Chinese Civilization – Key Points

Geography and Early Foundations Heograpiya at Mga Unang Pundasyon

• Zhongguo ("Gitnang Kaharian"): sariling tawag ng Tsina

• Pangunahing pinagmumulan ng pagkain: lambak at kapatagan sa paligid ng $Huang\;Ho$ at $Yangtze$

• $Huang\;Ho$ ("Yellow River") aka “China’s Sorrow” – taunang pagbaha, loss deposits

• Unang pamayanan: teknolohiya, kalakalan, trabaho-espesyalisasyon

Mandate of Heaven (Tianming)

• Langit ⇒ nagbibigay ng karapatan at responsibilidad sa pinuno

• Palatandaan ng pagkawala: pagbaha, lindol, tagtuyot, taggutom, pag-aaklas

Dinastiyang Xia ($2070-1600\;\text{BCE}$)

• Tagapagtatag: Yu the Great – inampat ang baha ng $Huang\;Ho$

• Ambag: bronse tools, buwis, $9$ probinsiyang kabisera, unang gamit ng Mandate of Heaven

Dinastiyang Shang ($1600-1046\;\text{BCE}$)

• Itinatag ni Tang (Chengtang)

• Ambag: oracle bones, pictograph writing, bronze casting, chopsticks, kalendaryo

• Pagbagsak: korupsiyon ⇒ sinakop ng Zhou ($\approx1027\;\text{BCE}$)

Dinastiyang Zhou ($1045-256\;\text{BCE}$)

• Pinakamahaba ($\approx900$ taon); piyudalismo

• Ambag: bakal na araro, irigasyon, titulo “Sons of Heaven,” pilosopiya (Confucius & Lao Tzu)

• Hati: Kanluranang Zhou, Silanganang Zhou → Spring and Autumn & Warring States

• Pagbagsak: paglakas ng mga piyudal lord vs. hari

Dinastiyang Qin ($221-207\;\text{BCE}$)

• Pinuno: Shi Huang Di (Zhao Zheng) – “Unang Emperador”

• Ambag: sentralisasyon, legalismo, pinag-isang sukatan, kalsada, Great Wall (start), Terracotta Army

• Pagbagsak: kalupitan, pagsunog ng aklat, pag-aalsa matapos mamatay si Shi Huang Di

Dinastiyang Han ($206\;\text{BCE}-220\;\text{CE}$)

• Tagapagtatag: Liu Bang; ginintuang panahon ng kapayapaan ($\approx400$ taon)

• Wu Di: pinalawak teritoryo (Korea → Indo-Tsina)

• Ambag: Silk Road, papel, porselana, water-mill, Shuo Wen diksyunaryo, civil-service exam, historiograpiya (Sima Qian)

• Pagbagsak: mahinang emperador, hidwaan, problemang pinansiyal

Dinastiyang Sui ($581-618\;\text{CE}$)

• Pinuno: Yang Jian; pinag-isa muli ang Tsina

• Ambag: naayos Great Wall, Grand Canal, paglaganap ng Budismo

• Pagbagsak: pahirap na paggawa & gastos sa Grand Canal

Dinastiyang Tang ($618-907\;\text{CE}$)

• Pinamunuan nina Li Yuan at T’ai Tsung; “Gintong Panahon”

• Ambag: civil-service exams, block printing, pulbura, wheelbarrow, Diamond Sutra, Peking Gazette

• Pagbagsak: pag-alsa ng hilagang tribo → Song

Dinastiyang Song ($960-1279\;\text{CE}$)

• Tagapagtatag: Zhao Kuangyin (T’ai-tsu)

• Ambag: pagpapalawak ng civil-service, papel-pera, kompas, celadon, foot-binding; “Dinastiya ng Panitikan”

• Pagbagsak: kahinaan → pagsalakay ng Mongol

Dinastiyang Yuan ($1206-1368\;\text{CE}$)

• Dayuhang Mongol: Genghis Khan (Universal Ruler) → Kublai Khan

• Ambag: pinalawak Grand Canal, infrastruktura, kalakalan, bukas sa relihiyon, “Golden Age of Chinese Opera”

• Pagbagsak: korupsiyon sa pondo, alitan sa pagmamana, sakuna, diskriminasyon laban sa Tsino

Dinastiyang Ming ($1368-1644\;\text{CE}$)

• Itinatag ni Zhu Yuanzhang; kapitolyo → Beijing (Forbidden City)

• Ambag: imperial-court system, $11{,}000$-volume encyclopedia, Materia Medica

• Pagbagsak: pag-aalsa ni Li Zicheng; pagpapatiwakal ni Emperador Chongzhen

Dinastiyang Qing ($1644-1911\;\text{CE}$)

• Itinatag ng Manchu (Tai Tsing); ika-2 dayuhang dinastiya

• Ambag: reporma sa civil-service at batas; standard na tirintas (queue)

• Pagbagsak: digmaang opyo, Taiping & Boxer rebellions; abdikasyon ni Henry Puyi ($1912$) → Republika ng Tsina

Pangunahing Pilosopiya

• Confucianism: moralidad, limang klasiko, apat na aklat

• Taoism: Lao Tzu, $Tao\;Te\;Ching$; pagkakaisa sa kalikasan

• Legalism: tao’y makasarili; mahigpit na batas; pinayabong sa Qin

Quick Comparison: Qin vs. Han

• Pinuno: Shi Huang Di vs. Liu Bang/Wu Di

• Ambag: sentralisasyon, Great Wall (start) vs. Silk Road, papel, civil-service

• Pagbagsak: kalupitan+rebelde vs. mahinang emperador+krisis pinansiyal