Organy kontroli państwowej i ochrony praw

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT)

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT) jest instytucją, która stoi na straży wolności słowa oraz prawa do informacji w interesie publicznym w zakresie radiofonii i telewizji.

  • KRRiT wydaje rozporządzenia i w sprawach indywidualnych składa się z:
        - 2 osób powoływanych przez Sejm
        - 2 osób powoływanych przez Prezydenta
        - 1 osoby powoływanej przez Senat

  • Członkowie KRRiT są apolityczni i nie mogą należeć do partii politycznych.

  • KRRiT nałożyłaby kary za naruszenia, takie jak np. przekroczenie dozwolonego czasu emisji reklam.

Rzecznik Praw Obywatelskich

Rzecznik Praw Obywatelskich zajmuje się ochroną wolności i praw człowieka.

  • Jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu.

  • Rzecznik musi być obywatelem polskim oraz wykazywać się wiedzą prawniczą.

  • Rzecznik ma immunitet formalny (podobnie jak poseł) oraz może pełnić funkcje maksymalnie przez 2 kadencje, każda trwająca 5 lat.

  • Co roku składa sprawozdanie przed Sejmem.

  • Obecnym Rzecznikiem Praw Obywatelskich jest Marcin Wiacek.

Kompetencje Rzecznika Praw Obywatelskich

  • Podejmuje działania na wniosek obywateli lub ich organizacji, na wniosek organów samorządowych, a także na wniosek Rzecznika Praw Dziecka oraz Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.

  • Może działać z własnej inicjatywy.

  • Ma prawo do:
        - podejmowania spraw
        - przekazywania spraw właściwym organom
        - nieprzyjmowania spraw

  • Nie rozstrzyga spraw, lecz może występować w imieniu osoby pokrzywdzonej.

  • Może występować z inicjatywą ustawodawczą oraz wnosić skargi do Trybunału Konstytucyjnego.

  • Może również składać wnioski do Sądu Najwyższego oraz wnosić kasacje (uchwały o uchylenie wyroku do rozpoznania ponownie).

Rzecznik Praw Dziecka

Rzecznik Praw Dziecka stoi na straży praw dzieci określonych w Konstytucji (od poczęcia do 18. roku życia).

  • Jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu, na wniosek Marszałka Sejmu oraz Marszałka Senatu.

  • Do powołania potrzebnych jest co najmniej 35 posłów oraz grupa co najmniej 15 senatorów.

  • Również maksymalnie na 2 kadencje, z formalnym immunitetem.

  • Ma prawo do występowania o inicjatywę ustawodawczą.

  • Obecnie pełniącą obowiązki jest Monika Horna - Cieślak.

  • Rzecznik prowadzi działalność edukacyjną, profilaktykę zdrowotną oraz działalność informacyjną.

Najwyższa Izba Kontroli (NIK)

NIK jest niezależnym organem kontroli państwowej, który kontroluje organy administracji publicznej, NBP oraz państwowe osoby prawne.

  • Jest to organ kolegialny.

  • Prezesem NIK-u jest Mariusz Hatadaj.

  • NIK ocenia legalność, gospodarność, celowość i rzetelność działań kontrolowanych podmiotów.

  • Obejmuje analizę wykonania budżetu oraz opinię o absolutorium dla Rady Ministrów.

  • NIK jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu, na kadencję trwającą 6 lat (maksymalnie 2 kadencje) z formalnym immunitetem (jak poseł).

  • Prezes NIK musi być osobą z odpowiednim wykształceniem.

Instytut Pamięci Narodowej (IPN)

IPN jest instytucją mającą na celu zachowanie pamięci o Polakach, którzy byli poddani opresji totalitarnych reżimów.

  • Prokuratura jest instytucją posiadającą uprawnienia śledcze, w skład której wchodzą:
        1. Prokurator Generalny (Minister Sprawiedliwości)
        2. Prokurator Krajowy (Pierwszy zastępca).

Sądy i Trybunały

Trybunały

W Polsce funkcjonują dwa główne trybunały:

  1. Trybunał Konstytucyjny

  2. Trybunał Stanu

Zasady sądownictwa

Zasady te są kluczowe dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości:

  1. Dwuinstancyjność postępowania - każdy ma prawo do zaskarżenia decyzji do sądu drugiej instancji.

  2. Udział czynnika społecznego - w sprawach o charakterze sprawiedliwości powinno mieć udział zarówno profesjonalnych sędziów, jak i obywateli.

  3. Niezawisłość sędziowska - sędzia powinien być bezstronny oraz wolny od emocji i uprzedzeń. Sędzia nie może być dowolnie zwolniony z pracy.

  4. Prawo do sądu - każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrywania sprawy.

  5. Domniemanie niewinności - osoba oskarżona jest uznawana za niewinną, dopóki nie udowodni się jej wina prawomocnym wyrokiem sądowym.

  6. Jawność - rozprawy są otwarte dla publiczności.

  7. Obiektywność - organy prowadzące postępowanie mają obowiązek dążyć do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego.

  8. Kontynuacja postępowania - postępowania muszą być prowadzone do końca, aż do uzyskania rozstrzygnięcia.

  9. Prawo do obrony - każdy ma prawo do obrony oraz do reprezentacji przez adwokata.

  10. Jednolitość sądownictwa - sądy muszą stosować te same przepisy w całym kraju.

Sąd Najwyższy

Sąd Najwyższy jest najwyższą instancją sądową w Polsce, natomiast władza sądownicza jest zorganizowana w różnych stopniach:

  1. Sądy administracyjne
        - Wojewódzkie
        - Naczelny

  • Prezes Sądu Najwyższego pełni funkcję przez kadencję 6-letnią.