Υδροστρόβιλοι και Υδροηλεκτρικά Έργα: Θεωρία, Σχεδιασμός και Λειτουργία

Ιστορική Εξέλιξη των Υδραυλικών Μηχανών και των Υδροστροβίλων

  • Αρχέγονες εφαρμογές υδροκίνησης:

    • Η εκμετάλλευση της υδραυλικής ενέργειας ξεκίνησε ιστορικά με τον υδραυλικό τροχό για την παραγωγή μηχανικού έργου.

    • Η χρήση του υδρόμυλου καταγράφεται για πρώτη φορά στην αρχαία Ελλάδα.

    • Ο Ρωμαίος μηχανικός Βιτρούβιος υπήρξε ο πρώτος που παρέδωσε πλήρη τεχνολογική περιγραφή υδρόμυλου.

  • Κατηγορίες παραδοσιακών υδραυλικών τροχών:

    • Undershot (Κατωβύθιος τροχός): Διαθέτει οριζόντιο άξονα περιστροφής, με το νερό να ρέει στα σκαφίδια/πτερύγια στο κατώτατο τμήμα του τροχού, εκμεταλλευόμενο κυρίως την κινητική ενέργεια της επιφανειακής ροής.

    • Breastshot (Μεσόστροφος τροχός): Διαθέτει οριζόντιο άξονα περιστροφής, με το νερό να οδηγείται στα πτερύγια περίπου στο μέσο ύψος της ατράκτου του τροχού.

    • Backshot (Αναστρεφόμενος ανωβύθιος τροχός): Οριζόντιου άξονα, όπου το νερό εισέρχεται στην επάνω πλευρά αλλά εκτρέπει τον τροχό προς τα πίσω, προκαλώντας αντιωρολογιακή περιστροφή.

    • Overshot (Ανωβύθιος τροχός): Οριζόντιου άξονα, όπου το νερό εισάγεται στα σκαφίδια στην επάνω κορυφή του τροχού υπερπηδώντας τον άξονα, προκαλώντας ωρολογιακή περιστροφή.

Ανωβύθιος υδραυλικός τροχός (Overshot waterwheel)
  • Επιστημονική και τεχνολογική εξέλιξη κατά τον 18ο και 19ο αιώνα:

    • 1750 (J.A. Segner): Εφεύρεση του δρομέα αντίδρασης/αντίστασης, ο οποίος λειτουργούσε αξιοποιώντας τη δύναμη ώσης εκτοξευόμενων δεσμών νερού (βασισμένος στην αρχή λειτουργίας του αιολόσφαιρου του Ήρωνα).

    • 1754 (Leonhard Euler): Ανάπτυξη της θεμελιώδους εξίσωσης των στροβιλομηχανών, η οποία συσχετίζει την ιδεατή μετατρεπόμενη ενέργεια με τη μεταβολή της περιφερειακής συνιστώσας της απόλυτης ταχύτητας του ρευστού μεταξύ εισόδου και εξόδου. Πάνω στη θεωρία αυτή σχεδιάστηκε ο πρώτος υδροστρόβιλος αντίδρασης.

    • 1827 (Benoît Fourneyron): Σχεδιασμός του πρώτου σύγχρονου υδροστροβίλου ακτινικής ροής, κατακόρυφου άξονα και ολικής προσβολής. Ο δρομέας είχε διάμετρο 500 mm500\,\text{mm}, απέδιδε ισχύ 20−30 kW20 - 30\,\text{kW} στις 2300 rpm2300\,\text{rpm} και σημείωσε μεγάλη εμπορική επιτυχία.

    • 1849 (James Francis): Σχεδιασμός του υδροστροβίλου εσωτερικής ακτινικής εισόδου και αξονικής εξόδου (μικτής ροής), εξοπλισμένου με στεφάνη ρυθμιστικών πτερυγίων για τον έλεγχο της παροχής. Καθιερώθηκε διεθνώς για μέσες υδατοπτώσεις (50−500 m50 - 500\,\text{m}).

    • 1882: Ιστορικός σταθμός με την πρώτη ζεύξη υδροστροβίλου με ηλεκτρική γεννήτρια για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

    • 1890 (Lester Allan Pelton): Ανάπτυξη του στροβίλου δράσης, όπου το νερό επιταχύνεται σε συγκλίνον ακροφύσιο και προσπίπτει ως δέσμη υψηλής κινητικής ενέργειας σε διπλά κοίλα σκαφίδια. Εφαρμόζεται σε υψηλές πτώσεις έως και άνω των 2000 m2000\,\text{m}.

    • 1926 (Viktor Kaplan): Παρουσίαση του υδροστροβίλου αξονικής ροής με πτερωτή μορφής έλικα πλοίου, με δυνατότητα δυναμικής ρύθμισης της γωνίας κλίσης των πτερυγίων για διατήρηση υψηλού βαθμού απόδοσης σε χαμηλές υδατοπτώσεις.

Κατάταξη και Πεδία Εφαρμογής των Υδροστροβίλων

  • Βαθμός αντίδρασης (RR):

    • Ορίζεται ως ο λόγος της μεταβολής της στατικής πίεσης (δυνητικής ενέργειας πίεσης σε ασυμπίεστα ρευστά) μέσω της πτερωτής προς τη συνολική μεταβολή της ειδικής ενέργειας σε ολόκληρη τη βαθμίδα.

  • Υδροστρόβιλοι Δράσεως (Impulse Turbines - R=0R = 0):

    • Δεν υφίσταται μεταβολή στατικής πίεσης εντός της πτερωτής (pειˊσ=pεξ=patmp_{\text{είσ}} = p_{\text{εξ}} = p_{\text{atm}}).

    • Η συνολική διαθέσιμη ενέργεια μετατρέπεται εξ ολοκλήρου σε κινητική ενέργεια εντός των σταθερών ακροφυσίων πριν από την είσοδο στον δρομέα.

    • Η μεταφορά έργου στον άξονα επιτυγχάνεται αποκλειστικά μέσω δυνάμεων ώθησης (θεώρημα ορμής) κατά την εκτροπή της δέσμης στα σκαφίδια.

    • Ανήκουν στην κατηγορία μηχανών μερικής προσβολής, καθώς η δέσμη προσπίπτει στιγμιαία μόνο σε περιορισμένο αριθμό σκαφιδίων.

    • Κύριοι τύποι: Pelton, Turgo, Cross-flow (Banki-Michell).

  • Υδροστρόβιλοι Αντιδράσεως (Reaction Turbines - R>0R > 0):

    • Η μετατροπή ενέργειας πραγματοποιείται συνδυαστικά μέσω δύο μηχανισμών:

      • Πτώση στατικής πίεσης του νερού κατά τη δίοδό του μέσα από τα διαστήματα των πτερυγίων της πτερωτής.

      • Αλλαγή της κατεύθυνσης και του μέτρου του διανύσματος της σχετικής ταχύτητας, παράγοντας δυναμική ώθηση.

    • Όλα τα κανάλια της πτερωτής είναι διαρκώς πλημμυρισμένα με νερό (υδροστρόβιλοι ολικής προσβολής).

    • Κύριοι τύποι: Francis (ακτινικής/μικτής ροής), Kaplan (αξονικής ροής), Deriaz (διαγώνιας ροής), καθώς και οι ειδικές αξονικές παραλλαγές Bulb (βολβοειδείς) και Tube (σωληνωτοί).

Διάγραμμα πεδίου λειτουργίας υδροστροβίλων ανά πτώση και παροχή
  • Πεδία εφαρμογής ανά τύπο:

    • Pelton: Εφαρμόζεται σε μεγάλα υδραυλικά ύψη (H>300−500 mH > 300 - 500\,\text{m} έως 2000 m2000\,\text{m}) και συγκριτικά μικρές παροχές (QQ).

    • Francis: Εφαρμόζεται σε μέσες υδατοπτώσεις (50 m≤H≤500 m50\,\text{m} \le H \le 500\,\text{m}) και μέσες έως υψηλές παροχές.

    • Kaplan / Bulb: Εφαρμόζεται σε χαμηλές υδατοπτώσεις (H<50 mH < 50\,\text{m}, με Bulb κυρίως για H<10−15 mH < 10 - 15\,\text{m}) και πολύ μεγάλες παροχές.

Υδροστρόβιλοι Δράσεως (Pelton)

  • Αιτίες επιλογής για μεγάλα ύψη πτώσης (H>500 mH > 500\,\text{m}):

    • Η υψηλή ταχύτητα εκροής σε συνδυασμό με μικρές διατομές σε στροβίλους αντίδρασης θα προκαλούσε υπερβολικές απώλειες τριβής και δραστική μείωση της απόδοσης.

    • Οι τεράστιες στατικές πιέσεις θα απαιτούσαν εξαιρετικά ογκώδη και δαπανηρά σπειροειδή κελύφη. Στον Pelton, η υψηλή πίεση περιορίζεται αυστηρά στο εσωτερικό του συγκλίνοντος ακροφυσίου.

    • Θα εμφανίζονταν τεράστιες ογκομετρικές απώλειες διαρροής στα διάκενα μεταξύ κελύφους και πτερωτής λόγω της μεγάλης διαφοράς πίεσης ανάντη και κατάντη.

  • Κατασκευαστική διάταξη και εξαρτήματα:

    • Άξονας: Μπορεί να είναι οριζόντιος (συνήθως για 1 ή 2 ακροφύσια) ή κατακόρυφος (προτιμάται για 3 έως 6 ακροφύσια, με το βάρος της διάταξης να παραλαμβάνεται από ωστικό έδρανο).

    • Ακροφύσιο τροφοδοσίας: Συνήθως από χυτοχάλυβα, μετατρέπει όλη τη δυναμική ενέργεια πίεσης σε κινητική, σχηματίζοντας κυλινδρική δέσμη με ταχύτητα c1≈2gHc_1 \approx \sqrt{2gH}.

    • Ρυθμιστική βελόνα (Spear valve): Στιβαρή κατασκευή από ανοξείδωτο χάλυβα. Μετατοπίζεται αξονικά μέσω υδραυλικού σερβομηχανισμού μεταβάλλοντας τη διατομή εκροής και συνεπώς την παροχή QQ.

    • Όνυχας εκτροπής (Deflector): Παρεμβάλλεται ακαριαία εμπρός από τη δέσμη σε περιπτώσεις απότομης απώλειας ηλεκτρικού φορτίου του δικτύου, αποτρέποντας την επικίνδυνη υπερεπιτάχυνση (runaway speed) του δρομέα. Επιτρέπει στη βελόνα να κλείσει αργά και ομαλά, εξαλείφοντας τον κίνδυνο καταστροφικού υδραυλικού πλήγματος στον αγωγό προσαγωγής.

    • Δρομέας (Runner): Κυκλικός δίσκος από ανοξείδωτο χάλυβα στον οποίο εδράζονται περιφερειακά τα σκαφίδια (μονοκόμματη χύτευση ή στερέωση με κοχλίες και κωνικές ασφάλειες).

    • Μορφή σκαφιδίων: Κάθε σκαφίδιο αποτελείται από δύο συμμετρικά ημικυκλικά κύπελλα που χωρίζονται από κεντρικό ακραίο διαχωριστή (splitter). Ο διαχωριστής σχίζει τη δέσμη στα δύο, εξισορροπώντας πλήρως τις αναπτυσσόμενες αξονικές δυνάμεις.

Τρίγωνα ταχυτήτων και ανάλυση ροής σε σκαφίδιο Pelton
  • Κινηματική ανάλυση και τρίγωνα ταχυτήτων Pelton:

    • Γραμμική (περιφερειακή) ταχύτητα δρομέα στην ακτίνα πρόσκρουσης rr:         u=2πN60ru = \frac{2\pi N}{60} r

    • Σχετική ταχύτητα στην είσοδο (το τρίγωνο ταχυτήτων εκφυλίζεται σε ευθεία γραμμή κατά την εφαπτομενική διεύθυνση):         w1=c1−uw_1 = c_1 - u

    • Εφαρμόζοντας την εξίσωση Bernoulli κατά μήκος της επιφάνειας του σκαφιδίου υπό σταθερή ατμοσφαιρική πίεση (θεωρώντας αμελητέες τις τριβές):         w2=w1=c1−uw_2 = w_1 = c_1 - u

    • Γωνία εκτροπής της δέσμης: Το σκαφίδιο ανακλά το νερό υπό γωνία β2\beta_2. Στην πράξη επιλέγεται β2≈165∘\beta_2 \approx 165^\circ (και όχι 180∘180^\circ, ώστε το εξερχόμενο νερό να μην προσκρούει στη ράχη του επόμενου επερχόμενου σκαφιδίου).

    • Από την αρχή διατήρησης της ορμής, η ασκούμενη δύναμη FF κατά την κατεύθυνση της κίνησης είναι:         F=ρQ(c1−cu2)=ρQ(w1−w2cos⁡(β2))=ρQ(c1−u)(1−cos⁡(β2))F = \rho Q (c_1 - c_{u2}) = \rho Q (w_1 - w_2 \cos(\beta_2)) = \rho Q (c_1 - u)(1 - \cos(\beta_2))

    • Η αποδιδόμενη μηχανική ισχύς στον δρομέα (PR=FuP_R = F u) ισούται με:         PR=ρQu(c1−u)(1−cos⁡(β2))P_R = \rho Q u (c_1 - u)(1 - \cos(\beta_2))

    • Συνθήκη μεγιστοποίησης ισχύος:         dPRdu=ρQ(c1−2u)(1−cos⁡(β2))=0  ⟹  u=c12\frac{dP_R}{du} = \rho Q (c_1 - 2u)(1 - \cos(\beta_2)) = 0 \implies u = \frac{c_1}{2}

    • Λόγω υδροδυναμικών τριβών, η βέλτιστη περιφερειακή ταχύτητα στην πράξη διαμορφώνεται σε:         u≈0.46c1u \approx 0.46 c_1

    • Η θεωρητική μέγιστη ισχύς για u=c12u = \frac{c_1}{2} είναι:         PR,max⁡=ρQ(1−cos⁡(β2))c124P_{R,\max} = \frac{\rho Q (1 - \cos(\beta_2)) c_1^2}{4}

    • Ο μέγιστος υδραυλικός βαθμός απόδοσης ισούται με:         ηmax⁡=PR,max⁡ρgQH=(1−cos⁡(β2))c124gH\eta_{\max} = \frac{P_{R,\max}}{\rho g Q H} = \frac{(1 - \cos(\beta_2)) c_1^2}{4 g H}         Επειδή ιδανικά c1=2gHc_1 = \sqrt{2gH}, προκύπτει:         ηmax⁡=1−cos⁡(β2)2\eta_{\max} = \frac{1 - \cos(\beta_2)}{2}         Για β2=165∘\beta_2 = 165^\circ (cos⁡(165∘)≈−0.9659\cos(165^\circ) \approx -0.9659):         ηmax⁡=1−(−0.9659)2=98.3%\eta_{\max} = \frac{1 - (-0.9659)}{2} = 98.3\%

Γεωμετρικά χαρακτηριστικά διαστάσεων σκαφιδίου Pelton
  • Γεωμετρικός σχεδιασμός και διαστασιολόγηση πτερωτής Pelton:

    • Για διάμετρο δέσμης d=2rod = 2 r_o και διάμετρο πτερωτής D=2rD = 2 r, ισχύει η εμπειρική σχέση:         D=(12÷18)dD = (12 \div 18) d

    • Μέγιστος επιτρεπτός λόγος ακτίνων στην πράξη:         (ror)max⁡=19\left(\frac{r_o}{r}\right)_{\max} = \frac{1}{9}

    • Αριθμός σκαφιδίων ZZ:         Z=15+0.5rroZ = 15 + 0.5 \frac{r}{r_o}         (τυπικά κυμαίνεται μεταξύ 20 και 22 σκαφιδίων).

    • Διαστάσεις σκαφιδίου συναρτήσει της ακτίνας δέσμης ror_o:

      • Πλάτος: α=(5.6÷7.2)ro\alpha = (5.6 \div 7.2) r_o

      • Μήκος: β=(5.0÷6.0)ro\beta = (5.0 \div 6.0) r_o

      • Βάθος: γ=(1.8÷2.0)ro\gamma = (1.8 \div 2.0) r_o

    • Αναλυτική έκφραση ακτίνας δέσμης ror_o για λ\lambda ακροφύσια:         ro=PRηλρgπ2gH3/2r_o = \sqrt{\frac{P_R}{\eta \lambda \rho g \pi \sqrt{2g H^{3/2}}}}

    • Ακτίνα δρομέα rr για u=0.462gHu = 0.46 \sqrt{2gH}:         r=0.46×302×9.81×HπNr = \frac{0.46 \times 30 \sqrt{2 \times 9.81 \times H}}{\pi N}

    • Λόγος ακτίνας δέσμης προς ακτίνα δρομέα (ro/rr_o / r):         ror=0.0765(NPR1/2/H5/4)η1/2ρ1/2g5/4λ1/2\frac{r_o}{r} = \frac{0.0765 \left( N P_R^{1/2} / H^{5/4} \right)}{\eta^{1/2} \rho^{1/2} g^{5/4} \lambda^{1/2}}

    • Για μέσο συντελεστή απόδοσης η≈0.85−0.90\eta \approx 0.85 - 0.90:

      • Όταν η ισχύς PRP_R δίνεται σε W\text{W}:             ror=0.000149(NPR1/2/H5/4)λ1/2  ⟹  NPR1/2H5/4=6711.4λ1/2ror\frac{r_o}{r} = \frac{0.000149 \left( N P_R^{1/2} / H^{5/4} \right)}{\lambda^{1/2}} \implies \frac{N P_R^{1/2}}{H^{5/4}} = 6711.4 \lambda^{1/2} \frac{r_o}{r}

      • Όταν η ισχύς PRP_R δίνεται σε kW\text{kW}:             NPR1/2H5/4=212.23λ1/2ror\frac{N P_R^{1/2}}{H^{5/4}} = 212.23 \lambda^{1/2} \frac{r_o}{r}

Χαρακτηριστικές καμπύλες ισχύος υδροστροβίλου Pelton συναρτήσει των στροφών
  • Χαρακτηριστικές καμπύλες λειτουργίας:

    • Καμπύλες ισχύος - στροφών (P−NP - N): Για δεδομένο ύψος πτώσης, η ισχύς μεγιστοποιείται κοντά στο u/c1≈0.46u / c_1 \approx 0.46. Καθώς μειώνεται το άνοιγμα της βελόνας (100%→75%→50%→25%100\% \rightarrow 75\% \rightarrow 50\% \rightarrow 25\%), η παραγόμενη ισχύς ελαττώνεται αναλογικά με την παροχή.

    • Καμπύλες βαθμού απόδοσης (η−N\eta - N): Ο Pelton διατηρεί εξαιρετικά υψηλό βαθμό απόδοσης σε ευρύ φάσμα φορτίων (ακόμη και σε μερικό φορτίο 20−30%20 - 30\%), διότι η ρύθμιση μέσω βελόνας μεταβάλλει τη μάζα του νερού χωρίς να αλλοιώνει την ταχύτητα εκροής c1c_1.

  • Αναλυτικό Παράδειγμα Υπολογισμού Στροβίλου Pelton:

    • Δεδομένα: Γεωδαιτικό ύψος Hγεωδ=615 mH_{\text{γεωδ}} = 615\,\text{m}, μήκος αγωγού προσαγωγής L=2460 mL = 2460\,\text{m}, διάμετρος αγωγού Dαγ=0.5 mD_{\text{αγ}} = 0.5\,\text{m}, συντελεστής τριβής Darcy fD=0.02f_D = 0.02. Συντελεστής ταχύτητας ακροφυσίου cv=0.93c_v = 0.93 (ή 0.940.94), διάμετρος δέσμης νερού d=180 mm=0.18 md = 180\,\text{mm} = 0.18\,\text{m}, γραμμική ταχύτητα σκαφιδίων u=45 m/su = 45\,\text{m/s}, γωνία εκτροπής β2=165∘\beta_2 = 165^\circ.

    • Εξίσωση ενέργειας (Bernoulli) μεταξύ ταμιευτήρα (θέση A) και εισόδου ακροφυσίου (θέση B):         pAρg+VA22g+zA=pBρg+VB22g+zB+hf,AB\frac{p_A}{\rho g} + \frac{V_A^2}{2g} + z_A = \frac{p_B}{\rho g} + \frac{V_B^2}{2g} + z_B + h_{f,AB}         Με σχετικές πιέσεις (pA=0p_A = 0), μηδενική ταχύτητα ταμιευτήρα (VA=0V_A = 0), και θέτοντας zB=0z_B = 0 (zA=615 mz_A = 615\,\text{m}):         pBρg+VB22g=615−hf,AB\frac{p_B}{\rho g} + \frac{V_B^2}{2g} = 615 - h_{f,AB}

    • Υπολογισμός γραμμικών απωλειών αγωγού (Darcy-Weisbach):         hf,AB=fDLDαγVB22g=0.0224600.5VB22×9.81=5VB2h_{f,AB} = f_D \frac{L}{D_{\text{αγ}}} \frac{V_B^2}{2g} = 0.02 \frac{2460}{0.5} \frac{V_B^2}{2 \times 9.81} = 5 V_B^2         Άρα:         pBρg+VB22g=615−5VB2\frac{p_B}{\rho g} + \frac{V_B^2}{2g} = 615 - 5 V_B^2

    • Εξίσωση Bernoulli μεταξύ εισόδου ακροφυσίου (θέση B) και εξόδου (θέση Γ):         pBρg+VB22g=VΓ,i22g  ⟹  VΓ,i=2g(615−5VB2)\frac{p_B}{\rho g} + \frac{V_B^2}{2g} = \frac{V_{\Gamma,i}^2}{2g} \implies V_{\Gamma,i} = \sqrt{2g (615 - 5 V_B^2)}         Εισάγοντας τον συντελεστή ταχύτητας cv=0.93c_v = 0.93:         VΓ=0.932g(615−5VB2)V_\Gamma = 0.93 \sqrt{2g (615 - 5 V_B^2)}

    • Εξίσωση συνέχειας μεταξύ αγωγού (B) και δέσμης (Γ):         VBAB=VΓAΓ  ⟹  VBπ0.524=VΓπ0.1824  ⟹  VB=(0.180.5)2VΓ=0.13VΓV_B A_B = V_\Gamma A_\Gamma \implies V_B \frac{\pi 0.5^2}{4} = V_\Gamma \frac{\pi 0.18^2}{4} \implies V_B = \left(\frac{0.18}{0.5}\right)^2 V_\Gamma = 0.13 V_\Gamma

    • Επίλυση ως προς την ταχύτητα εξόδου VΓV_\Gamma:         VΓ2=0.932[2×9.81×615−2×9.81×5×(0.13VΓ)2]V_\Gamma^2 = 0.93^2 \left[ 2 \times 9.81 \times 615 - 2 \times 9.81 \times 5 \times (0.13 V_\Gamma)^2 \right]         VΓ2=0.8649(12066.3−1.6579VΓ2)  ⟹  2.4339VΓ2=10436  ⟹  VΓ=65.7 m/sV_\Gamma^2 = 0.8649 (12066.3 - 1.6579 V_\Gamma^2) \implies 2.4339 V_\Gamma^2 = 10436 \implies V_\Gamma = 65.7\,\text{m/s}

    • Υπολογισμός παροχής QQ:         Q=VΓAΓ=65.7×π0.1824=1.675 m3/sQ = V_\Gamma A_\Gamma = 65.7 \times \frac{\pi 0.18^2}{4} = 1.675\,\text{m}^3/\text{s}

    • Υπολογισμός παραγόμενης ισχύος PRP_R:         PR=ρQu(c1−u)(1−cos⁡(β2))P_R = \rho Q u (c_1 - u)(1 - \cos(\beta_2))         PR=1000×1.675×45×(65.7−45)×(1−cos⁡(165∘))P_R = 1000 \times 1.675 \times 45 \times (65.7 - 45) \times (1 - \cos(165^\circ))         PR=1000×1.675×45×20.7×(1−(−0.9659))=1560263×1.9659=3.07 MWP_R = 1000 \times 1.675 \times 45 \times 20.7 \times (1 - (-0.9659)) = 1560263 \times 1.9659 = 3.07\,\text{MW}

Υδροστρόβιλοι Αντιδράσεως: Τύπου Francis

  • Βασικά κατασκευαστικά τμήματα:

    • Σπειροειδές κέλυφος (Spiral casing): Περιβάλλει πλήρως την πτερωτή. Η διατομή του μειώνεται βαθμιαία κατά μήκος της περιφέρειας, διατηρώντας σταθερή την ταχύτητα του νερού και εξασφαλίζοντας ομοιόμορφη ακτινική τροφοδοσία σε όλη την περίμετρο. Για H>25 mH > 25\,\text{m} κατασκευάζεται από συγκολλητά χαλυβδοελάσματα εγκιβωτισμένα σε σκυρόδεμα, ενώ για H<25 mH < 25\,\text{m} κατασκευάζεται απευθείας από οπλισμένο σκυρόδεμα (με 3 φορές χαμηλότερες ταχύτητες ροής για την αποφυγή διάβρωσης).

    • Στεφάνη οδηγητικών πτερυγίων (Stay ring / Stay vanes): Σταθερά υδροδυναμικά πτερύγια που συνδέουν δομικά το άνω και κάτω μέρος του κελύφους, παραλαμβάνοντας τα τεράστια εφελκυστικά φορτία πίεσης, ενώ κατευθύνουν ομαλά τη ροή προς τα ρυθμιστικά πτερύγια.

    • Στεφάνη ρυθμιστικών πτερυγίων (Wicket gates / Guide vanes): Περιστρεφόμενα πτερύγια τοποθετημένα σε κύκλο. Ρυθμίζουν τη γωνία εισόδου α2\alpha_2 και τη διατομή διέλευσης, ελέγχοντας την παροχή QQ και συνεπώς την ισχύ. Σε ακραία θέση κλείνουν εντελώς, λειτουργώντας ως δικλείδα διακοπής. Ο αριθμός τους υπολογίζεται από:         Z=0.4Rd+14Z = 0.4 R_d + 14         (στρογγυλοποιούμενο στον πλησιέστερο πολλαπλάσιο ακέραιο του 2 ή του 4 για γεωμετρική συμμετρία).

    • Δρομέας (Runner): Τα πτερύγια είναι σταθερά πακτωμένα μεταξύ της εσωτερικής πλήμνης και της εξωτερικής στεφάνης. Ο αριθμός πτερυγίων επιλέγεται περιττός (Z=11,13,15Z = 11, 13, 15, με συνηθέστερο το Z=13Z = 13) για την αποτροπή φαινομένων συντονισμού και ταλαντώσεων πίεσης με τον άρτιο αριθμό των ρυθμιστικών πτερυγίων.

    • Αγωγός απαγωγής (Draft tube): Αποκλίνων αγωγός (διαχύτης) στην έξοδο του δρομέα. Επιβραδύνει το νερό από ταχείες τιμές (6−10 m/s6 - 10\,\text{m/s}) σε χαμηλές ταχύτητες εξόδου (1.0−2.5 m/s1.0 - 2.5\,\text{m/s}). Η ανάκτηση κινητικής ενέργειας δημιουργεί υποπίεση (αναρρόφηση) στην έξοδο της πτερωτής, αυξάνοντας το ωφέλιμο καθαρό ύψος πτώσης.

Διάταξη υδροστροβίλου Francis: κέλυφος, ρυθμιστικά πτερύγια και δρομέας
  • Ανάλυση τριγώνων ταχυτήτων Francis:

    • Στην είσοδο του δρομέα (θέση 2):

      • Απόλυτη ταχύτητα: c2c_2, υπό γωνία α2\alpha_2 ως προς την εφαπτομενική διεύθυνση.

      • Περιφερειακή ταχύτητα: u2=ωr2u_2 = \omega r_2.

      • Σχετική ταχύτητα: w2=c2−u2\mathbf{w}_2 = \mathbf{c}_2 - \mathbf{u}_2, υπό γωνία β2\beta_2:             β2=tan⁡−1(cu2−u2cr2)\beta_2 = \tan^{-1}\left(\frac{c_{u2} - u_2}{c_{r2}}\right)

    • Στην έξοδο του δρομέα (θέση 3):

      • Περιφερειακή ταχύτητα: u3=ωr3u_3 = \omega r_3.

      • Σχετική ταχύτητα: w3w_3, υπό γωνία β3\beta_3 που καθορίζεται από τη γεωμετρία εξόδου του πτερυγίου:             β3=tan⁡−1(cu3+u3cr3)\beta_3 = \tan^{-1}\left(\frac{c_{u3} + u_3}{c_{r3}}\right)

      • Απόλυτη ταχύτητα: c3=w3+u3\mathbf{c}_3 = \mathbf{w}_3 + \mathbf{u}_3.

    • Ιδανικό έργο Euler (ανά μονάδα μάζας):         ΔW=u2cu2−u3cu3\Delta W = u_2 c_{u2} - u_3 c_{u3}

    • Συνθήκη μηδενικής συστροφής στην έξοδο (Zero exit swirl):         Στο κανονικό σημείο σχεδιασμού επιδιώκεται η απόλυτη ταχύτητα εξόδου να είναι καθαρά αξονική/ακτινική (cu3=0c_{u3} = 0), ώστε να ελαχιστοποιείται η απορριπτόμενη κινητική ενέργεια:         ΔW=u2cu2\Delta W = u_2 c_{u2}

    • Υδραυλικός βαθμός απόδοσης (ηH\eta_H):         ηH=ΔWgHE=u2cu2−u3cu3gHE\eta_H = \frac{\Delta W}{g H_E} = \frac{u_2 c_{u2} - u_3 c_{u3}}{g H_E}         (και για μηδενική συστροφή: ηH=u2cu2gHE\eta_H = \frac{u_2 c_{u2}}{g H_E}).

    • Ολικός βαθμός απόδοσης (ηo\eta_o):         ηo=ηH×ηM\eta_o = \eta_H \times \eta_M

Τρίγωνα ταχυτήτων Francis σε πλήρες και μερικό φορτίο
  • Ενεργειακό ισοζύγιο αγωγού απαγωγής:

    • Εφαρμογή Bernoulli μεταξύ εισόδου αγωγού απαγωγής (θέση 3) και ελεύθερης στάθμης κατάντη ταμιευτήρα (θέση 4):         p3ρ+12c32+gz−gΔHDT=paρ+12c42\frac{p_3}{\rho} + \frac{1}{2} c_3^2 + g z - g \Delta H_{DT} = \frac{p_a}{\rho} + \frac{1}{2} c_4^2         όπου zz είναι η κατακόρυφη απόσταση της εξόδου του δρομέα από τη στάθμη του κάτω ταμιευτήρα, ΔHDT\Delta H_{DT} οι απώλειες τριβής στον αγωγό και c4c_4 η ταχύτητα εξόδου στον ταμιευτήρα.

    • Αναδιατάσσοντας για την πίεση p3p_3:         pa−p3ρg=z+12g(c32−c42)−ΔHDT\frac{p_a - p_3}{\rho g} = z + \frac{1}{2g} (c_3^2 - c_4^2) - \Delta H_{DT}

  • Συμπεριφορά σε μερικό φορτίο (Part-load operation):

    • Η μείωση της ισχύος επιτυγχάνεται περιστρέφοντας τα ρυθμιστικά πτερύγια, μειώνοντας την παροχή QQ.

    • Καθώς η ταχύτητα περιστροφής παραμένει σταθερή, μεταβάλλεται η σχετική γωνία εισόδου, δημιουργώντας απώλειες πρόσκρουσης στην ακμή προσβολής.

    • Στην έξοδο παύει να ισχύει η συνθήκη cu3=0c_{u3} = 0 και εμφανίζεται έντονη εφαπτομενική συνιστώσα (συστροφή), οδηγώντας σε σχηματισμό σπειροειδούς δίνης (vortex rope) εντός του αγωγού απαγωγής.

  • Αναλυτικό Παράδειγμα 1 Υδροστροβίλου Francis:

    • Δεδομένα: Εξωτερική ακτίνα εισόδου r1=0.60 mr_1 = 0.60\,\text{m}, εσωτερική ακτίνα εξόδου r2=0.45 mr_2 = 0.45\,\text{m}, ταχύτητα εισόδου C1=35 m/sC_1 = 35\,\text{m/s}, γωνία ρυθμιστικών πτερυγίων α1=35∘\alpha_1 = 35^\circ, ακτινική ταχύτητα εξόδου Cr2=7 m/sC_{r2} = 7\,\text{m/s}, κατασκευαστική γωνία πτερυγίου εισόδου β1=55∘\beta_1 = 55^\circ, κατασκευαστική γωνία εξόδου β2=30∘\beta_2 = 30^\circ, παροχή Q=1.2 m3/sQ = 1.2\,\text{m}^3/\text{s}.

    • Ανάλυση τριγώνου εισόδου:         Cu1=C1cos⁡(α1)=35cos⁡(35∘)=35×0.819=28.7 m/sC_{u1} = C_1 \cos(\alpha_1) = 35 \cos(35^\circ) = 35 \times 0.819 = 28.7\,\text{m/s}         Cr1=C1sin⁡(α1)=35sin⁡(35∘)=35×0.574=20.1 m/sC_{r1} = C_1 \sin(\alpha_1) = 35 \sin(35^\circ) = 35 \times 0.574 = 20.1\,\text{m/s}         Wu1=Cr1tan⁡(β1)=20.1tan⁡(55∘)=20.11.428=14.1 m/sW_{u1} = \frac{C_{r1}}{\tan(\beta_1)} = \frac{20.1}{\tan(55^\circ)} = \frac{20.1}{1.428} = 14.1\,\text{m/s}         U1=Cu1−Wu1=28.7−14.1=14.6 m/sU_1 = C_{u1} - W_{u1} = 28.7 - 14.1 = 14.6\,\text{m/s}

    • Υπολογισμός γωνιακής ταχύτητας ω\omega και περιφερειακής ταχύτητας εξόδου U2U_2:         ω=U1r1=14.60.60=24.3 rad/s\omega = \frac{U_1}{r_1} = \frac{14.6}{0.60} = 24.3\,\text{rad/s}         U2=ωr2=24.3×0.45=11.0 m/sU_2 = \omega r_2 = 24.3 \times 0.45 = 11.0\,\text{m/s}

    • Ανάλυση τριγώνου εξόδου:         Wu2=Cr2tan⁡(β2)=7tan⁡(30∘)=70.577=12.1 m/sW_{u2} = \frac{C_{r2}}{\tan(\beta_2)} = \frac{7}{\tan(30^\circ)} = \frac{7}{0.577} = 12.1\,\text{m/s}         Cu2=U2−Wu2=11.0−12.1=−1.1 m/sC_{u2} = U_2 - W_{u2} = 11.0 - 12.1 = -1.1\,\text{m/s}         (Το αρνητικό πρόσημο δηλώνει ότι η περιφερειακή συνιστώσα έχει φορά αντίθετη της φοράς περιστροφής, δηλαδή υφίσταται αντίστροφη συστροφή).

    • Υπολογισμός παραγόμενης ισχύος PRP_R (Εξίσωση Euler):         PR=ρQ(U1Cu1−U2Cu2)P_R = \rho Q (U_1 C_{u1} - U_2 C_{u2})         PR=1000×1.2×[14.6×28.7−11.0×(−1.1)]P_R = 1000 \times 1.2 \times [14.6 \times 28.7 - 11.0 \times (-1.1)]         PR=1200×[419.02−(−12.1)]=1200×431.12=517344 W=517.3 kWP_R = 1200 \times [419.02 - (-12.1)] = 1200 \times 431.12 = 517344\,\text{W} = 517.3\,\text{kW}

    • Υπολογισμός υδραυλικής ισχύος εισόδου και απόδοσης:         Pνερουˊ=ρQC122=1000×1.2×3522=735000 W=735.0 kWP_{\text{νερού}} = \rho Q \frac{C_1^2}{2} = 1000 \times 1.2 \times \frac{35^2}{2} = 735000\,\text{W} = 735.0\,\text{kW}         η=PRPνερουˊ=517.3735.0=0.704≈70%\eta = \frac{P_R}{P_{\text{νερού}}} = \frac{517.3}{735.0} = 0.704 \approx 70\%

    • Υπολογισμός μεταβολής πλάτους πτερυγίων:         Η μεταφορά μάζας διαμέσου της πτερωτής εξαρτάται αποκλειστικά από την ακτινική ταχύτητα CrC_r:         Q=Cr1(2πr1Δ1)=Cr2(2πr2Δ2)  ⟹  Δ2Δ1=r1Cr1r2Cr2=0.60×20.10.45×7=3.83Q = C_{r1} (2\pi r_1 \Delta_1) = C_{r2} (2\pi r_2 \Delta_2) \implies \frac{\Delta_2}{\Delta_1} = \frac{r_1 C_{r1}}{r_2 C_{r2}} = \frac{0.60 \times 20.1}{0.45 \times 7} = 3.83         Το αξονικό πλάτος του πτερυγίου στην έξοδο είναι 3.833.83 φορές μεγαλύτερο από το πλάτος στην είσοδο (Δ2=3.83Δ1\Delta_2 = 3.83 \Delta_1).

  • Αναλυτικό Παράδειγμα 2 (Υπόθεση μηδενικής συστροφής στην έξοδο):

    • Θεωρώντας Cu2=0C_{u2} = 0 για τα ίδια δεδομένα εισόδου:         PR=ρQU1Cu1=1000×1.2×14.6×28.7=502824 W=502.8 kWP_R = \rho Q U_1 C_{u1} = 1000 \times 1.2 \times 14.6 \times 28.7 = 502824\,\text{W} = 502.8\,\text{kW}         η=502.8735.0=0.684≈68%\eta = \frac{502.8}{735.0} = 0.684 \approx 68\%         Η ακτινική ταχύτητα Cr2=7 m/sC_{r2} = 7\,\text{m/s} παραμένει αμετάβλητη βάσει της εξίσωσης συνέχειας και της γεωμετρίας των πλατών, αποτελώντας όμως πλέον ολόκληρη την απόλυτη ταχύτητα εξόδου (C2=Cr2C_2 = C_{r2}).

Υδροστρόβιλοι Αντιδράσεως: Τύπου Kaplan και Παραλλαγές Χαμηλής Πτώσης

  • Υδροστρόβιλοι Kaplan:

    • Είναι αξονικής ροής, σχεδιασμένοι για την παραγωγή μεγάλης ισχύος υπό πολύ μικρές υδατοπτώσεις με απαίτηση τεράστιων παροχών (Q⋅HEQ \cdot H_E).

    • Μηχανισμός διπλής ρύθμισης (Double regulation): Διαθέτουν ρυθμιζόμενα πτερύγια τόσο στη σταθερή στεφάνη (οδηγητικά πτερύγια) όσο και στην πτερωτή. Ο εσωτερικός υδραυλικός μηχανισμός περιστρέφει τα πτερύγια του δρομέα ως προς την πλήμνη, επιτρέποντας στον στρόβιλο να διατηρεί σταθερά υψηλό βαθμό απόδοσης (>90%> 90\%) σε εξαιρετικά μεγάλο εύρος παροχών (20%−100%Qmax⁡20\% - 100\% Q_{\max}).

    • Πτερωτή: Αποτελείται από μικρό αριθμό πτερυγίων (συνήθως 4, 5 ή 6). Τα πτερύγια έχουν μεγάλο μήκος χορδής για λόγους μηχανικής αντοχής, με λόγο βήματος προς μήκος χορδής μεταξύ 1.01.0 και 1.51.5.

    • Ελεύθερη στροβίλωση (Free vortex distribution): Η ροή μετά τη στεφάνη εισέρχεται στην πτερωτή ακολουθώντας την κατανομή:         cu⋅r=σταθεροˊc_u \cdot r = \text{σταθερό}         Επειδή η περιφερειακή ταχύτητα αυξάνεται γραμμικά με την ακτίνα (u=ωru = \omega r) ενώ η εφαπτομενική ταχύτητα cuc_u μειώνεται αντιστρόφως ανάλογα, τα πτερύγια κατασκευάζονται έντονα συνεστραμμένα (twisted) κατά μήκος από την πλήμνη μέχρι την κορυφή.

    • Κινηματική εξόδου Kaplan:         Στην έξοδο επιβάλλεται καθαρά αξονική ροή (cu3=0c_{u3} = 0, c3=cx=σταθερηˊc_3 = c_x = \text{σταθερή}). Η γωνία του πτερυγίου στην έξοδο μεταβάλλεται κατά την ακτίνα σύμφωνα με τη σχέση:         tan⁡(β3)=ucx=ωrcx\tan(\beta_3) = \frac{u}{c_x} = \frac{\omega r}{c_x}

Τρίγωνα ταχυτήτων και σχηματική διάταξη υδροστροβίλου Kaplan
  • Ειδικές παραλλαγές πολύ χαμηλής πτώσης (H<10 mH < 10\,\text{m}):

    • Βολβοειδείς υδροστρόβιλοι (Bulb turbines):

      • Ευθύγραμμη, αμιγώς αξονική ροή χωρίς σπειροειδές κέλυφος.

      • Η ηλεκτρική γεννήτρια εγκλείεται στεγανά μέσα σε έναν υδροδυναμικό μεταλλικό βολβό (bulb) τοποθετημένο απευθείας εντός του υδάτινου ρεύματος ανάντη της πτερωτής.

      • Ελαχιστοποιούν τις υδραυλικές απώλειες και τις διαστάσεις του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής.

    • Σωληνωτοί υδροστρόβιλοι (Tube turbines):

      • Ο άξονας εξέρχεται λοξά έξω από τον υδραυλικό αγωγό, επιτρέποντας την τοποθέτηση της γεννήτριας σε εξωτερικό ξηρό χώρο, μειώνοντας την πολυπλοκότητα συντήρησης.

    • Υδροστρόβιλοι Deriaz:

      • Μηχανές διαγώνιας ροής με κωνικά διατεταγμένα ρυθμιστικά πτερύγια και πτερωτή με δυνατότητα περιστροφής πτερυγίων, καταλαμβάνοντας ενδιάμεση θέση μεταξύ Francis και Kaplan.

Τομή εγκατάστασης υδροηλεκτρικού σταθμού με βολβοειδή υδροστρόβιλο (Bulb)

Θεωρία Ομοιότητας και Ειδικός Αριθμός Στροφών

  • Γενικοί νόμοι υδραυλικής ομοιότητας:     Για δύο γεωμετρικά όμοιους υδροστροβίλους (πρωτότυπο και υπό κλίμακα μοντέλο εργαστηρίου):

    • Νόμος παροχών:         Q1Q2=(D1D2)3(N1N2)\frac{Q_1}{Q_2} = \left(\frac{D_1}{D_2}\right)^3 \left(\frac{N_1}{N_2}\right)

    • Νόμος πτώσεων:         H1H2=(D1D2)2(N1N2)2\frac{H_1}{H_2} = \left(\frac{D_1}{D_2}\right)^2 \left(\frac{N_1}{N_2}\right)^2

    • Νόμος ισχύος:         P1P2=(D1D2)5(N1N2)3η1η2\frac{P_1}{P_2} = \left(\frac{D_1}{D_2}\right)^5 \left(\frac{N_1}{N_2}\right)^3 \frac{\eta_1}{\eta_2}

  • Σχέσεις αναγωγής βαθμού απόδοσης (IEC Publ. 193):     Λόγω σχετικής τραχύτητας και φαινομένων κλίμακας (scale effects), το φυσικό μέγεθος εμφανίζει ελαφρώς υψηλότερη απόδοση από το μοντέλο:

    • Σχέση Moody (για στροβίλους Francis):         1−η1−ηm=(DmD)0.2\frac{1 - \eta}{1 - \eta_m} = \left(\frac{D_m}{D}\right)^{0.2}

    • Σχέση Hutton (για αξονικούς στροβίλους Kaplan):         1−η1−ηm=0.30+0.70(RemRe)0.2\frac{1 - \eta}{1 - \eta_m} = 0.30 + 0.70 \left(\frac{\text{Re}_m}{\text{Re}}\right)^{0.2}         όπου ο αριθμός Reynolds ορίζεται ως:         Rem=D2gHν\text{Re}_m = \frac{D \sqrt{2gH}}{\nu}

  • Ορισμοί ειδικού αριθμού στροφών (Specific Speed):

    • Κινηματικός ειδικός αριθμός στροφών (nQn_Q):         Ορίζεται ως η ταχύτητα περιστροφής γεωμετρικά όμοιου υδροστροβίλου που λειτουργεί υπό πτώση H=1 mH = 1\,\text{m} με παροχή Q=1 m3/sQ = 1\,\text{m}^3/\text{s}:         nQ=NQ1/2H3/4n_Q = \frac{N Q^{1/2}}{H^{3/4}}

    • Δυναμικός ειδικός αριθμός στροφών (nsn_s):         Ορίζεται ως η ταχύτητα περιστροφής γεωμετρικά όμοιας μηχανής που αποδίδει ισχύ PR=1 kWP_R = 1\,\text{kW} (ή 1 HP1\,\text{HP}) υπό πτώση H=1 mH = 1\,\text{m}:         ns=NPR1/2H5/4n_s = \frac{N P_R^{1/2}}{H^{5/4}}

    • Αδιάστατος αριθμός ειδικής ταχύτητας (ΩSP\Omega_{SP}):         ΩSP=ω(PR/ρ)1/2(gH)5/4\Omega_{SP} = \frac{\omega (P_R / \rho)^{1/2}}{(gH)^{5/4}}

Συσχέτιση κινηματικού ειδικού αριθμού στροφών nQ και ύψους πτώσης H
  • Συσχέτιση τύπου υδροστροβίλου και ειδικής ταχύτητας (nsn_s):

    • Pelton: ns=9−82n_s = 9 - 82, Ολικός βαθμός απόδοσης: 0.888−0.9200.888 - 0.920

    • Francis: ns=68−300n_s = 68 - 300, Ολικός βαθμός απόδοσης: 0.935−0.9450.935 - 0.945

    • Deriaz: ns=142−470n_s = 142 - 470, Ολικός βαθμός απόδοσης: 0.930−0.9400.930 - 0.940

    • Kaplan: ns=290−860n_s = 290 - 860, Ολικός βαθμός απόδοσης: 0.930−0.9450.930 - 0.945

    • Βολβοειδής (Bulb): ns=645−1150n_s = 645 - 1150, Ολικός βαθμός απόδοσης: 0.910−0.9400.910 - 0.940

  • Επίδραση του nsn_s στη μορφολογία και τις απώλειες:

    • Χαμηλός nsn_s (→\rightarrow Pelton / ακτινικός Francis): Στενή πτερωτή μεγάλης διαμέτρου, κυριαρχούν οι υδραυλικές απώλειες τριβής δίσκου και οι ογκομετρικές απώλειες διαρροών.

    • Υψηλός nsn_s (→\rightarrow Kaplan / Bulb): Ευρεία αξονική πτερωτή μικρής διαμέτρου, κυριαρχούν οι απώλειες κινητικής ενέργειας στον αγωγό απαγωγής.

Το Φαινόμενο της Σπηλαίωσης (Cavitation)

  • Φυσικός μηχανισμός:

    • Η σπηλαίωση είναι ο τοπικός σχηματισμός φυσαλίδων/θυλάκων ατμού εντός της μάζας του υγρού, ο οποίος συμβαίνει όταν η τοπική στατική πίεση πέσει κάτω από την τάση (πίεση) κορεσμένων ατμών του νερού (p≤pvp \le p_v) στη δεδομένη θερμοκρασία περιβάλλοντος.

    • Όταν οι παρασυρόμενες φυσαλίδες φτάσουν σε περιοχές υψηλότερης πίεσης, καταρρέουν βίαια (implosion). Η σύμπτυξη αυτή γεννά μικροπίδακες νερού (micro-jets) με εξαιρετικά υψηλές τοπικές πιέσεις και θερμοκρασίες, προκαλώντας μηχανική κόπωση, διάτρηση και καταστροφή (pitting) των μεταλλικών επιφανειών, έντονους κραδασμούς και πτώση της απόδοσης.

  • Συντελεστής σπηλαίωσης Thoma (σ\sigma):

    • Ορίζεται ως:         σ=HSHE=(pa−pv)/(ρg)−zHE\sigma = \frac{H_S}{H_E} = \frac{(p_a - p_v)/(\rho g) - z}{H_E}         όπου:

      • HSH_S: Το διαθέσιμο καθαρό ύψος αναρρόφησης για την αποφυγή σπηλαίωσης.

      • HEH_E: Το ωφέλιμο καθαρό ύψος πτώσης του υδροστροβίλου.

      • pap_a: Η ατμοσφαιρική πίεση.

      • pvp_v: Η τάση ατμών του νερού στη συγκεκριμένη θερμοκρασία.

      • zz: Το γεωδαιτικό ύψος τοποθέτησης της εξόδου του δρομέα πάνω από την ελεύθερη επιφάνεια του κάτω ταμιευτήρα.

    • Το σ\sigma εκφράζει το κλάσμα του ύψους πτώσης HEH_E που δεν μπορεί να αξιοποιηθεί δυναμικά. Όσο μεγαλύτερη είναι η τιμή του σ\sigma, τόσο χαμηλότερα (ή και βαθιά βυθισμένος κάτω από τη στάθμη κατάντη) πρέπει να τοποθετηθεί ο υδροστρόβιλος.

Διάγραμμα συντελεστή σπηλαίωσης Thoma συναρτήσει της ειδικής ταχύτητας
  • Μορφές σπηλαίωσης σε στροβίλους Francis:

    • Σπηλαίωση ακμής προσβολής (Leading edge cavitation): Εμφανίζεται στην είσοδο του πτερυγίου λόγω εσφαλμένης γωνίας πρόσπτωσης κατά τη λειτουργία εκτός σημείου σχεδιασμού.

    • Σπηλαίωση μεταφερόμενης φυσαλίδας (Traveling bubble cavitation): Σχηματίζεται στην υποπιεζόμενη επιφάνεια (αναρρόφησης) των πτερυγίων, προκαλώντας εκτεταμένη επιφανειακή διάβρωση.

    • Δίνες μεταξύ πτερυγίων (Inter-blade vortex cavitation): Αναπτύσσονται δίνες στα δευτερεύοντα περάσματα λόγω αποκόλλησης της ροής.

    • Στήλη σπηλαίωσης αγωγού απαγωγής (Draft tube swirl / Vortex rope): Σχηματίζεται στον κεντρικό πυρήνα του αγωγού απαγωγής κάτω από την πλήμνη λόγω παραμένουσας συστροφής του ρευστού.

Ελικοειδής στήλη σπηλαίωσης στον αγωγό απαγωγής υδροστροβίλου Francis
  • Δυναμική της στήλης σπηλαίωσης (Vortex Rope):

    • Σε συνθήκες υπερφόρτισης (Q>QκανονικηˊQ > Q_{\text{κανονική}}: Αναπτύσσεται ευθύγραμμη, αξονοσυμμετρική στήλη που περιστρέφεται με ταχύτητα −N-N (αντίθετα από τον δρομέα).

    • Σε συνθήκες μερικού φορτίου (Q<QκανονικηˊQ < Q_{\text{κανονική}}: Η στήλη παίρνει τη μορφή έντονης έλικας (corkscrew vortex rope) που περιστρέφεται ομόρροπα με τον δρομέα σε ταχύτητα ίση με (0.20÷0.30)N(0.20 \div 0.30) N.

    • Η ασυμμετρία της ελικοειδούς στήλης προκαλεί έντονες υδροδυναμικές ταλαντώσεις, περιοδικές διακυμάνσεις πίεσης που διαδίδονται ανάντη προς το σπειροειδές κέλυφος, επικίνδυνους κραδασμούς στη θεμελίωση και διακύμανση της ηλεκτρικής ισχύος εξόδου.