Studienotas: Mikro-ekonomie, Markstrukture en Markmislukkings

Suid-Afrika se Internasionale Handelsbetrekkinge: Japan en BRICS

• Handelsveranderinge met Japan:

  • 'n Merkwaardige verandering het in 2003 plaasgevind toe Suid-Afrika die tweede grootste uitvoerder van motorvoertuie na Japan geword het.
  • Sektorale Fokus: Japanese beleggings in Suid-Afrika is hoofsaaklik gekonsentreer in die motor-, metaal- en chemikalieë-sektore.
  • Beleggingsvolume: Sedert 1994 was daar meer as $100\text{-miljard Jen}$ se Japanese beleggings in Suid-Afrika.
  • Japan-South Africa Business Forum:
    • Geloots op 3 Oktober 2001 in Tokio tydens 'n staatsbesoek deur President Mbeki.
    • Dien as 'n kritieke meganisme om sakebetrekkinge tussen die twee lande te fasiliteer.

• BRICS (Brasilië, Rusland, Indië, China en Suid-Afrika):

  • Suid-Afrika het in 2011 as 'n volle lid tot die BRICS-blok toegetree.
  • Deur hierdie toetrede het Suid-Afrika homself geassosieer met vier van die sewe grootste ekonomieë ter wêreld.
  • BRICS-lande word beskou as entiteite wat 'n dominante rol in die globale ekonomie oor die komende dekades sal speel.
  • Voordele vir Suid-Afrika sluit in verbeterde handels- en beleggingsgeleenthede asook verhoogde invloed op globale forums.

Mikro-ekonomie Konsepte en Definisies

• Regs- en Reguleringsinstansies:

  • Die Mededingingskommissie: 'n Instelling wat ondersoek instel na beperkende besigheidspraktyke, misbruik van dominante posisies, en samesmeltings wat daarop gemik is om aandele in die Suid-Afrikaanse ekonomie te bekom.
  • Die Mededingingstribunaal: 'n Instansie met die hooffunksie om groot samesmeltings goed te keur, wanoptredegevalle te bereg, en bevele uit te reik gebaseer op aanmeldings van die Mededingingskommissie.
  • Die Mededingingsappèlhof: Die finale instansie waarheen dispute oor aanbevelings verwys word.

• Wins en Verlies Terme:

  • Ekonomiese verlies: Dit vind plaas wanneer Totale Koste ($TK$) meer is as Totale Inkomste ($TI$). Dit word ook gedefinieer as wanneer gemiddelde inkomste ($GI$) minder is as gemiddelde koste ($GK$).
  • Ekonomiese wins: Wins wat addisioneel tot normale wins gemaak word. Dit vind plaas wanneer Gemiddelde Inkomste ($GI$) hoër is as Gemiddelde Koste ($GK$).
  • Normale wins: Die minimum verdienste wat benodig word om te voorkom dat 'n entrepreneur die nywerheid verlaat. Dit vind plaas waar $GI = GK$.

• Koste-strukture:

  • Eksplisiete koste: Die werklike geldelike besteding van 'n onderneming, byvoorbeeld lone en rente.
  • Implisiete koste: Die waarde van insette wat deur die entrepreneur besit word en in die produksieproses gebruik word, soos opgeofferde huur, rente of salarisse.
  • Korttermyn: Die produksietydperk waar slegs veranderlike faktore kan verander, terwyl minstens een faktor vas bly.
  • Langtermyn: Die produksietydperk waar alle produksiefaktore veranderlik is.

Markstrukture en Markgedrag

• Wat is 'n Mark?

  • Dit is 'n instelling of meganisme wat kopers en verkopers van goedere en dienste byeenbring.
  • Dit is die plek waar die interaksie tussen vraag (kopers) en aanbod (verkopers) plaasvind.
  • Dit is die omgewing waar deelnemers die prys van 'n goed of diens beïnvloed.

• Markgedrag:

  • Verwys na die aksies van besighede as verskaffers en kopers.
  • Hou verband met doelstellings en metodes van mededinging of samespanning.
  • Doelstellings van 'n besigheid:
    1. Om wins te maak.
    2. Om omset te vergroot.
    3. Om die besigheid te laat groei.

• Tipes Markstrukture:

  • Volmaakte Mededinging: Groot aantal deelnemers, homogene produkte, en prysnemers.
  • Onvolmaakte Mededinging:
    1. Monopolistiese mededinging: Baie verkopers, maar gedifferensieerde produkte.
    2. Oligopolie: 'n Klein groepie ondernemings wat die mark oorheers.
    3. Monopolie: 'n Enkele verkoper wat eksklusiewe beheer het.

Berekening van Kostes en Inkomste

• Marginale Koste ($MK$):

  • Dit is die bedrag waarmee totale koste toeneem wanneer een bykomende eenheid geproduseer word.
  • Formule: $MK = \frac{\Delta TK}{\Delta Q}$

• Marginale Inkomste ($MI$):

  • Verwys na die addisionele inkomste verdien deur een ekstra eenheid te verkoop.
  • Formule: $MI = \frac{\Delta TI}{\Delta Q}$

• Gemiddelde Koste ($GK$):

  • Ook bekend as eenheidskoste.
  • Formule: $GK = \frac{TK}{Q}$

• Gemiddelde Inkomste ($GI$):

  • Die bedrag verdien per eenheid verkoop. Aangesien $TI = P \times Q$, is $GI = P$.
  • Formule: $GI = \frac{TI}{Q}$

• Ekonomiese Koste:

  • $Ekonomiese\,Koste = Geleentheidskoste = Eksplisiete\,koste + Implisiete\,koste$

Volmaakte Mededinging: Kenmerke en Dinamika

• Definisie:

  • 'n Markstruktuur met 'n groot aantal deelnemers waar almal prysnemers is, daar geen toetree-hindernisse is nie, alle inligting beskikbaar is, en homogene produkte verkoop word.

• Kernkenmerke:

  • Baie kopers en verkopers: Individue is te klein relatief tot die mark om die prys te beïnvloed.
  • Homogene produk: Produkte is identies in terme van kwaliteit en voorkoms.
  • Vryheid van toetrede/uittrede: Geen wetlike, finansiële of tegnologiese hindernisse nie.
  • Beweeglikheid van produksiefaktore: Arbeid en kapitaal kan vrylik tussen markte skuif.
  • Volledige inligting: Alle deelnemers het volle kennis van marktoestande.
  • Geen samespanning: Elke deelnemer tree onafhanklik op; samespanning is onwettig kragtens die Wet op Mededinging (1998).
  • Ongereguleerde mark: Geen regeringsinmenging in prysvasstelling nie.
  • Geen voorkeurbehandeling: Geen diskriminasie tussen deelnemers nie.
  • Doeltreffende vervoer en kommunikasie: Verseker maklike toegang tot markte.

• Die Individuele Besigheid as Prysnemer:

  • Die individuele besigheid aanvaar die prys wat deur markvraag en -aanbod bepaal word.
  • Die vraagkurwe vir die individuele firma is horisontaal (volmaak elasties).
  • Op hierdie horisontale kurwe geld: $P = GI = MI$.

Ewewig en Winsmaksimering in Volmaakte Markte

• Maksimum Winsreël:

  • Wins word gemaksimeer waar Marginale Inkomste gelyk is aan Marginale Koste ($MI = MK$) op die stygende deel van die $MK$-kurwe.
  • As $MI > MK$, moet uitset verhoog word.
  • As $MI < MK$, moet uitset verlaag word.

• Korttermyn Wins/Verlies scenario's:

  • Ekonomiese Wins: Wanneer $GI > GK$ by die ewewigspunt.
  • Normale Wins: Wanneer $GI = GK$ by die ewewigspunt.
  • Ekonomiese Verlies: Wanneer $GI < GK$ by die ewewigspunt.

• Sluitingspunt:

  • 'n Besigheid sal sy deure sluit wanneer dit nie eers sy veranderlike koste kan dek nie.
  • Dit vind plaas waar $P = GVK$ (Gemiddelde Veranderlike Koste) of waar $MK = GVK$ by sy minimum punt.

• Langtermyn Ewewig:

  • In die langtermyn maak alle firmas in 'n volmaakte mark slegs normale wins.
  • As daar ekonomiese wins is, tree nuwe firmas toe, aanbod skuif regs, en prys daal.
  • As daar verliese is, tree firmas uit, aanbod skuif links, en prys styg.

Die Monopolie

• Definisie:

  • 'n Markstruktuur met slegs EEN verkoper van 'n goed of diens waarvoor daar geen naby substitute is nie, en toetrede is heeltemal geblokkeer.

• Oorsake van Monopolieë:

  • Natuurlike Monopolie: Hoë ontwikkelingskoste en skaalvoordele beteken een firma kan die hele mark teen 'n laer prys bedien (bv. Eskom).
  • Kunsmatige/Wettige Monopolie: Hindernisse is kunsmatig soos patente (bv. Kreepy Krauly) of lisensiëring (bv. SABC en selfoonoperateurs).
  • Eksklusiewe besit van grondstowwe: Bv. De Beers Consolidated Mines.
  • Tegnologiese superioriteit: Bv. Microsoft.

• Ekonomiese Kenmerke:

  • Die monopolis is 'n prysmaker, maar word steeds beperk deur markvraag.
  • Die vraagkurwe loop afwaarts ($V = GI$).
  • Die $MI$-kurwe lê altyd onder die $GI$-kurwe ($MI < GI$).
  • Monopolieë kan ekonomiese wins in die langtermyn behou weens geblokkeerde toetrede.

Oligopolie en Monopolistiese Mededinging

• Oligopolie:

  • 'n Mark oorheers deur 'n paar groot verkopers (bv. staal, banke, motors).
  • Onderlinge afhanklikheid: Aksies van een firma beïnvloed die ander.
  • Nie-prysmededinging: Fokus op advertensies, handelsmerke en diens eerder as prys om prysoorloë te vermy.
  • Samespanning:
    1. Kartelle: Formele ooreenkomste om pryse en uitset te beheer (bv. OPUL).
    2. Prysleierskap: Een dominant firma verander prys en ander volg.
  • Geknakte Vraagkurwe: Verduidelik prysrigiditeit; firmas volg nie prysstygings nie maar wel prysdalings.

• Monopolistiese Mededinging:

  • Baie kopers en verkopers met vrye toetrede.
  • Gedifferensieerde produkte: Produkte is soortgelyk maar nie identies nie (bv. kitskosplekke soos KFC, Nando's en Steers).
  • Firmas het slegs 'n mate van beheer oor pryse weens die talle substitute.

Mededingingsbeleid in Suid-Afrika

• Doelwitte:

  • Voorkom misbruik van ekonomiese mag.
  • Reguleer oornames en samesmeltings.
  • Beskerm verbruikers teen onregverdige pryse.
  • Bevorder nasionale ontwikkelingsdoelwitte en gelykheid (bv. Wet op Gelyke Indiensneming).

• Wet op Mededinging (Wet 89 van 1998):

  • Vesting van die Mededingingskommissie, Tribunaal en Appèlhof.
  • ANC se post-1994 beleid het klem geplaas op die afbreek van toetree-hindernisse vir voorheen benadeelde groepe.

Markmislukkings

• Oorsake:

  1. Eksternaliteite: Koste of voordele aan derde partye wat nie in die markprys weerspieël word nie.
  2. Openbare Goedere: Nie-mededingend en nie-uitsluitbaar (bv. vuurtorings, straatligte).
  3. Meriete Goedere: Voordelig vir die gemeenskap maar dikwels ondervoorsien (bv. onderwys, gesondheid).
  4. Demeriete Goedere: Skadelik vir die gemeenskap maar dikwels oorvoorsien (bv. tabak, alkohol).
  5. Onvolmaakte Mededinging: Monopolieë wat uitset beperk en pryse kunsmatig hoog hou.
  6. Gebrek aan inligting: Deelnemers kan nie rasionele besluite neem nie.
  7. Onbeweeglikheid van produksiefaktore: Arbeid en kapitaal pas stadig aan by veranderinge.
  8. Ongelyke verdeling van inkomste.

• Regeringsingryping:

  • Belasting: Aksynsbelasting op demeriete goedere om eksterne koste te verhaal.
  • Subsidies: Om die produksie van meriete goedere te ondersteun.
  • Prysplafonne (Maksimum pryse): Onder die markprys vasgestel om armes te help (bv. paraffien).
  • Prysvloere (Minimum pryse): Bo die markprys vasgestel om produsente te help (bv. stapelvoedsel soos mielies).
  • Minimum Lone: Om herverdeling van welvaart aan te moedig.

Kostevoordeelontleding (KVO)

• Definisie: 'n Tegniek wat die totale sosiale koste en totale sosiale voordele van 'n projek evalueer.

• Rasionaal: Help die owerheid om skaars hulpbronne objektief toe te ken vir grootskaalse projekte (bv. bou van 'n nuwe pad of dam).

• Die Sewe Stadiums:

  1. Kwantifisering van private koste.
  2. Kwantifisering van eksterne koste.
  3. Berekening van Sosiale Koste ($Private\,Koste + Eksterne\,Koste$).
  4. Kwantifisering van private voordele.
  5. Kwantifisering van eksterne voordele.
  6. Berekening van Sosiale Voordele ($Private\,Voordele + Eksterne\,Voordele$).
  7. Vergelyking van sosiale koste met sosiale voordele.

• Kostevoordeelverhouding ($KVV$):

  • Formule: $KVV = \frac{Huidige\,waarde\,van\,ekonomiese\,voordele}{Huidige\,waarde\,van\,ekonomiese\,koste}$
  • As $KVV > 1$, word die projek aanvaar omdat dit die gemeenskap bevoordeel.
  • As $KVV < 1$, sal die projek welvaart verlaag en moet dit nie onderneem word nie.