Medycyna Starożytnej Grecji i Rzymu

MEDYCYNA STAROŻYTNEJ GRECJI I RZYMU

Dr Artur Goszczyński

ITALIA

  • Miejsce geograficzne związane z historią medycyny starożytnej.

  • Wyspy i regiony związane z rozwojem medycyny:

    • SYCYLIA

    • KRETA

  • Główne morza sąsiadujące z Grecją:

    • Morze Adriatyckie

    • Morze Jońskie

    • Morze Egejskie

    • Morze Czarne

MEDYCYNA STAROŻYTNEJ GRECJI

  • Na początku związana z religią i mitologią.

    • Lecznictwo wczesnej Grecji opierało się na mitach.

  • Kluczowe postacie:

    • Ejtyleja: opiekunka kobiet ciężarnych.

    • Artemida: przejęła rolę Ejtylei.

    • Asklepios (Eskulap): syn Apollina, patron medycyny.

    • Wyjątkowe narodziny związane z cesarskim cięciem.

    • Córki Asklepiosa:

    • Hygieia: uzdrawiająca, związana z profilaktyką.

    • Panakeja: leczy wszelkie choroby; pojęcie „panaceum” pochodzi od jej imienia.

  • Wierzono, że choroby to kara od bogów, a lekarze-magi mieli rozpoznawać te kary.

    • Wymagana była ofiara złożona bogom, by odzyskać zdrowie.

    • Chorzy odwiedzali świątynie Asklepiosa, przechodziły procedury oczyszczające.

    • Procedura lecznicza obejmowała inhalację kadzidłami i sen, po którym kapłani interpretowali wizje pacjentów.

  • Wota składane na ołtarzach jako wyraz wdzięczności za uzdrowienie.

    • Ciekawe przypadki uzdrowień:

    • Euippos: bóg wyjął grot z policzka podczas snu.

    • Heraieus: wzrost włosów na głowie po nałożeniu maści podczas snu.

CHARAKTER MEDYCYNY W STAROŻYTNYCH ŚWIĄTYNIACH

  • Medycyna w świątyniach miała charakter empiryczno-teurgiczny; tajemnice przekazywane były z pokolenia na pokolenie.

  • Szalbierstwa można było dostrzec, m.in. w przedstawieniach Arystofanesa.

  • Hipokrates w "Iliadzie" wspomina osoby udzielające pomocy medycznej wojownikom.

ROZWÓJ MEDYCYNY W STAROŻYTNEJ GRECJI

  • Połączenie medycyny z rozwojem filozofii; leczenie postrzegane jako jedna z gałęzi filozofii.

    • Aforyzm: "Lekarz, który jest równocześnie filozofem, równy jest bogom".

  • Filozofowie zajmowali się pramaterią:

    • Tales z Miletu (VII/VI w. p.n.e.): woda jako pramateria.

    • Anaksymenes z Miletu (585—525 r. p.n.e.): powietrze.

    • Leucyp (ok. 500-466 r. p.n.e.): atomy

  • Koncepcje innych filozofów miały mniejszy wpływ na medycynę.

TEORIE FILOZOFICZNE I II WAŻNI PRZEDSTAWICIELE

  • Demokryt z Abdery (460-370 r. p.n.e.): ustalił istnienie atomów i próżni, był zwolennikiem determinizmu.

    • Napisał kilka pism treści lekarskiej.

  • Powstanie szkół filozoficzno-medycznych:

    • Szkoła krotońska (Alkmeon z Krotony):

    • Zdrowie jako harmonia jakości i przeciwieństw.

    • Szkoła knidyjska:

    • Hipokrates i ważne odkrycia praktyczne.

  • Hipokrates i rozwój medycyny dotyczący anatomicznych i praktycznych zabiegów.

HIPOKRATES Z KOS

  • Życie i prace Hipokratesa, początki medycyny ludowej.

  • Rozwój teorii czterech typów budowy ciała.

    • Sangwinik, choleryk, flegmatyk, melancholik.

  • Wpływał na pochopne oceny leczenia i jego składników, m.in. teorii o równowadze cieczy.

  • Krizis: nowe pojęcie wprowadzone przez Hipokratesa

  • Hipokrates wprowadził nowe metody badania i diagnozowania, zaznaczając znaczenie obserwacji i historii medycznej.

INNE PRZEDSTAWICIELE MEDYCYNY STAROŻYTNEJ GRECJI

  • Pitagoras: medycyna holistyczna, wykorzystanie muzyki i harmonii.

  • Empedokles z Agrygentu: połączenie czterech żywiołów, zainteresowania sakralne i anegdoty.

  • Platon: dualizm duszy i ciała, przeciwnik materializmu, przekonania o "wiecznym rozumie".

  • Arystoteles: obserwacja jako źródło wiedzy, wpływ na medycynę przez systematykę zwierząt.

ROZWÓJ MEDYCYNY W IV I III W. p.n.e.

  • Zwiększenie liczby lekarzy w Grecji; działalność szkoły Hipokratesa.

  • Wpływ medycyny stoickiej na postrzeganie choroby.

  • Aleksandria jako centrum naukowe; rozwój anatomii i fizjologii poprzez sekcję zwłok.

MEDYCYNA ALEKSANDRYJSKA

  • Erasistratos z Julis: badania nad ruchem, opis budowy mózgu i systemu nerwowego.

  • Herofilos z Chalkedonu: anatomia mózgu, różne podejścia do leczenia, różnice względem Erasistratosa.

MEDYCYNA A ARMIA

  • Hipokrates o praktyczności medycyny w wojsku: nauka leczenia ran, oczyszczanie ich miksturą.

  • Stosowane lekarstwa w armii Aleksandra Wielkiego do zahamowania krwawienia.