De Onderneming in de Economie Vandaag

Van Toegevoegde Waarde naar het Bruto Binnenlands Product

Inleiding tot Toegevoegde Waarde
- Toegevoegde waarde is de waarde die aan een product wordt toegevoegd door de inzet van productiefactoren: kapitaal en arbeid.
- De algemene formule is: $\text{Verkoopprijs (exclusief btw)} - \text{Aankoopprijs (exclusief btw)}$ .
- Het is cruciaal om te begrijpen dat toegevoegde waarde (TW) niet hetzelfde is als winst. Om TW te creëren, moet een onderneming kosten maken voor de inzet van productiefactoren zoals lonen, elektriciteit en huur. De formule voor winst is dan ook: $\text{Toegevoegde waarde} - \text{kosten gemaakt voor de inzet van productiefactoren} = \text{winst}$ .
- Een onderneming moet een TW realiseren die minstens hoog genoeg is om alle overige kosten te dekken. Bij voorkeur is deze hoger, zodat er winst overblijft.
Het Bruto Binnenlands Product (BBP)
- Het BBP, ook bekend als Gross Domestic Product (GDP), meet de totale economische activiteit van een land.
- Definitie 1: De som van de toegevoegde waarden van alle geproduceerde goederen en diensten in een land gedurende een bepaalde periode (meestal 1 jaar).
- Definitie 2: De totale waarde van de in een land geproduceerde finale goederen en diensten gedurende een bepaalde periode.

Berekening van het BBP volgens de Productiebenadering

De Drie Hoofdmethodes
1. Productiebenadering: Kijkt naar de waarde van de geproduceerde goederen en diensten.
2. Bestedingsbenadering: Kijkt naar wie de producten koopt.
3. Inkomensbenadering: Kijkt naar de verdeling van de inkomens die voortvloeien uit de productie.
Productiebenadering in Detail
- Deze methode berekent de marktwaarde van de totale productie van alle goederen en diensten in een land gedurende een jaar.
- Dit omvat productie door ondernemingen en productie door de overheid.
- Omdat overheidsproductie meestal geen marktprijs heeft, wordt de TW van de overheid gelijkgesteld aan de ambtenarensalarissen.
- In de nationale rekeningen wordt de TW berekent als: $\text{Productie of output (P.1)} - \text{waarde van het intermediair verbruik (P.2)}$ .
- Intermediair verbruik: De totale waarde van goederen en diensten die door ondernemingen en de overheid worden aangekocht bij derden (code P.2).
- De TW wordt berekend tegen factorkosten: de kosten van arbeid, kapitaal en natuur die worden gemaakt om te kunnen produceren ( $\text{Loon} + \text{Intrest} + \text{Pacht} + \text{Winst}$ ).
- Om het uiteindelijke BBP te bepalen, moeten productgebonden belastingen (zoals btw) worden toegevoegd en productgebonden subsidies worden afgetrokken:
- Schema:
  - Output (P.1) $-$ Intermediair verbruik (P.2) $=$ Bruto toegevoegde waarde tegen factorkosten.
  - Bruto toegevoegde waarde tegen factorkosten $+$ Productgebonden belastingen $-$ Productgebonden subsidies $=$ BBP.
Voorbeeld Berekening Land X
- Gegeven:
  - Productie (Output): $950.000.000\,EUR$
  - Intermediair verbruik: $500.000.000\,EUR$
  - Productgebonden belastingen: $25.000.000\,EUR$
  - Productgebonden subsidies: $15.000.000\,EUR$
- Berekening: $950.000.000 - 500.000.000 + 25.000.000 - 15.000.000 = 460.000.000\,EUR$ .

Nominaal versus Reëel BBP

BBP in Lopende Prijzen (Nominaal BBP)
- Dit is het BBP uitgedrukt in werkelijke prijzen van het desbetreffende jaar.
- Een stijging van het nominaal BBP kan worden veroorzaakt door volumegroei of door prijsstijgingen.
BBP in Kettingeuro's (Reëel BBP)
- Dit is het BBP in constante prijzen. Hierbij wordt het effect van prijsveranderingen (inflatie) uitgeschakeld om de effectieve volumegroei te meten.
- Het maakt vergelijkingen tussen verschillende jaren en verschillende landen mogelijk.
- Formule voor groei in lopende prijzen: $\frac{\text{BBP}_{2023} - \text{BBP}_{2022}}{\text{BBP}_{2022}}$ .
BBP per Capita
- Dit is het BBP omgerekend per inwoner van een land.
- Formule: $\frac{\text{BBP}}{\text{aantal inwoners}}$ .

Economische Sectoren en Welvaart

Welvaart: De mate waarin consumenten in hun behoeften kunnen voorzien met behulp van schaarse middelen.
Sectorenindeling:
1. Primaire sector: Landbouw, veeteelt, jacht en visserij (bijv. een fruitteler).
2. Secundaire sector: Industrieel, ontginnen en verwerken van grondstoffen tot eindproducten (bijv. aluminiumfabrikant).
3. Tertiaire sector: Commerciële dienstensector, winstgerichte verkoop van goederen en diensten (bijv. horeca).
4. Quartaire sector: Niet-commerciële dienstensector, gesubsidieerd door de overheid (bijv. ziekenhuizen).
In een economische ontwikkeling verschuift het accent doorgaans van de primaire naar de secundaire, en uiteindelijk naar de tertiaire en quartaire sectoren.

De Impact van Inflatie

Definitie Inflatie: Een aanhoudende algemene stijging van het prijspeil van goederen en diensten, wat leidt tot een waardevermindering van het geld.
Oorzaken van Inflatie
- Vraaginflatie (bestedingsinflatie): Ontstaat bij hoogconjunctuur wanneer de vraag het aanbod overtreft.
- Kosteninflatie: Wanneer producenten gestegen productiekosten doorberekenen aan de consument.
- Ingevoerde inflatie: Prijsstijgingen van goederen die uit het buitenland worden geïmporteerd.
- Productiviteitsinflatie: Door verschillen in productiviteit tussen ondernemingen.
- Monetaire inflatie: Stijging van de geldhoeveelheid in omloop zonder stijging van het aanbod. Dit gebeurt vaak door geldschepping via leningen door commerciële banken.
Geldschepping door Banken
- Banken creëren giraal geld door leningen te registreren. Het giraal geld op rekeningen is vele malen groter dan de liquide reserves (chartaal geld: bankbiljetten en munten). Om liquiditeitsproblemen te voorkomen, verplicht de Centrale Bank commerciële banken om een minimale geldreserve aan te houden.
Gevolgen van Inflatie
1. Daling van de koopkracht: Als prijzen sneller stijgen dan het loon.
2. Negatief rendement op sparen: Als de inflatie hoger is dan de ontvangen intrest.
3. Hogere loonkosten: Door de automatische koppeling van lonen aan de gezondheidsindex in België.
4. Hogere huurprijzen: Eveneens gekoppeld aan de index.
5. Stijging overheidsuitgaven: Hogere ambtenarenwedden en sociale uitkeringen.
6. Waardedaling schulden: Schulden worden in reële termen minder waard als het inkomen meestijgt met de inflatie.
7. Verzwakking concurrentiepositie: Als de binnenlandse inflatie hoger is dan die in het buitenland, worden eigen producten duurder.

Meten van Inflatie

Consumptieprijsindex (CPI)
- Meet de prijsevolutie van een korf goederen en diensten (verdeeld in 12 groepen) voor een gemiddeld Belgisch gezin.
- Indexcijfer formule: $\frac{\text{Totale prijs korf jaar n}}{\text{Totale prijs korf basisjaar}} \times 100$ .
- Inflatiecijfer formule: $\frac{\text{Index}_t - \text{Index}_{t-1}}{\text{Index}_{t-1}} \times 100$ .
Gezondheidsindex
- Bevat dezelfde korf als de CPI, maar zonder producten die de gezondheid schaden: alcohol, tabak, benzine en diesel.
- De afgevlakte index is het rekenkundig gemiddelde van de gezondheidsindex van de laatste 4 maanden.
- Wanneer deze de spilindex overschrijdt, vindt een automatische verhoging van 2% plaats voor ambtenarenlonen en sociale uitkeringen.

Maatregelen tegen Inflatie

Europese Centrale Bank (ECB)
- Hoofddoel: Prijsstabiliteit handhaven (inflatie van ongeveer 2%).
- Rentebeleid: Bij te hoge inflatie verhoogt de ECB de rente. Lenen wordt duurder, sparen interessanter, waardoor de vraag daalt en prijsstijgingen afremmen.
- Reserveverplichtingen: Opleggen van minimale liquiditeitsreserves aan banken.
Nationale Overheid
- Rechtstreeks prijsbeleid: Vaststellen van maximumprijzen voor bijv. medicijnen of rusthuizen.
- Onrechtstreeks prijsbeleid: Akkoorden over loonmatiging, belastingen verhogen bij vraaginflatie, of accijnzen verlagen bij kosteninflatie.
Deflatie
- Definitie: Algemene daling van het prijspeil.
- Oorzaken: Overaanbod, dalende vraag, kredietschaarste.
- Gevolgen: Toename werkloosheid, consumenten stellen aankopen uit in afwachting van lagere prijzen.

Het Bruto Nationaal Product (BNP) en Nationaal Inkomen

Verschil BBP en BNP
- BBP: Toegevoegde waarde gecreëerd op Belgisch grondgebied (territorium).
- BNP: Toegevoegde waarde gecreëerd door productiefactoren in eigendom van Belgische ingezetenen, waar ook ter wereld.
- Formule: $\text{BBP} + \text{Primaire inkomens ontvangen van buitenland} - \text{Primaire inkomens betaald aan buitenland} = \text{BNP}$ .
- Primaire inkomens (factorinkomens) omvatten loon, rente, dividend en winst.

De Conjuntuur

Definitie: Schommelingen in de algemene economische activiteit over een tijdspanne van enkele jaren.
Conjuntuurbeweging: Een cyclus van opeenvolgende perioden van versnelde en vertraagde groei.
- Hoogconjunctuur (Boom): Snelle groei, lage werkloosheid, kans op inflatie.
- Recessie: Afname van de groei (minstens twee opeenvolgende kwartalen negatief).
- Depressie: Langdurige, diepe economische daling.
- Herstel: Begin van nieuwe groei.
Oorzaken van Schommelingen
- Interne oorzaken: Productiviteit (stuks per werknemer), technologische vooruitgang, producenten- en consumentenvertrouwen.
- Externe oorzaken: Natuurrampen, pandemieën, oorlogen, handelsbeperkingen.
Indicatoren
- Economische parameters zoals BBP en inflatie dienen als indicatoren om de 'gezondheid' van de economie te diagnosticeren.

Vragen & Discussie

Wat is een winstmarge?
- Antwoord: Het percentage van de omzet dat overblijft nadat alle kosten zijn afgetrokken. Een hoger percentage wijst op een winstgevender bedrijf.
Wat houdt de loonmassa in?
- Antwoord: De totale vergoeding betaald aan alle personen op de loonlijst gedurende een bepaalde periode.
Welke trend is zichtbaar bij de loonmassa in België?
- Antwoord: Het aandeel van de loonmassa ten opzichte van het BBP daalt, terwijl het aandeel van de bedrijfswinsten toeneemt.
Waarom is technologische vooruitgang een tweesnijdend zwaard?
- Antwoord: Het zorgt voor efficiëntere productie en nieuwe hooggeschoolde jobs, maar het kan leiden tot het verdwijnen van bestaande laaggeschoolde jobs (bijv. kassiers) en grotere ongelijkheid.