Module 1: Ontwikkeling van het wereldsysteem

Module 1: Ontwikkeling van het wereldsysteem

Inleiding

In dit deel van de cursus focussen we op sociale geografie, in tegenstelling tot het vorige thema dat de fysieke geografie behandelde. Sociale geografie onderzoekt de impact van de mens op de wereld en behandelt onderwerpen zoals globalisering, armoede, demografie, migratie en conflicten.

Globalisering

Globalisering is een cruciaal fenomeen dat de onderlinge afhankelijkheid tussen landen sterker maakt. Kenmerken van globalisering zijn onder andere:

  • Internationale handel: Er is een toename van de handel tussen landen, waarbij goederen en diensten wereldwijd worden verhandeld.

  • Multinationale bedrijven: Bedrijven opereren over de hele wereld, wat leidt tot een samensmelting van economieĆ«n.

  • Culturele verspreiding: Culturen verspreiden zich over de wereld, waardoor wereldwijde invloeden op lokale tradities ontstaan.

  • Internationaal toerisme: Mensen reizen gemakkelijker en frequenter naar andere landen.

  • Politieke samenwerking: Er is een groei in samenwerking tussen landen op politiek vlak, met betrekking tot verschillende wereldwijde kwesties.

Tijd-ruimtecompressie

Definitie

Tijd-ruimtecompressie is het proces dat de wereld ā€˜kleinerā€™ maakt door afname van de relatieve afstand, wat gebaseerd is op factoren zoals tijd, moeite en kosten, terwijl de absolute afstand (in kilometers) gelijk blijft.

Impact van tijd-ruimtecompressie

  1. Transporttechnologie: Met de ontwikkeling van snellere en grotere vervoersmiddelen kunnen mensen en goederen sneller, goedkoper en efficiƫnter worden verplaatst.

    • Vroeger gebruikten mensen methoden zoals paard en wagen, stoomschepen, treinen en autoā€™s. Tegenwoordig zijn vliegtuigen en grote vrachtschepen effectieve middelen voor transport. Deze ontwikkelingen hebben geleid tot lagere transportkosten per product en lagere prijzen voor consumenten.

    • Voorbeeld: Grotere boten kunnen meer lading vervoeren, wat de kosten per eenheid verlaagt.

  2. Informatie- en communicatietechnologie (ICT): De vooruitgang in ICT heeft het verzenden van informatie versneld en vereenvoudigd, waardoor mensen en bedrijven wereldwijd gemakkelijker contact kunnen leggen en zaken kunnen doen.

    • Afstand speelt nauwelijks nog een rol in de overdracht van informatie.

De Ontstaansgeschiedenis van de Huidige Wereldorde

Koloniale Periode

  • Het ontstaan van de geglobaliseerde wereld is terug te voeren op de koloniale periode van de 16e tot de 19e eeuw.

  • Europese ontdekkingsreizigers vestigden handelskolonies (1500-1800) om handel te drijven met overzeese gebieden, die eerder weinig contact hadden met de wereld.

    • Voorbeeld: Engeland haalde katoen uit India; Nederland importeerde nootmuskaat uit IndiĆ«.

Exploitatiekolonialisme

  • Met de industriĆ«le revolutie in Europa groeide de vraag naar grondstoffen, leidend tot de verovering van nieuwe gebieden, zoals Afrika, dat rijk was aan grondstoffen.

  • Deze fase, van 1800 tot 1950, wordt aangeduid als exploitatiekolonialisme.

  • Tijdens de Afrika-conferentie (1894-1895) werd Afrika door Europese leiders ingedeeld voor kolonisatie, wat leidde tot de vorming van kunstmatige grenzen die vaak bevolkingsgroepen verdeelden.

Gevolgen van Kolonialisme

  • Het kolonialisme heeft geleid tot langdurige economische problemen in voormalige koloniĆ«n.

    • Enkele voordelen: komst van een voertaal, infrastructuurverbeteringen.

    • Nadelen: onttrekking van grondstoffen en kapitaal naar rijkere gebieden, wat de economische afhankelijkheid van de periferie versterkte.

  • Ondanks enige welvaart in vestigingskolonies (zoals Canada en AustraliĆ«), zijn de meeste voormalige koloniĆ«n blijven worstelen door de nadelige structuren die het kolonialisme heeft achtergelaten.

Dekolonisatie

  • Na de Tweede Wereldoorlog vond er een dekolonisatie plaats waarbij veel voormalige koloniĆ«n onafhankelijk werden van hun moederlanden.

  • Deze nieuwe onafhankelijke landen bleven echter vaak afhankelijk van rijke, ontwikkelde landen, wat leidt tot het fenomeen neokolonialisme:

    • Multinationals, zoals Meta, Apple en Coca-Cola, spelen hierbij een grote rol door hun aanwezigheid in ontwikkelingslanden en door afvalmarkten voor hun producten te creĆ«ren.

Wereldsysteem en Centrum-Periferiemodel

Definitie van het Wereldsysteem

  • Het kolonialisme heeft de basis gelegd voor het huidige wereldsysteem, waarin:

    • Centrumlanden: Economisch overheersende landen waar belangrijke beslissingen worden genomen.

    • Periferielanden: Economisch afhankelijk van centrumlanden en doorgaans leveranciers van grondstoffen en goedkope arbeid. Deze landen zijn vaak voormalige koloniĆ«n.

    • Semiperifere landen: Landen die tussen centrum- en perifere landen liggen, vaak met een groeiende industrie. De industrie van centrumlanden verplaatst zich naar deze regio's om gebruik te maken van lagere lonen.