การกำหนดอัตราดอกเบี้ย: บันทึกย่อฉบับสมบูรณ์

หลักการพื้นฐานในการสร้างพอร์ตการลงทุน

• ก่อนเลือกสินทรัพย์ต้อง “เริ่มจากวัตถุประสงค์ของนักลงทุน” ไม่ใช่แค่ค้นหาอัตราผลตอบแทนสูงสุดอย่างเดียว

• ตัวอย่างชวนคิด

  • หากมีสินทรัพย์ที่คาดหวังผลตอบแทน $10\%$ แต่มีโอกาสขาดทุน $-5\%$ จะเลือกหรือไม่?

  • หากอีกตัวให้ผลตอบแทนคาดหวัง $5\%$ แต่ไม่มีโอกาสติดลบเลย

  • สถานการณ์จะเปลี่ยนไปหรือไม่ถ้าเงินลงทุนคือ $\$1,000,000$ แทน $\$1,000$?

  • อายุ 60 กับอายุ 20 ยอมรับความเสี่ยงไม่เท่ากัน

เกณฑ์ 5 ประการในการประเมินสินทรัพย์ลงทุน

1. ความมั่งคั่ง (Wealth) หรือจำนวนเงินออมรวม

2. อัตราผลตอบแทนคาดหวัง (Expected Return) เทียบกับสินทรัพย์อื่น

3. ความเสี่ยง (Risk) เทียบกับสินทรัพย์อื่น

4. สภาพคล่อง (Liquidity) เทียบกับสินทรัพย์อื่น

5. ต้นทุนในการได้มาซึ่งข้อมูล (Information Cost) เทียบกับสินทรัพย์อื่น

   • ทั้ง 5 ข้อจะถูกใช้ซ้ำในการอธิบายการเลื่อนของเส้นอุปสงค์พันธบัตรภายหลัง

ความมั่งคั่ง (Wealth)

• ความมั่งคั่ง = มูลค่าสินทรัพย์ทั้งหมด − มูลค่าหนี้สินทั้งหมด

• เมื่อความมั่งคั่งเพิ่ม ⇒ ขนาดพอร์ตเพิ่ม ⇒ ความต้องการถือสินทรัพย์การเงิน (รวมพันธบัตร) สูงขึ้น

อัตราผลตอบแทนคาดหวัง & วิธีคำนวณ

• กรณีพันธบัตร IBM คูปอง $8\%$ ราคา $\$950$

  • ได้คูปอง $\$80$ แน่นอน แต่ราคาปลายปีไม่แน่นอน

  • สมมติปลายปีมี 2 เหตุการณ์

  1. ราคา $\$1{,}016.50$ (กำไรทุน $7\%$) ⇒ ผลตอบแทนรวม $8\% + 7\% = 15\%$

  2. ราคา $\$921.50$ (ขาดทุนทุน $-3\%$) ⇒ ผลตอบแทนรวม $8\% - 3\% = 5\%$

  • ถ้าให้โอกาสแต่ละเหตุการณ์ $50\%$
    $\text{Expected Return}=0.5\times15\%+0.5\times5\%=10\%$

• สูตรทั่วไป
  $\text{ER}=\sum<em>{i=1}^{n} p</em>i R<em>i$ ( $p</em>i$ = ความน่าจะเป็น, $R_i$ = ผลตอบแทนแต่ละเหตุการณ์)

ความเสี่ยง (Risk) และทัศนคตินักลงทุน

• ความเสี่ยง = ระดับความไม่แน่นอนของผลตอบแทน

• วัดโดย “ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน” ของผลตอบแทนจริงย้อนหลัง

• ตัวอย่างเปรียบเทียบ IBM ( $50\%$ ได้ $12\%$, $50\%$ ได้ $0\%$) กับ GE (รับแน่นอน $6\%$)

  • แม้ $\text{ER}$ เท่ากัน แต่ IBM เสี่ยงกว่า ⇒ นักลงทุนส่วนใหญ่เลือก GE

• ประเภทนักลงทุน

  • Risk averse: เลี่ยงความเสี่ยง ต้องการผลตอบแทนสูงกว่าจึงยอมรับเสี่ยง

  • Risk loving: ชอบเสี่ยง เพื่อโอกาสผลตอบแทนสูงสุด (เช่น เลือก IBM)

  • Risk neutral: ตัดสินใจจาก $\text{ER}$ ล้วน ไม่สนใจความเสี่ยง

• ภาพใหญ่: “Risk–Return Trade-off” (พันธบัตรรัฐบาล vs หุ้นสามัญ)

สภาพคล่อง (Liquidity)

• ความง่ายในการเปลี่ยนสินทรัพย์เป็นเงินสด

• สินทรัพย์ยิ่งมีสภาพคล่องสูง ⇒ นักลงทุนยอมรับผลตอบแทนต่ำกว่า

• เกิด “Liquidity–Return Trade-off”

  • เงินฝากธนาคารสภาพคล่องสูงมาก ⇒ ยอมรับดอกเบี้ยใกล้ $0\%$

ต้นทุนข้อมูล (Information Cost)

• ยิ่งหาข้อมูลได้ง่าย/ถูก ⇒ นักลงทุนยอมรับผลตอบแทนต่ำกว่า

• พันธบัตรรัฐบาล: ข้อมูลความเสี่ยง, Yield หาได้ง่ายออนไลน์ ⇒ ต้นทุนต่ำ

• พันธบัตรบริษัทใหม่: ต้องวิเคราะห์งบ มีต้นทุนเวลา/เงิน ⇒ ต้องชดเชยด้วยผลตอบแทนสูงขึ้น

• Trade-off: Information Cost – Return

การกระจายความเสี่ยง (Diversification)

• นักลงทุนถือสินทรัพย์หลายประเภท/หลายบริษัทเพื่อลดความแปรปรวนรวม

• ลดได้เฉพาะ “Idiosyncratic (Unsystematic) Risk” เช่น การประท้วง, ฟ้องร้อง

• ไม่สามารถลบ “Market (Systematic) Risk” ที่กระทบทั้งตลาด (เช่น COVID-19)

ตลาดพันธบัตร: อุปสงค์–อุปทาน & ดุลยภาพราคา/ดอกเบี้ย

• สมมติเป็นพันธบัตรส่วนลด 1 ปี มูลค่าหน้า $FV=\$1{,}000$

• จุดดุลยภาพในภาพตัวอย่าง: ราคา $P=\$960$, ปริมาณ $500\text{B}$

• ดอกเบี้ยคำนวณ:
  $i=\frac{FV-P}{P}=\frac{1{,}000-960}{960}=4.2\%$

กรณีราคาเบี่ยงเบน ( $P=\$980$ )

• อุปสงค์ $400\text{B}$, อุปทาน $600\text{B}$ ⇒ เกินดุลอุปทาน $200\text{B}$

• ผู้ขายที่ขายไม่ได้จะลดราคา ⇒ ราคาลดลงจนกลับสู่ $\$960$

ปัจจัยที่ทำให้เส้นอุปสงค์พันธบัตรขยับ (Demand Shift)

• ความมั่งคั่ง

  • Wealth ↑ ⇒ อุปสงค์พันธบัตร ↑ (เลื่อนไปขวา)

  • ภาวะถดถอย Wealth ↓ ⇒ เลื่อนซ้าย

• อัตราผลตอบแทนคาดหวังสัมพัทธ์

  • Return พันธบัตร ↑ หรือ Return สินทรัพย์อื่น ↓ ⇒ อุปสงค์ ↑

• ความเสี่ยงสัมพัทธ์

  • พันธบัตรเสี่ยงขึ้น ⇒ อุปสงค์ ↓

  • หุ้นเสี่ยงขึ้น (พันธบัตรคงที่) ⇒ อุปสงค์พันธบัตร ↑

• สภาพคล่อง

  • Liquidity พันธบัตร ↑ ⇒ อุปสงค์ ↑

  • ตัวอย่าง 1990s: Online stock trading ทำให้หุ้นสภาพคล่องขึ้น ⇒ อุปสงค์พันธบัตร ↓

• ต้นทุนข้อมูล

  • ข้อมูลหาง่าย/ถูก ⇒ อุปสงค์ ↑ (ยุคอินเทอร์เน็ต 1990s)

  • วิกฤตการเงิน 2007-09 ข้อมูลยาก/แพง ⇒ อุปสงค์ ↓

ปัจจัยที่ทำให้เส้นอุปทานพันธบัตรขยับ (Supply Shift)

1. ความคาดหวังกำไรหลังภาษีจากการลงทุนสินทรัพย์จริง

   • ความคาดหวังกำไร ↑ ⇒ บริษัทออกพันธบัตรมากขึ้น (Supply → ขวา)

   • ภาวะถดถอยทำให้กำไรคาดหวัง ↓ ⇒ Supply → ซ้าย

2. ภาษีธุรกิจ

   • ภาษี ↑ ⇒ กำไรหลังภาษี ↓ ⇒ ออกพันธบัตรน้อยลง (Supply → ซ้าย)

   • ภาษี ↓ ⇒ Supply → ขวา

3. เงินเฟ้อคาดหวัง

   • $\pi^e↑$ ⇒ Real interest rate คาดหวังของนักลงทุน ↓ ⇒ บริษัทกู้คุ้มขึ้น ⇒ Supply → ขวา

   • $\pi^e↓$ ⇒ Supply → ซ้าย

4. การกู้ยืมของรัฐบาล

   • รัฐกู้เพิ่ม ⇒ Supply พันธบัตรรวม → ขวา ⇒ ราคาพันธบัตร ↓, อัตราดอกเบี้ย ↑

   • รัฐกู้ลด ⇒ Supply → ซ้าย ⇒ ราคาพันธบัตร ↑, ดอกเบี้ย ↓

สรุปภาพรวมเชื่อมโยง

• นักลงทุนต้องชั่งน้ำหนัก 5 เกณฑ์ (Wealth, Expected Return, Risk, Liquidity, Info Cost) เสมอ

• ในตลาดพันธบัตร ปัจจัยฝั่งอุปสงค์–อุปทานผันผวนตามสภาวะเศรษฐกิจ, นโยบายภาษี, เงินเฟ้อ และงบประมาณภาครัฐ

• ความเข้าใจกลไกเหล่านี้ช่วยอธิบายว่าเหตุใดอัตราดอกเบี้ยจึงเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา และเหตุใดไม่มี “สินทรัพย์สมบูรณ์แบบ” นักลงทุนจึงเลือกกระจายความเสี่ยง