Untitled

Objekti i Historisë së Institucioneve

  • Historia e Institucioneve si shkencë shoqërore
    • Studimi i fenomeneve sociale: shteti dhe e drejta
    • Evolucioni i rregullave dhe strukturave juridike
  • Qëllimi i studimit:
    • Përshkrimi i evolucionit të rregullave dhe strukturave juridike në raport me marrëdhëniet ekonomiko-shoqërore.
    • Analizimi në thelb dhe realitetin e fenomeneve më shumë sesa në paraqitjen e tyre të jashtme dhe teknike (ANASTASI Aurela, "Historia e Institucioneve").

Kritere të përkufizimit të Historisë së Institucioneve

  • Kriteri historik/evolucioni i rregullave dhe strukturave juridike
    • Theks i zhvillueshmërisë së materies dhe shoqërisë.
    • Fenomenet shoqërore nuk mund të kuptohen në gjendje statike, por në lëvizje të vazhdueshme.
    • Drejtësia bashkëkohore krijohet nga transformimi i sistemeve juridike të mëparshme (R. Monier, G. Gardascia & J. Imbert, "History des Institutions et des Faits").
  • Kriteri i faktorëve të jashtëm
    • Marrëdhëniet ekonomiko-shoqërore
  • Kriteri juridik & institucional
    • Studimi dhe përshkrimi i rregullave dhe strukturave juridike.

Pjesët përbërëse të Historisë së Institucioneve

  • Historia e Institucioneve Politike dhe Juridike të Botës
  • Historia e Institucioneve Politike & Juridike Nacionale.

Termat: Institut / Institucion

  • "Instituti":
    • Tërësi normash juridike që rregullojnë një fushë të caktuar të së drejtës.
  • "Institucioni":
    • Tërësi rregullash/normash juridike të zbatuara nga një aparat administrativ sipas një strukture organizative të përcaktuar paraprakisht.
    • Shembuj institucione: Gjykata Kushtetuese, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve.

Periodizimi i Historisë së Institucioneve

  • Studimi detajuar i Historisë së Institucioneve nënkupton periodizimin e saj në periudha të ndryshme.
  • Kriteret për periodizimin:
    • Kriteri tipologjik
    • Organizimi i formacioneve ekonomiko-shoqërore në raport me zhvillimin e forcave prodhuese dhe marrëdhënieve në prodhim.
    • Një shoqëri ka struktura shtetërore dhe juridike të kushtëzuara nga marrëdhëniet në prodhim.
    • Historia e Institucioneve periodizohet në katër periudha:
    1. Periudha e shtetit dhe së drejtës skllavopronare
    2. Periudha e shtetit dhe së drejtës feudale
    3. Periudha e shtetit dhe së drejtës liberale
    4. Periudha e shtetit dhe së drejtës bashkëkohore.
    • Kriteri kronologjik
    • Periodizimi i periudhave historike lidhur me lindjen, shfaqjen e tipareve dhe evoluimin e shtetit dhe së drejtës.
    • Historia e Institucioneve periodizohet në:
      1. Historinë e kohës së vjetër/Antikitetit
      2. Historinë e kohës së mesme/Feudalizmit
      3. Historinë e kohës së re.
  • Shkalla e zhvillimit të shoqërisë dhe tiparet e shtetit dhe së drejtës janë të ndryshme në vende të ndryshme.

Karakteri objektiv i historisë së institucioneve

  • Historiani si punonjës shkencor: riaftësimi i ngjarjeve historike relevante për qeverisjen, shtetin dhe të drejtën.
  • Erik Hobsbawn: "Historia është mbajtësi dhe ruajtësi i kujtesës".
  • George Santayana: "Një historiani kujton ngjarje historike duke nxjerrë mësime prej tyre".

Institucionet Politike & Juridike të Lindjes së Lashtë

  • Krijimi i shtetit të Egjiptit të Lashtë
    • Tiparet e organizimit shoqëror/klasat; tiparet e organizimit politik/institucionet dhe kompetencat.

Lindja e shtetit në Lindjen e Lashtë

  • Rajoni i lumit Nil (Egjipti i Lashtë); lumi Tiger (Babylonia); lumi Eufrat (Asiria).
  • Faktorët që ndikuan në lindjen dhe zhvillimin e qytetërimeve në Lindjen e Lashtë.
  • Vendet pjellore, administrimi i ujërave, fe kolektive në lidhje me pushtetin.

Tiparet e shtetit dhe së drejtës në Egjiptin e Lashtë

  • Organizimi i territorit në "Nome" si njësi administrative.
  • Forma e qeverisjes: monarki despotike; faraoni si përfaqësues i Zotit në Tokë.
  • Kompetencat e faraonit: legjislative, ekzekutive, gjyqësore, ushtarake, fetare.

Tipare të së drejtës

  • E drejta e zhvilluar, ligjet e mbretit Ramzes II, Kodi i Hamurabit.
    • Kodi i Hamurabit: dokumenti më i vjetër legjislativ; rregullon marrëdhëniet "inter vivos" dhe "mortis causa".
    • Nuk përfshihet në normat fidele, ndarja e normave "IUS" nga "FAS".

Permbajtja e Kodit të Hamurabit

  • Rregullon bujqësinë, tregtinë, huatë, përgjegjësinë e profesionistëve (mjekëve), organizimin e familjes dhe martesës,
  • Trashëgimia dhe pronësia,
  • Parimi i Talionit “sy për sy; dhëmb për dhëmb” dhe mbrojtja e zakoneve të mira.

Institucionet Politike & Juridike të Spartës së Lashtë

  • Origjina e popullit spartan dhe procesi i krijimit të shtetit Spartan.
  • Reformat e Likurgut dhe qëllimi i tyre.
    • Krijimi i një kushtetute të pashkruar "RHETRA".
    • Këshilli i Pleqve dhe kufizimi i pushtetit mbretëror.

Reformat e Likurgut

  • Reformën e ndarjes së tokave për spartanët e varfër;
  • Kufizimi i tregtisë dhe heqja e monedhave të arit;
  • Ndalimi i zejeve të padobishme dhe edukimi i spartanëve si çështje shtetërore.