TOETS 3/2

actuele relevantie Spinoza

tijdens zijn leven → veel kritiek, onbegrip, cherem, aanslag, intolerantie, →boeken niet uitgeven
→ ‘subtiele atheïst’
→ gelief in clubjes (Bijbelteksten bestuderen, Collegianten)

19de eeuw: bewondering (Nietzsche, Freud (beide joods en psychologie)

20ste eeuw: Russell: waardering ethiek

Actuele relevantie

  • invoering van de democratie, vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid, vrijheid van denken, geen erfelijke dynastieën
    → vrijheid van mensen in staat maximaliseren

  • voor traditionele gelovigen

    • ethiek: begeleiding naar goed, deugdzaam leven

    • nieuw godsbeeld: niet antropomorf, abstract (God niet begrijpen)
      → herdenken is noodzakelijk

    • mystieke godsliefde: amor dei intellectualis
      → zuivere liefde tot de werkelijkheid (God)
      → alles liefhebben

  • voor wetenschappers en atheïsten

    • nadenken over levensbeschouwelijke vragen

    • intuïtie: groot geheel aanvoelen en bewonderen (sub specie aeternitatis)
      => deugdzame, intuïtieve, blijmoedige, nederige levenswijze

Einstein: kosmische religiositeit

een diep religieus niet-gelovige
→ geen antropomorfe God (belonen/bestraffen, ingrijpen)
→ geloof in niet-persoonlijke God die zich toon in vele natuurlijke wetmatigheden van de oneindige kosmos
→ verwondering mysterie kosmos

religieuze ontwikkeling mens

FASE 1: RELIGIE VAN DE ANGST

  • angst voor overstijgende natuurkrachten/angstaanjagende ervaringen
    →religie biedt verklaring + controle + oriëntatie
    → vb. met offers (controle en voorspelbaarheid ipv koe)

  • geen onderscheid religie en wetenschap
    → allesomvattend verklarend systeem: wereld begrijpen

  • docu

    • bidden: activatie frontale lob (focus) en desactivatie pariëtale lob (zelfbewustzijn) → verbondenheid, ik-ophefftig, opgaan in iets groters

    • Derwisjen (Soefisme): ritueel dansen
      → hoogtepunt: trance: contact met God
      => religie is gemeenschapsbevorderend (beginselen maatschappij)

    • sjamanen

    • bv. zonnekalenders

FASE 2: RELIGIE VAN DE MORAAL

  • gedragsvoorschriften

  • God ziet alles

  • religie = ethisch systeem (maatschappelijke waarde)
    → God beloont, bestraft, troost, beschermt

  • levenswaarden en levensdoelen: solidariteit, barmhartigheid, ethiek, naastenliefde
    → belangen van anderen > eigenbelang

  • bv. Zakaat (solidariteitsbijdrage)

  • docu

    • farao ontleent gezag aan God Horus (legitimeren)
      → wereldlijk gezag gesteund op Goddelijk gezag

    • vb. met grote monumenten - > verbintenis

=>religie zorgt voor hereniging, sociale lijm

FASE 3: KOSMISCHE RELIGIOSITEIT

  • bewondering en ontzag voor het radicaal Andere
    → overweldigende orde/eenheid/schoonheid/ingeniositeit van de kosmos
    → nederigheid
    → docu:vreugde bij het ontdekken van het mysterie

  • religieuze ingesteldheid is diepste drijfveer wetenschappelijk onderzoek
    → >< killing frost: nut, praktische beheersing, materialisme, utilitarisme
    → religieuze attitudes: belangeloosheid, intuïtie, bewondering

docu: Consolmagno: astronoom bij sterrenwacht Vaticaan (jezuïet)

→ 3D- wereldbeeld: binoculair wereldbeeld

  • causaal, objectief, wetenschappelijk wereldbeeld

  • religieus, poëtisch, intuïtief wereldbeeld

→ in 3de fase: vreugde bij astronomie (spel met de Schepper)

  • link religie en wetenschap, gevoel in wetenschap dieper ervaren

→ in 2de fase: antropomorf godsbeeld

→ LEO XIII pauselijk sterrenkundig observatorium

  • in encycliek: rerum novarum

  • marketingstunt na imago schade (Galilei)
    → religie geen schrik voor wetenschap, interesse ipv belemmering

  • kerk astronomie nodig (kalenderhervorming)

→ astronomie in ontwikkelingslanden

  • menselijke fascinatie

  • ontwikkeling door technologische maatschappij met kwalitatief onderzoek (pragmatisme)

→ astronomie is kunst (voldoening bij begrip)

.

.

.

.

inleiding

Albert Camus

  • Franse schrijver, existentialisme

  • absurdisme
    → contrast tussen diepgaande filosofische vragen mens en zwijgend universum

  • De mythe van Sisyphus

    • leven is routine (zinloos):

    • toneelrol, op en dag instorting decor

    • Camus: Sisyphus toch voorstellen als zinvol en gelukkig
      →zinloosheid/absurditeit omarmen (op planken blijven spelen)

  • vgl: Wachten op Godot (S Beckett)

    • Vladimir en Estragon wachten, godot komt niet
      → confrontatie met wereld tijdens wachten (geen zelfmoord)

  • vgl: opera Don Juan van Mozart

    • vrouwenveroveraar (nooit bevredigd)

    • geest wil hem overtuigen beter leven, don weigert en omhelst absurditeit

Friedrich Nietzsche

  • God is Dood

  • literaire filosofie (romantiek: overdrijvingen)

  • De vrolijke wetenschap
    → De eeuwige wederkeer
    → nee? je leeft niet hartstochtelijk genoeg

Margot en meneer Caulier

  • geboren als diepgaande filosoof (veel vragen (alles nieuw): oorspronkelijkheid, essentie

  • later vermoord (school: werkelijkheid als vanzelfsprekend, vragen zijn hinderlijk, niet nuttig)

Laurent Nouwen

  • crisis = kans (licht zien enkel in donker)

  • leven is composthoop

  • filosofen leven in werkelijkere wereld dan bankiers

Viktor Frankl: wil-tot-zingeving

  • Weense school voor psychotherapie

    • stichter: Sigmund Freud

      • leer van het onbewuste

      • joods, goede student

      • interesse in het bizarre (experimenten: cocaïne ‘nieuwe blaadjes’, voortplanting palingen)

      • J Breuer: hysterica Anna O
        → behandeling: hypnose
        → onbewuste laag vertellen: genezing
        → therapie gestopt: schijnzwangerschap

      • Studies over de hysterie (Fr en Br)
        → dagboekvorm
        → freud-methode: vrije associatie (zeggen wat je denkt, staat v openheid: deur tot onbewuste)

      • dromen: koninklijke weg naar onbewuste, onbewuste wil

      • psychisme= ijsberg (verdringing)

      • psychoanalyse: wat onbewust is, moet bewust worden

      • lustprincipe: mens als speelbal van onbewuste seksuele driften

  • de logoskern (dieptekern)
    = psychische dimensie van de mens waar men op zoek gaat naar zingeving (niet enkel onbewuste drift)

  • neurosen als geen aansluiting bij logoskern (ontkennen, verdringen)
    → noögene neurose: zinloosheid , existentiële leegte, vacuüm

  • aufgabencharakter (opgave)
    = opgave om zin te vinden (eist verantwoordelijkheid) op je eigen manier
    → 4 wegen

    • taak, missie, toeping (creativiteit)

    • liefde voor anderen

    • staande blijven in ervaringen van lijden, pijn en dood

    • religie en spiritualiteit