Psychologia rozwoju kolokwium W

1. Czym jest dorosłość wskaźniki obiektywne i subiektywne, granice dorosłości Definicja dorosłości • Dorosłość to najdłuższy okres rozwoju obejmujący kilkadziesiąt lat, rozciągający się między dorastaniem, a starością. • Dorosłość jest określana jako faza życia, w którą człowiek wkracza po gwałtownych zmianach rozwojowych, prowadzą cych do dojrzałości biologicznej i społecznej. • Wyraża się w zdolności do prokreacji oraz do odpowiedzialnego podejmowania nowych ról społecznych związanych z zakładaniem rodziny, rodzicielstwem, rozpoczęciem i rozwijaniem aktywności zawodowej, w autonomicznym kierowa niu własnym życiem. Wskaźniki obiektywne Wskaźniki obiektywne w dorosłość akcentujące zmiany na poziomie społeczno-demograficznym to: • zakończenie edukacji, • uniezależnienie się od rodziny (zmiana miejsca zamieszkania), • prowadzenie własnego gospodarstwa domowego, • zbudowanie trwałego związku partnerskiego, • posiadanie dzieci, • podjęcie aktywności zawodowej oraz integracja z rynkiem pracy. Wskaźniki subiektywne • poczucie dorosłości, czyli przekonanie o byciu/niebyciu dorosłym (podejście kategorialne) lub byciu mniej lub bardziej dorosłym (podejście ciągłe), • dojrzałość psychiczna (psychospołeczna) odnosząca się do prezentowania kompetencji cechujących osoby dorosłe (sa modzielności w podejmowaniu decyzji, niezależności, autonomii, zdolności do budowania trwałych związków partner skich). Granice dorosłości Granice i rozległość tego okresu są zależne od czynników geograficznych, demograficznych i socjokulturowych, warunkujących długość życia i tempo procesów starzenia oraz regulacje prawne dotyczące na przykład wieku emerytalnego. Kogo uznajemy za osobę dorosłą? • To zależy od tradycji i norm kulturowych. • W naszym kręgu kulturowym zwykło się przyjmować, że dorosłość rozpościera się między 20-25 a 65-85 rokiem życia. Trzy okresy dorosłości: • wczesna dorosłość - 18-20 r.ż do 30-35 lat, • środkowa dorosłość - 30-35 lat do 60-65 lat • późna dorosłość - powyżej 60-65 r.ż. 2. Charakterystyka wczesnej dorosłości oraz ważne elementy okresu wczesnej dorosłości Charakterystyka wczesnej dorosłości • Organizm - osiągnięcie sprawności organizmu (maksymalna wydolność organizmu, organów ciała, maksymalne zdolno ści rozrodcze organizmu). • Umysł - myślenie dialektyczne, meta systemowe, relatywistyczne, własne zaangażowanie, duża sprawność pamięć. Role społeczne Młody dorosły uczy się nowych roli, umiejętności: • stanowi pewien wzorzec dla młodszego pokolenia - w zależności od zmiany otoczenia powoduje wzrost trudności. Ważne elementy okresu wczesnej dorosłości: 1. Samodzielność życiowa 2. Twórcza ekspansja 3. Samorealizacji w pracy, życiu rodzinnym 4. Czas chęci szans i możliwości 5. Doznawanie wielkiej możliwości, zadań, obowiązków 6. Syndrom Gauguin'a-charakterystyka Pojęcie syndromu Guguina w psychologii • zakorzeniło się w psychologii biegu życia. Określenie na jeden ze sposobów przejść tak zwane kryzysu lub przełomu połowy życia; jest to może najbardziej spektakularny sposób, ale też z punktu widzenia psychologii najciekawszych. Syndrom ten jest przykładem przemian osobowości jako zmiany linii życia, charakteryzującej się: 1. zerwaniem z dotychczasowym stylem życia, 2. porzuceniem dotychczasowych ról, zadań i/lub 3. zmianą zewnętrznych okoliczności. Osoba porzuca dotychczasowe warunki, rozpoczyna życie na nowo Kryteria syndromu: 1. Istotna zmiana priorytetów w życiowych - dokonuje bilansu życiowego i widzi elementy w życiu w których nie jest za dowolona albo pewne działania, które chciałby zrealizować ale nie ozstały zrealizowane. 2. Podjęcie nowej formy aktywności - która znacznie odbiega od tej która była dotychczas realizowana 3. Aktywność uzasadnia sens istnienia - potrzeba znalezieniu sensu istnienia czy sensowności zadań 4. Opiera się na innych wartościach niż dotychczasowe - które będzie bardziej znaczące 5. Dająca poczucie wolności i zgodności ze sobą 6. Decyzja o zmianie jest podjęta samodzielnie bez wsparcia bliskich - czasami wiąże się z ostracyzmem. 7. Wiąże się z pogorszeniem sytuacji ekonomicznej lub społecznej (Oleś, 2021) Współcześnie synrom Gauguina to: 1. Próba wymuszenia przemian osobowości 2. Zmiana środowiska, stylu życia 3. Poszukiwanie szczęścia, autentyczności Istotą syndormu jest więc próba: 1. Odnalezienia swojego autentycznego Ja 2. Utworzenia nowej tożsamości i koncepcji siebie 3. Zmiana miejsca i form życiowej aktywności mają się do niej przyczynić 4. Mają się one do niej przyczynić, ją przypieczętować, nie mogą jej jednak wymusić, jeśli brak wewnętrznego zaangażo wania i refleksji 7. Charakterystyka zmian rozwojowych w okresie średniej dorosłości Charakterystyka zmian rozwojowych w okresie średniej dorosłości: 1. W obszarze zmian fizycznych odnotować można niewątpliwie obniżenie funkcji sensorycznych i motorycznych. 2. Wiek średni wiąże się ze wzrostem prawdopodobieństwa pojawienia się różnego rodzaju schorzeń i dolegliwości np. choroby układu krążenia. 3. Można zaobserwować obniżenie się wielu funkcji poznawczych (pamięć, koncentracja uwagi) i sprawności intelektual nych. 4. W dziedzinie zmian emocjonalno-społecznych wiek średni kojarzony jest zazwyczaj z kryzysem wieku średniego. 5. Wiek średni może być okresem największych osiągnięć zawodowych. 6. W wieku średnim wiele osób podejmuje decyzje o zmianie miejsca pracy. 7. W środowisku rodzinnym pojawia się potrzeba dokonania przez rodziców przewartościowania stosunków z ich wcho dzącymi w okres dorastania dziećmi. 8. Jak odnaleźć się w nowej roli czyli przygotowanie do roli dziadków-style pełnienia roli dziadków wg Vereny Kast Jak odnaleźć się w nowej roli, czyli przygotowanie do roli dziadków Rola dziadków nie ma tak wielu wytycznych w porównaniu do roli rodziców, która wymaga odpowiedzialności ,,na pełen etat". Dziadkami można być na wiele sposobów. Który z nich wybierze dana jednostka, zależeć będzie od: bliskości, płci, grupy etnicznej i osobistych preferencji. Z kilku badań wynika, że dziadkowe Afroamerykanie i Latynosi mają bliższy i częstszy kontakt z wnuczętami niż biali. A wśród wszystkich grup etnicznych rola babci jest zarówno większa, jak i bardziej intymna niż rola dziadka. Style pełnienia roli dziadków wg Vereny Kast: 1. Związek towarzyski - dziadkowie z takim podejściem spotykani są najczęściej. Tworzą ciepłe i przyjemne związki z wnuczętami. Jednak przyznają również, że cieszą się, że nie mają już związanych z nimi codziennych obowiązków. Potrafią kochać wnuczęta, ale i odesłać je do domu. 2. Związek zdystansowany - dziadkowie z tej grupy widują wnuki stosunkowo rzadko i mają niewielki bezpośredni wpływ na ich życie. Najczęstszą przyczyną oddalenia jest fizyczna odległość miejsc zamieszkania, lecz niektórzy dziadkowie mieszkający niedaleko, nadal pozostają emocjonalnie odizolowani. 3. Związek zaangażowany - obejmuje dziadków, którzy są o wiele bardziej aktywnie zaangażowani w wychowanie dzieci. Niektórzy z nich żyją w trójpokoleniowych gospodarstwach domowych z jednym lub większą liczbą wnucząt. 9. Późna dorosłość oraz zdarzenia w późnej dorosłości o charakterze kryzysogennym Zdarzenia w późnej dorosłości o charakterze kryzysogennym według Szaffer D.R., Kipp K. • utrata zdrowia, obniżenie kondycji i atrakcyjności fizycznej • utrata bliskich osób, szczególnie rodziców, współmałżonka, rówieśników • utrata statusu społecznego i ekonomicznego • utrata poczucia przydatności i prestiżu społecznego • zbliżająca się perspektywa śmierci 10. Style funkcjonowania ludzi starszych oraz charakterystyka zmian rozwojowych w okresie później dorosłości Style funkcjonowania ludzi starszych 1. Styl przystosowany aktywny: charakteryzuje osoby zaangażowane w realizację celów, odczuwają satysfakcję z działania, pozostające w dobrych, żywych relacjach z innymi, radzące sobie z wyzwaniami codzienności 2. Styl przystosowany bierny: zależny nazywany też stylem ,,bujanego fotela", charakteryzujący osoby, które chcą mieć spokój, wycofujące się z aktywnego życia społecznego i zawodowego, dostrzegają pozytywne aspekty emerytury. 3. Styl przystosowany obronny: charakteryzujący osoby, które radzą sobie ze stresem starzenia się za pomocą zastępczych form aktywności. Osoby reprezentujące ten styl są na ogół mało refleksyjne, samowystarczalne, unikają bezczynności i pomocy innych. 4. Style nieprzystosowane: przejawiają się głównie w agresji i jawnym lub ukrytym buntem przeciw starości. Niektóre osoby kierują wrogość i agresję ku światu oraz innym ludziom, są podejrzliwe, złośliwe, zawistne i zgorzkniałe, inne zaś nienawidzą siebie, są autoagresywne, prawdopodobnie z powodu silnego poczucia niespełnienia. Charakterystyka zmian rozwojowych w okresie później dorosłości według Szaffer D. R., Kipp K: 1. Późna dorosłość jest ostatnim etapem życia człowieka 2. Sytuację społeczną człowieka starego cechuje, z jednej strony, kumulacja strat zaś z drugiej powiększenie obszaru osobi stej wolności. 3. Z wiekiem następuję pogarszanie się wszystkich rodzajów pamięci. 4. Względnie stała pozostaje podstawowa wrażliwość emocjonalna oraz ogólny ton życia uczuciowego. Zmniejsza się in tensywność przeżywanych emocji. 5. Maleje odporność na stres i uruchamiane są specyficzne zasoby radzenia sobie ze stresem, takie jak unikanie sytuacji stresowych. 6. Z wiekiem wzrasta zdolność do kontroli emocjonalnej, ludzi starsi potrafią unikać negatywnych emocji i optymalizować swój nastrój. 7. Śmierć w starości jest naturalnym kresem życia. 8. Znacznym zróżnicowaniem indywidualnym, dlatego trudno ustalić definitywny próg starości. 11. Modele rozwoju człowieka dorosłego Modele rozwoju człowieka dorosłego według Birch A., Malim T. 1. Model przyrostowy - zakłada linearne zmiany ilościowe (nie jakościowe), tak zachodzi na przykład rozwój sprawności ruchowej. 2. Model transformacji -zmiany rozwojowe polegają na tym, że nowe procesy zastępują procesy wcześniejsze, tak zachodzi na przykład rozwój inteligencji. 3. Model addytywny - przyjmuje się, że nowe procesy występują obok tych istniejących wcześniej. Zakłada wielopoziomo wość funkcjonowania człowieka, dlatego też osiągnięcie wysokiego poziomu dojrzałości osobowościowej nie oznacza, że człowiek nie zachowa się niedojrzale w konkretnej sytuacji konfliktu albo nie wycofa się z odpowiedzialnego zadania po drobnym niepowodzeniu. 4. Model kontekstualny - aspekt pada na interakcję między jednostką a środowiskiem. 12. Kryzysy rozwojowe według Erika Eriksona Według Erika Erikssona człowiek przeżywa osiem kryzysów rozwojowych od wczesnego dzieciństwa do późnej starości. Ich rozwiązanie decyduje o konstrukcji osobowości człowieka. Intymność vs. izolacja (wczesna dorosłość) – budowanie bliskich relacji lub poczucie osamotnienia. 1. Etap: Młodzi dorośli: 18-35 r.ż. Na tym etapie ludzie poszukują towarzystwa osób bliskich, miłości. Dla wielu ludzi jest to okres „ustatkowania się", założenia rodziny. Młodzi dorośli poszukują głębszej intymności oraz związków dających satysfakcję. Tym samym, w efekcie nieudanych prób nawiązywania znajomości, pojawić się może potrzeba izolacji. Satysfakcjonującymi związkami na tym etapie życia jest małżeństwo oraz bliskość przyjaciół. Generatywność vs. stagnacja (średnia dorosłość) – dążenie do przekazywania wartości lub uczucie braku sensu życia. 2. Etap: Dorośli wieku średniego: 35-55/65 r.ż. Wg. Eriksona, w tracie tego etapu, ludzie za priorytety uznają: karierę, pracę i rodzinne. Dorosłość średniego wieku jest także okresem, kiedy ludzie biorą na siebie większa odpowiedzialność. Dla tego stadium ważne jest, aby wcielić w życie ideę Erikson'owskiej produktywności - podjąć się wyprodukowania czegoś, co wyraźnie odznaczy się w społeczeństwie. Na tym etapie życia brak aktywności oraz poczucie bezsensu są najczęstszymi obawami. Na tym etapie zachodzą największe zmiany takie jak: wyprowadzka dzieci z domu rodzinnego czy obranie zupełnie nowej ścieżki kariery. Do najistotniejszych relacji mających miejsce w trakcie tego etapu, zaliczono te związane z rodziną, praca, kościołem oraz lokalnymi społecznościami. Integracja vs. rozpacz (późna dorosłość) – akceptacja własnego życia lub żal z powodu niezrealizowanych celów 3.Etap: Późna dorosłość: 55/65+ r.ż. Ludzie w trakcie opisywanego stadium, zazwyczaj koncentrują się na refleksjach. Tym samym można ich zasadniczo podzielić na dwie grupy: osób zadowolonych, życiowo spełnionych jak i jednostek zrozpaczonych, zanadto rozpamiętujących swoje porażki. Osoby po 55-tym roku życia często poszukują sensu swojej egzystencji, zadając sobie pytania „Jaki był mój cel? Czy było warto?" 13. Kryzysy związane z chorobą somatyczną - nowotworową - choroba nowotworowa i jej ograniczenia, kryzys Kryzys człowieka dorosłego w chorobie nowotworowej Żadna choroba nie wywołuje takiego lęku, jak choroba nowotworowa • Duża liczba zgonów wywoławcza rokroczne - 2 miejsce w Polsce • Uznana za podstępne schorzenie prowadzi do wyniszczenia organizmu pacjenta i jego nieuchronnej pełnej bólu śmierci • Powoduje kryzys u pacjenta i jego rodziny (w wymiarze materialny, społecznym) Statystyki a zachorowalność na nowotwory. - Jest u nas wysoka śmiertelność z powodu nowotworów złośliwych Choroba nowotworowa i jej ograniczenia W wymiarze: 1. życiowym - wycofywanie się z działań i aktywności, które podejmowała 2. czynnościowym - musi dokonać reorganizacji swojego życia, zrezygnować z pewnych celów i planów Wymiar życiowy wiąże się z podstawowymi potrzebami 1. Bezpieczeństwo - materialne i niematerialne 2. Niezależność - najczęściej osoba może wycofać się z aktywności zawodowej 3. Ograniczaniem aktywności samorozwój ograniczony Pod znakiem zapytania stają wartości 1. Miłość 2. Prestiż 3. Uznanie Nowotwory u kobiet i mężczyzn U mężczyzn najczęściej diagnozowanym nowotworem jest: 1. Rak gruczołu krokowego (19,7%) 2. Rak płuca (16,7%) 3. Rak jelita grubego (7,1% U kobiet najczęściej występującym nowotworem od wielu lat jest. 1. Rak piersi (22,5J 2. Płuca (9.4%) 3. Trzonu macicy (7,3%) W chorobie nowotworowej występuje kryzys 1. Tożsamości 2. Własnej identyfikacji Człowiek zadaje sobie pytanie kim właściwie jestem? To pytanie praktycznie przejawia się u pacjentów, którzy przeszli pozytywnie Rak sprawia, ze ufność w dalszy rozwoju jednostki ulega zachwiani. Rodzi uczucie rezygnacji i brak nadziei. Pojawia się: • bezradność i utrata nadziei, które wyczerpują wewnętrzną energię psychiczną (siłę ja) potrzebną do stawiania czoła problemom" (Wirsching 2021) • Mamy obniżce funkcjonowanie fizyczne, społeczne i psychiczne. Choroba nowotworowa i jej zagrożenia 1 Ból 2. Zniekształcenie ciała 3. Bezradność, poczucie beznadziejności 4. Zerwanie więzi z rodziną, przyjaciółmi 5. Pogorszenie sytuacji materialnej 6. Utrata kontroli nad własnym ciałem, sobą, strata normalnych możliwości funkcjonowania 7. Stara rzeczy mający unikatowe znaczenie dla osoby 14. Rodzaje reakcje emocjonalnych związanych z chorobą nowotworową, rodzaje reakcje emocjonalnych związanych z chorobą nowotworową, rodzaje zaradności. Rodzaje reakcje emocjonalnych związanych z chorobą nowotworową 1. Postrzeganie choroby jako wyzwania - wyzwanie kojarzymy, że wzbudza pozytywne emocje, pojawia się motywacja mobili zacja do walki, pojawia się nadzieja, zapał, chęć zawalczenia o sobie 2. Spostrzeganie choroby jako zagrożenia - prowadzi do bólu fizycznego, psychicznego, pojawia wie obawa, wycofania może także rezygnacja z walki 3. Osoby w chorobie nowotworowej zmagają się często z poczuciem winy. Może być spowodowane uznaniem, że choroba jest karą. Czy jakimiś zaniedbaniami. Oprócz kryzysów pacjenci często doświadczają myśli samobójczych. W przypadku nowotwo rów mamy dwukrotnie wyższe ryzyko samobójstw niż w przypadku inny chorób przewlekłych. 4. Podłoże samobójstw ma złożony kontekst to powiązanie ryzyka samobójstwa z historią pacjenta czy w rodzinie były ja kieś próg samobójcze, czy osoba cierpi na zaburzenia, czy doświadcza depresji, poczucia beznadziejności, czy ma wyczerpanie emocjonalne czy utrata kontroli? Wiele tych czynników składa się na zwiększenie ryzyka próby samobójcze Bezradność i zaradność w chorobie nowotworem 1. Bezradność subiektywna - nie potrafię sobie pomóc; jestem bezradna wobec problemów i trudności, których doświadczam 2. Bezradność obiektywna - osoba zakłada, że nikt nie jest mi w stanie pomóc odrzuca i rezygnuje jakiejkolwiek pomocy ze strony otoczeni Rodzaje zaradności w chorobie nowotworowej 1. Subiektywne poczucie zaradności - wiąże się z asertywnością, umiejętnością podjęcia przez osobę choroba działania, przekonanie, że jestem w stanie coś zrobić, że jestem w stanie coś zrobić. Inni są mi w stanie pomóc a le ja sam sobie nie poradzę z chorobą 2. Obiektywne poczucie zaradność - osoba zakłada, że jej wysyłki niewiele dadzą, zaczyna rezygnować, podporządkowywać się losowi. Kluczowe w terapii zapobieganie powstaniu bezradności subiektywnej o obiektywnej - pracujemy nad motywacją osoby 15. Kryzys psychologiczny u bliskiego chorego terminalnie, na czym polega kryzys wypalenia i zespół znużenia. Kryzys psychologiczny u bliskiego chorego terminalnie 1. Mechanizm zaprzeczania - na początku bliscy nie wierzą w diagnozę nowotworu u osoby bliskiej, zaprzecza 2. Gniew na chorego - że nie dbała o sobie, nie robiła badań kontrolnych, nie odpoczywała, za dużo pracowała. Pojawia się gniew na ile razy, że wczas tej nie wykryli, gniew na Boga 3. Targowanie się -składnie obietnic co idę stanie jak obok bliska wyzdrowieje 4. Poczucie winy - osoba wini sobie, że coś zaniedbała, mogła odciążyć osobę, pomóc, zmobilizować do leczenia 5. Przygotowanie do żałoby - osoba zaczyna akceptować fakt, że osoba bliska umiera, że wkrótce odejdzie i zaczyna zmieniać swoje nastawienia w stosunku do osoby bliskiej. Kryzys wypalenia i zespół znużenia Kryzys wypalenia: 1. Osoby opiekujące się chorym mogą doświadczyć kryzys wypalenia 2. Poczucie braku sił psychicznych i fizycznych 3. Poczucie bezcelowości, bezsensowności wysiłku - bo nie widać żadnej poprawy. Zespól znużenia - następstwo doświadczenia traumatycznego procesu chronicznego codziennych stresów. To następstw stresów W stanie wypalenia jak i znużenia występują 3 podstawowe komponenty: 1) Wyczerpanie fizyczne - chroniczne zmęczenie, odczuwanie słabości, osoba jest podatna na różnego rodzaju infekcje, jest pod wpływem stresu, jest zmęczona 2) Wyczerpanie emocjonalne - depresja, poczucie bezradności, beznadziejności, poczucie trudności zaofiarowania osobie chorej coś ponad to co mogę 3) Wyczerpanie umysłowe - negatywny postawa opiekana wobec siebie, wobec swoje pracy, obniżenie poczucia własnej warto ści i własnej skuteczności. Oschłość w stosunku do siebie, negatywne myśli o sobie 16. Zespoły otępienne-klasyfikacja otępienia, rozpoznanie demencji - na czym polega Klasyfikacja otępień w ICD-10: • F00 - otępienie w chorobie alzheimera • F01 - otępienie naczyniowe • F02 - otępienie w innych chorobach (zespół Picka, Parkinsona, Huntingtona, Creutzfeldta-Jakoba, także w HIV) • F04 - organiczny zespół amnestycznym niewywołany alkoholem Podstawy do rozpoznania demencji • zaburzenia pamięci trwające przynajmniej pół roku • deficyty w zakresie myślenia i rozumienia 17. Kryteria otępienia, obraz kliniczny otępienia Niektóre zespoły otępienia są poprzedzone zaburzeniami emocjonalnymi lub zaburzeniami zachowania, natomiast w większości przypadków są one wtórne wobec deficytów poznawczych. • kryteria diagnostyczne zespołów otępienia nie wskazują na zaburzenia świadomości • najpierw zaburzeni zachowania, emocjonalne dopiero potem poznawcze Kryterium otępienia wg. ICD-10 Stwierdzenie wszystkich następujących: 1. Osłabienie pamięci (uczenie się nowych informacji lub trudności z odtwarzaniem wcześniej nabytych wiadomości) - mogą mieć charakter łagodny, umiarkowany, bądź ciężki. 2. Zaburzenia innych funkcji poznawczych - sądzenia i myślenia, zwłaszcza w zakresie przetwarzania informacji oraz organizowania i planowania działań - łagodny, umiarkowany i ciężki zakres 3. Spadek emocjonalnej kontroli nad motywacją albo zmiana zachowań społecznych - co najmniej jeden z: chwiejność emocjonalna, drażliwość, apatia, prymitywizacja zachowań społecznych 4. Występowanie objawów przez co najmniej 6 msc-y. W umiarkowanych i ciężkich zespołach otępienia mogą pojawić się wybiórcze objawy psychotyczne, takie jak omamy dotykowe i urojenia typu paranoicznego. Urojenia są zazwyczaj proste a ich treść może się koncentrować na doświadczaniu sytuacji osoby prześladowanej, winnej, czy nadzwyczajnej. Obraz kliniczny W zależności od tego, jakie obszary mózgu zostały uszkodzone: • otępienie korowe - zaburzenia procesów poznawczych polegające na obniżeniu sprawności intelektualnej • otępienie podkorowe - ogólne spowolnienie dynamiki myślenia i działania oraz obniżeni nastroju, apatii i ogólne zobojętnienie. Zaburzenia funkcji poznawczych: • zakłócenia przebiegu i sprawności procesów: pamięci, uwagi, orientacji i myślenia Zaburzenia pamięci: • pamięć krótkotrwała - brak zdolności do zapamiętywania nowych informacji, czy to eksponowanych do zapamiętania słów, czy przed chwilą zaistniałych zdarzeń, czy czynności • pamięć długotrwała - niemożność przypomnienia sobie zdarzeń, informacji z przeszłości, danych osobistych Zakłócenia uwagi • zmniejszenie zdolności skoncentrowania uwagi na wykonywanym zadaniu, utrzymaniu jej przez dłuższy czas na odpowiednim poziomie oraz giętkość w jej przenoszeniu z jednego na drugi bodziec • niezręczność manualna i zaburzenia motoryczne (apreksje) • wyniki zaburzeń uwagi i/lub ogólnego spowolnienia procesów psychofizycznych Zaburzenia myślenia: • niezdolność do myślenia abstrakcyjnego - proces ten przebiega tylko na poziomie konkretnym lub konkretno funkcjonalnym - osoba nie potrafi znaleźć podobieństwa i różnic między przedmiotami, określić znaczenia poszczególnych wyrazów i sądów oraz zrozumieć bardziej złożonych treści przekazywanych, czy to w formie pisemnej, czy werbalnej, w ograniczonym stopniu potrafi planować i przewidywać konsekwencje swojego zachowania • zubożenie bogactwa wątków i płaszczyzn rozumowania • zaburzenia dynamiki myślenia - spowolnienie przebiegu myślenia, jest ono albo rozwlekłe albo lepkie, osoba z trudem przechodzi od jednego do drugiego sądu • zaburzenia postrzegania przedmiotów (agnozja) i orientacji otaczającej rzeczywistości i samym sobie • zaburzenia rozpoznawania czasu, orientacji w przestrzeni Zaburzenia afektywne: • zawiązane z zakłóceniami kontroli zewnętrznej emocji oraz z zaburzeniami nastroju • spore trudności w kontrolowaniu gniewu, uczucie podporządkowania emocjom → zaburzenia interakcji społecznych 18. Choroba typu Alzheimera-charakterystyka, stadia choroby CHOROBA AZHEIMERA Otępienie typu Alzheimera • opisana w 1907r. przez Alonsa Alzheimera • postać wczesna (przed 65 r.ż) i późna (od 65 r.ż) • trwa 4 - 16 lat • ,,choroba zapominania" - charakteryzuje się głównie zaburzeniami pamięci • na świecie - ok. 50 mln chorych • w Polsce - ponad 300 tys. Czynniki ryzyka otępienia typu Alzheimera: • wrodzone predyspozycje • wiek (60 → 1%, powyżej 85 r.ż → ok. 50%) • płeć (kobiety częściej chorują) • uraz głowy • niski poziom wykształcenia Jak powstaje otępienie typu Alzheimera? • pojawienie się między neuronami w ich wnętrzu złóg beta-amyloidu (płytek starczych) • pojawienie się splotów neurofibrynalnych (spiralne skręcone włókna) w cytoplazmie komórek nerwowych STADIA CHOROBY ALZHEIMERA STADIUM 1 - WCZESNE • niespecyficzne objawy • zaburzenia pamięci świeżej - osoba ma trudności z zapamiętywaniem nowych informacji • osoba jest świadoma swojego stanu i próbuje poradzić sobie z tym wykorzystując nowe techniki zapamiętywania • agresja jako sposób radzenia sobie z trudnościami STADIUM 2 - POŚREDNIE • zaburzenia pamięci krótkotrwałej i operacyjnej • trudności w rozumieniu zdarzeń społecznych • trudności w komunikowaniu się ze wglądu na zaburzenia mowy • Afazja semantyczna- osoba nie przypomina sobie znanych osób czy przedmiotów • Apraksje - trudności w wykonywaniu zachowań nawykowych • gwałtowne zmiany nastroju • zaprzestanie dbania o higienę osobistą i wygląd zewnętrzny • w zależności od okolicy mózgu, w której zachodzą patologiczne zmiany może dominować : o lewa półkula mózgu - zaburzenia mowy o okolice ciemieniowo-potyliczne prawej półkuli -zaburzenia spostrzegania wzrokowego o płaty czołowe - zaburzenia myślenia abstrakcyjnego, planowania i kontroli zachowań. Stadium 3 - późne - Choroba Alzheimera • całkowita dezorientacja • brak możliwości samodzielnego funkcjonowania • głębokie zmiany emocjonalne • rozpad struktury osobowości • funkcje regulacyjne pełnią najbardziej prymitywne popędy i emocje 19. Demencja pochodzenia naczyniowego-na czym polega, czynniki ryzyka DEMENCJA POCHODZENIA NACZYNIOWEGO Dlaczego? • zmiany niedokrwienne lub pokrwotoczne mózgu spowodowane chorobami dużych i małych naczyń krwionośnych w mózgu Czynniki ryzyka wystąpienia miażdżycy i udaru mózgu: • wiek • nadciśnienie tętnicze • palenie papierosów • zawały serca • cukrzyca • podwyższony poziom cholesterolu Niekiedy: • zaburzenia rymu serca • wady wrodzone • drgawki • zapalenia płuc Najbardziej narażeni są mężczyźnie od 75 roku życia • nierównomierność poziomu zaburzeń poznawczych, np. zaburzenia pamięci krótkotrwałej przy niewielkim zakłóceniu procesów uogólniania Oprócz zaburzeń poznawczych musi wystąpić jeden z: • jednostronny niedowład spastyczny kończyn • jednostronne wzmożenie odruchów ścięgnistych • dodatni odruch podeszwowy • Porażenie rzekomoopuszkowe Istotną rolę dla obrazu klinicznego demencji naczyniowego mają takie czynniki jak: • patomechanizm zmian • lokalizacja i wielkość uszkodzeń mózgu • w zależności od nich profil zaburzeń przyjmuje nieco inną postać - albo taką, w której dominują objawy korowe, taką w której na pierwszy plan wysuwają się objawy korowe albo postać mieszaną