kreeg Maarten Luther in 1517 ruzie met de paus. De kerk en de koning werden boos en wouden dat hij zijn uitspraken terugnam. De reactie van Maarten Luther hierop: nam zijn uitspraken niet terug. Luther wou dat de hele kerk zou worden hervormd, maar in plaats van een hervorming werd de Reformatie een splitsing in de kerk (protestanten en Rooms-Katholiek).
Dit is een keerpunt. Voor 1517 was er één Christelijke kerk, en na 1517 waren er meerdere kerken.
Na Maarten Luther kwamen er andere hervormers, zoals Johannes Calvijn (1509-1564). Hij was erg streng protestants. Volgens Maarten Luther kreeg iedereen die berouw had over zijn zonden vergeving van God, maar Johannes Calvijn zei dat dat niet zeker was, en dat je maar moest afwachten wat God over je besliste. Het Calvanisme werd in Nederland een belangrijke godsdienst. Nederlandse protestantse kerken zagen er heel eenvoudig uit, want Johannes Calvijn was heel streng tegen versieringen.