2. Truncus Cerebri dan Diencephalon-2024 (1)
TRUNCUS CEREBRI & DIENCEPHALON
Departemen Anatomi FK UNHAS 2022
Sasaran Pembelajaran
Mahasiswa diharapkan mampu:
Menjelaskan struktur anatomi truncus cerebri
Menjelaskan struktur anatomi diencephalon
TRUNCUS CEREBRI
Lokasi
Terletak dalam Cavum Cranii pada Fossa Cranii Posterior
Di ventral Cerebellum
Di cranial Medulla Spinalis
Di caudal Diencephalon
Struktur
Terdiri dari:
Mesencephalon
Pons
Medulla Oblongata
Organisasi Struktur
Struktur Truncus Cerebri (TC):
Terdapat Tractus Ascendens, Descendens, dan Ascendens + Descendens (subs. Alba) yang mirip dengan Medulla Spinalis.
Nucleus (subs. Grisea):
Nucleus motoris ↔ Cornu Anterius MS
Nucleus parasympathis ↔ Cornu Lat MS
Nucleus sensoris ↔ Cornu Post MS
Nuclei tambahan / INTRINSIC
Formatio Reticularis (gabungan subs. grisea + alba)
Canalis centralis MO + Ventr. Quartus + Aquaductus Cerebri Sylvii
Nn. Craniales ↔ Nn. Spinales
Struktur TC dari Ventral ke Dorsal
Terdiri dari 3 bagian:
Pars basilaris (ventral)
Tegmentum
Tectum (dorsal)
STRUKTUR LUAR MEDULLA OBLONGATA
Aspectus Ventralis
PYRAMIS
Tractus corticospinalis
DECUSSATIO PYRAMIDUM
Batas Medulla Oblongata – Medulla Spinalis
OLIVA
Nucleus olivarius inferior
SULCUS LAT-ANT
N. XII
FISSURA MEDIANA ANTERIOR
Aspectus Lateralis
TUBER CINEREUM
Nucleus spinalis N.V
CORPUS RESTIFORME
Hubungan MO dengan Cerebellum
Aspectus Dorsalis
MO Pars Caudalis (closed part):
TUBERCULUM CUNEATUM
Nucleus cuneatum
TUBERCULUM GRACILIS
Nucleus gracilis
SULCUS LAT-POST
N. IX, N. X, N. XI
FISSURA MEDIANA POSTERIOR
SULCUS INTERMEDIUS POSTERIOR
MO Pars Cranialis (open part):
ALA CINEREA
Nucleus dorsalis N. X
TRIGONUM N. HYPOGLOSSI
Nucleus motoris N. XII
SULCUS MEDIANUS
SULCUS LIMITANS
AREA VESTIBULARIS / ACUSTICA
Nuclei vestibulares + nucleus cochlearis
STRUKTUR LUAR PONS
Aspectus Ventralis
SULCUS BASILARIS
a. basilaris
FORAMEN CAECUM
Batas Pons-MO
N. V
Pada pangkal Brachium Pontis
N. VI, N. Intermedius, N. VII, N. VIII
Batas Pons-MO
Aspectus Dorsalis
LOCUS CAERULEUS
COLLICULUS FACIALIS
Nucleus motoris N. VI + genu internum N. VII
SULCUS LIMITANS
SULCUS MEDIANUS
BRACHIUM PONTIS
Hubungan Pons dengan Cerebellum
Batas PONS-MO di dorsal
STRIA MEDULLARIS
STRUKTUR LUAR MESENCEPHALON
Aspectus Ventralis
PEDUNCULUS CEREBRI
Tractus Corticospinalis + C. Bulbaris + Tractus Fronto / Temporoparieto Occipito Pontines
FOSSA INTERPEDUNCULARIS
N. III dan Substantia Perforata Anterior
Aspectus Dorsales
LAMINA QUADRIGEMINA
COLLICULUS SUPERIOR
Nucleus coll. sup
COLLICULUS INFERIOR
Nucleus coll. inf
N. IV
BRACHIUM CONJUNCTIVUM
Hubungan MES dengan Cerebellum
BRACHIUM COLLICULI / QUADRIGEMINUM LATERALE
BRACHIUM COLLICULI / QUADRIGEMINUM MEDIALE
STRUKTUR DALAM TRUNCUS CEREBRI
Struktur dalam TC
Hampir mirip dengan Medulla Spinalis
Prinsip UMUM Organisasi Struktur TC:
TC terletak pada pertemuan Struktur SSP lainnya:
Cerebrum + Diencephalon di cranial
Cerebellum di dorsal
Medulla Spinalis di caudal
Seluruh hubungan struktur HARUS melalui TC
Struktur Dalam TC membentuk BENTUK LUAR TC
Struktur Interna Truncus Cerebri
Tegmentum
Tectum
Pars basilaris
Organisasi Struktur Dalam TC
Saluran
Canalis Centralis MO
Pada closed part MO
Ventriculus Quartus
Pada Pons + Open part MO
Aquaductus Cerebri Sylvii
Pada Mesencephalon
Formatio Reticularis
Dibentuk substantia alba + grisea (terutama)
Suatu struktur yang sangat multisynaptic
Terletak paramedian, diventral / medial kelompok nuclei motoris, sensoris, parasympathis
TRACTUS UTAMA PADA TC
Ascendens
Lemniscus Medialis
Lemniscus Trigeminus
Lemniscus Lateralis
Tractus Spinothalamicus (Ant + Lat)
Tractus Spinocerebellaris (Ant + Post)
Descendens
Tractus Corticospinalis
Tractus Corticonuclearis (= Corticobulbaris)
Tractus Rubrospinalis
Tractus Vestibulospinalis
Tractus Tectospinalis
Tractus Corticopontines
Tractus Reticulospinalis
Ascendens + Descendens
Fasciculus Longitudinalis Medialis (FLM)
SUBSTANTIA GRISEA
Bentuk Nucleus dalam TC
Terdapat 4 kelompok Nucleus pada TC:
Nucleus Motoris
Homolog Cornu Post MS
Nucleus Sensoris
Homolog Cornu Ant MS
Nucleus Parasympathis
Homolog Cornu Lat MS Motoris
Nucleus Intrinsik TC
Letak Nucleus pada TC
Nucl. Motoris
Di dorsal, pada area paramediana
Nucl. Parasympathis
Di dorsal, pada area dilateral Nucl. Motoris
Nucl. Sensoris
Di dorsolat, pada area dilateral Nucl. Parasympathis
Nucleus Intrinsik
Tersebar / menyebar (tidak ada letak khusus)
Nuclei Craniales
Nucleus motoris, sensoris, parasympathis adalah NUCLEI Nn. CRANIALES
Nn. Cranialis terdapat dan keluar dari TC (kecuali N. I + II)
DIENCEPHALON
Struktur Umum
Suatu massa ovoid dari substantia grisea.
Terbungkus / di profunda Hemispherium Cerebri.
Ujung rostral/cranial dari Mesencephalon.
Di medialnya → Ventriculus Tertius.
Pembagian Diencephalon
THALAMUS (= Thalamus Dorsalis)
HYPOTHALAMUS
EPITHALAMUS
SUBTHALAMUS (= Thalamus Ventralis)
METATHALAMUS (sering dianggap bagian Thalamus)
THALAMUS
Struktur
Bagian Diencephalon yang PALING BESAR + SUPERIOR.
Merupakan/terdiri dari 7 kelompok Nuclei Thalami yang terutama sensoris + sedikit motoris.
Semua tractus/fasciculus sensoris masuk ke thalami dan ke Cortex Cerebri (tractus Thalamocorticalis), kecuali penciuman (N.I).
Thalamus juga menerima sinyal dari Cortex Cerebri + Nuclei Subcortical lainnya.
Memiliki dinding Ventriculus Tertius dengan ujung posterior besar → PULVINAR THALAMI.
Thalamus kiri & kanan dihubungkan oleh Adhesio Interthalamica.
HYPOTHALAMUS
Struktur
Bagian Diencephalon → PALING VENTRAL.
Sebagai pusat otonom.
Terdiri dari:
CHIASMA OPTICUM
TUBER CINEREUM
INFUNDIBULUM
HYPOPHYSE LOBUS POSTERIOR
CORPORA MAMMILARIA
EPITHALAMUS & SUBTHALAMUS
EPITHALAMUS
Bagian Diencephalon → PALING POSTERIOR.
Terdiri dari:
TRIGONUM HABENULARE + HABENULA
CORPUS PINEALE
(Epiphyse/Gld.Pineale)
COMMISSURA POSTERIOR
SUBTHALAMUS
Bagian Diencephalon → PALING INFERIOR.
Terletak di antara Thalamus dengan Tegmen Mesencephali.
Terdapat Nucleus Subthalamicus.
METATHALAMUS
Struktur
Terletak di bagian posterior Pulvinar Thalami:
CORPUS GENICULATUM MEDIALE
Menerima aff dari Brachium Colliculi inf
Memberi eff (radiatio auditoria) ke area 41-42 (area auditoria) → terkait fungsi pendengaran.
CORPUS GENICULATUM LATERALE
Menerima aff dari Brachium Colliculi sup
Memberi eff (radiatio optica) ke area 17 (area visualis) → terkait fungsi penglihatan.
Referensi
Drake, R. L., Vogl, W., Mitchell, A. W. M. (2020). Gray's Atlas of Anatomy. Japan: Elsevier Health Sciences.
Moore, K. L., Dalley, A. F., & Agur, A. M. (2013). Clinically oriented anatomy. Lippincott Williams & Wilkins.
Netter, F. H. (2019). Atlas of Human Anatomy. 7th edition. Netherlands: Elsevier.
Sobotta, J. (2013). Sobotta Atlas of Human Anatomy – Volume 1-3. 15th edition. Germany: Elsevier/Urban & Fischer.
SISTEMA NERVOSUM STRUKTUR DASAR
Struktur Dasar Sistem Saraf
NEURON: Terdiri dari Badan Sel + Axon + Dendrit
Axon + Dendrit → tonjolan/juluran dari Badan Sel.
Alur stimulus pada struktur NEURON: Dendrit → Badan Sel → Axon.
Axon + Dendrit → membentuk/menyusun struktur SUBSTANTIA ALBA.
Susunan Saraf
Badan Sel → membentuk/menyusun struktur SUBSTANTIA GRISEA.
Kumpulan Axon dan atau Dendrit disebut: Fasciculus / Tractus dalam SSP dan Nervus pada SSPr.
Kumpulan Badan Sel disebut: Nucleus dalam SSP dan Ganglion pada SSPr.
RESEPTOR = Ujung saraf yang menerima stimulus.
EFFECTOR = Ujung terminal saraf yang berada pada otot dan organ.
Dengan demikian Struktur Susunan Saraf terdiri dari: SUBSTANTIA ALBA + SUBSTANTIA GRISEA.
SUBSTANTIA GRISEA MS
Suatu kumpulan “Badan Sel” Neuron.
Terdapat:
Commissura Grisea Ant + Post pada segmen C,T,L,S
Cornu / columna Ant + Post pada segmen C,T, L, S
Cornu /col. Lat pada segmen T,L,S
Dari Cornu Post → Cornu Ant → 9 lamina (I-IX).
Khusus Cornu Post → dikenal struktur:
SUBSTANTIA GELATINOSA ROLANDI
NUCLEUS PROPRIUS
NUCLEUS DORSALIS CLARKI.