Sistem Pencernaan Manusia

Sistem Pencernaan

• Sistem pencernaan manusia terdiri daripada salur alimentari yang panjang dan berotot, bermula dari mulut hingga ke dubur.

• Bahagian-bahagian salur alimentari:

  • Mulut

  • Esofagus

  • Perut

  • Usus kecil

  • Usus besar

  • Dubur

• Organ lain dalam sistem pencernaan:

  • Hati

  • Pundi hempedu

  • Pankreas

• Kelenjar liur, kelenjar gaster, dan kelenjar usus merembeskan jus pencernaan ke dalam salur alimentari.

Jenis Pencernaan

• Pencernaan: Proses penguraian butiran makanan besar dan kompleks kepada butiran kecil yang ringkas dan terlarut supaya mudah diserap.

• Dua jenis pencernaan:

  • Pencernaan fizikal: Pemecahan makanan secara mekanikal untuk membentuk butiran kecil melibatkan pengunyahan dan peristalsis.

  • Pencernaan kimia: Proses penguraian molekul kompleks menjadi molekul ringkas melibatkan tindakan enzim.

Pencernaan Karbohidrat dalam Mulut

• Proses pencernaan bermula di dalam mulut.

• Kehadiran makanan merangsang perembesan air liur oleh kelenjar liur.

• Air liur mengandungi enzim amilase air liur yang menghidrolisiskan kanji menjadi maltosa.

• pH air liur: antara 6.5 – 7.5 (sesuai untuk amilase air liur bertindak optimum).

• Air liur membantu makanan membentuk bolus, memudahkan penelanan.

• Epiglotis menutup bukaan trakea semasa penelanan untuk mengelakkan makanan memasuki trakea.

• Bolus makanan digerakkan oleh peristalsis dalam esofagus.

• Peristalsis: Tindakan pengecutan dan pengenduran otot secara beritma di sepanjang salur alimentari.

Pencernaan Protein dalam Perut

• Permukaan dalam dinding perut dilapisi sel epitelium yang membentuk kelenjar gaster.

• Sel-sel epitelium:

  • Sel utama: Merembeskan pepsinogen.

  • Sel parietal: Merembeskan asid hidroklorik.

  • Sel mukus: Merembeskan mukus.

• Fungsi asid hidroklorik:

  • Menyediakan medium dengan pH sesuai (1.5 – 2.0) untuk tindakan enzim pepsin.

  • Menghentikan tindakan enzim amilase air liur.

  • Membunuh bakteria dalam makanan.

• Mukus melindungi dinding perut daripada tindakan asid hidroklorik dan enzim pencernaan.

• Makanan bercampur dengan jus gaster (asid hidroklorik dan enzim pepsin) dalam perut.

• Makanan digaul oleh peristalsis otot dinding perut selama beberapa jam.

• Kandungan perut bertukar kepada bentuk separa cair disebut kim.

• Kim memasuki duodenum dengan perlahan apabila otot sfinkter mengendur.

Pencernaan Karbohidrat, Protein dan Lipid dalam Usus Kecil

• Usus kecil terdiri daripada duodenum, jejunum dan ileum.

• Duodenum: Bahagian pertama usus kecil yang menerima kim daripada perut.

• Duodenum menerima hempedu (dihasilkan oleh hati) dan jus pankreas (dirembeskan oleh pankreas).

Peranan Pankreas, Hati dan Pundi Hempedu

• Pankreas merembeskan enzim amilase pankreas, tripsin dan lipase ke dalam duodenum melalui duktus pankreas.

• Hati menghasilkan hempedu, disimpan dalam pundi hempedu.

• Hempedu disalurkan ke duodenum melalui duktus hempedu.

• Fungsi hempedu:

  • Meneutralkan kim yang berasid.

  • Menyediakan keadaan beralkali (pH 7.6 – 8.6) untuk tindakan enzim dalam duodenum.

  • Mengemulsikan lipid dengan memecahkan lipid kepada titisan halus untuk menambahkan luas permukaan tindakan enzim lipase.

• Proses pencernaan dalam Duodenum:

  • Amilase pankreas menghidrolisiskan kanji kepada maltosa.

    • $Kanji + air \xrightarrow{amilase \ pankreas} maltosa$

  • Tripsin menghidrolisiskan polipeptida menjadi peptida yang lebih pendek.

    • $Polipeptida + air \xrightarrow{Tripsin} peptida$

  • Lipase menghidrolisiskan lipid kepada asid lemak dan gliserol.

    • $Lipid + air \xrightarrow{lipase} asid \ lemak + gliserol$

Pencernaan dalam Ileum

• Kelenjar pada dinding ileum merembeskan mukus dan jus usus (mengandungi enzim maltase, sukrase, laktase, lipase dan erepsin).

• Medium beralkali dalam ileum membolehkan enzim bertindak optimum.

Penyerapan Nutrien dalam Ileum

• Molekul ringkas hasil pencernaan diserap di ileum.

• Ileum mempunyai ciri penyesuaian untuk penyerapan nutrien:

  • Lapisan dalam berlipat-lipat dan dilitupi vilus.

• Ciri penyesuaian vilus:

  • Lapisan epitelium setebal satu sel (mempercepatkan penyerapan).

  • Sel goblet merembes mukus (membantu pencernaan).

  • Jaringan kapilari darah (memudahkan pengangkutan hasil pencernaan).

  • Lakteal (mengangkut titisan asid lemak dan gliserol).

  • Kelenjar usus merembes jus usus (mengandungi enzim pencernaan).

• Mikrovilus: Unjuran halus pada permukaan epitelium vilus meningkatkan luas permukaan untuk penyerapan nutrien.

Cara Penyerapan Nutrien

Asimilasi

• Sistem peredaran manusia (peredaran darah dan sistem limfa) mengangkut nutrien untuk asimilasi.

• Asimilasi: Nutrien digunakan untuk membentuk sebatian kompleks atau komponen struktur di dalam sel.

• Kapilari darah di usus kecil membentuk vena portal hepar (membawa darah ke hati).

• Lakteal bergabung membentuk salur limfa.

• Kandungan salur limfa memasuki duktus toraks, mengalir ke dalam vena subklavikel kiri.

• Lipid diangkut oleh darah ke semua sel badan.

Metabolisme Makanan Tercerna

• Penyahtoksinan

• Penyimpanan nutrien

Proses Asimilasi dalam Hati

• Asid amino:

  • Hati mensintesis protein plasma dan enzim.

  • Asid amino berlebihan diuraikan melalui pendeaminaan menjadi urea dan dikumuhkan.

  • Apabila bekalan glukosa tidak mencukupi, hati menukarkan asid amino kepada glukosa

• Glukosa:

  • Glukosa digunakan untuk respirasi sel.

  • Glukosa ditukarkan kepada glikogen dan disimpan.

  • Apabila aras glukosa menurun, glikogen ditukar kepada glukosa.

  • Glukosa berlebihan ditukar menjadi lemak apabila simpanan glikogen maksimum.

Proses Asimilasi dalam Sel

• Asid amino:

  • Digunakan untuk mensintesis protoplasma baharu dan membaiki tisu rosak.

  • Digunakan untuk sintesis hormon dan enzim.

• Glukosa:

  • Dioksidakan melalui respirasi sel untuk membebaskan tenaga, air dan karbon dioksida.

  • Glukosa berlebihan disimpan sebagai glikogen dalam otot.

  • Tenaga digunakan untuk proses sel seperti sintesis protein.

• Lipid:

  • Fosfolipid dan kolesterol membina membran plasma.

  • Lemak berlebihan disimpan dalam tisu adipos sebagai tenaga simpanan.

  • Dalam keadaan kekurangan glukosa, lemak dioksidakan untuk membebaskan tenaga.

Fungsi Usus Besar

• Penyerapan air dan vitamin

• Pembentukan tinja

Gizi Seimbang

• Gizi yang mengandungi kesemua tujuh kelas makanan (karbohidrat, lipid, protein, vitamin, garam mineral, serat dan air) dalam kadar yang betul dan kuantiti yang seimbang mengikut keperluan individu.

Obesiti

• Disebabkan oleh penyimpanan lemak berlebihan akibat ketidakseimbangan pengambilan makanan dan penggunaan tenaga.

• Individu obes perlu mengurangkan pengambilan karbohidrat dan lemak serta meningkatkan pengambilan sayur-sayuran dan buah-buahan.

• Diet dengan lemak tepu berlebihan dan kolesterol tinggi boleh menyebabkan diabetes melitus dan penyakit kardiovaskular (aterosklerosis, hipertensi, serangan jantung atau strok).

Isu Kesihatan Berkaitan Sistem Pencernaan dan Tabiat Pemakanan

• Serat penting dalam proses penyahtinjaan.

• Pengambilan serat yang tinggi memudahkan pergerakan tinja.

• Mengelakkan masalah kesihatan seperti sembelit, kanser kolon, kanser rektum dan hemoroid.

Fungsi Serat

• Merangsang peristalsis

• Menyerap dan menyingkirkan bahan toksik

• Mengawal atur penyerapan glukosa (terutamanya bagi pesakit diabetes melitus)

• Meningkatkan populasi bakteria berfaedah dalam usus besar

• Pengambilan air yang banyak memastikan tinja lembut dan mudah bergerak sepanjang usus besar.

Isu Kesihatan

• Gastritis

• Bulimia Nervosa

• Anoreksia Nervosa

• Dismorfia Otot