Gs 1.2 samenvatting

De Mens en de Wereld

De Mona Lisa

De Mona Lisa is het beroemdste schilderij ter wereld, geschilderd door de Italiaanse kunstenaar Leonardo da Vinci rond 1506. Dit vrouwenportret wordt gekenmerkt door de levensachtige weergave van het gezicht. De vrouw op het schilderij glimlacht, maar verbergt haar echte gedachten. Dit schilderij weerspiegelt een nieuwe manier van kijken naar de mens en de wereld.

Religieuze Mentaliteit

Traditioneel leerde de katholieke kerk dat het leven op aarde niet belangrijk was; het leven was kort en vol ellende. Deze visie leidde tot de spreuk 'memento mori', wat betekent 'bedenk dat je zult sterven'. In de vroege 16e eeuw begonnen rijke Italianen en edelen echter een ander mens- en wereldbeeld te omarmen. Ze geloofden in God, maar hechtte ook waarde aan de mens. De mens werd gezien als het hoogtepunt van Gods schepping, niet zwak en machteloos, maar in staat om de wereld te begrijpen en te beheersen. Deze veranderde mentaliteit paste bij de spreuk 'carpe diem', wat betekent 'pluk de dag'. Kunstenaars uit deze tijd verweefden de schoonheid van de mens, de natuur en het leven in hun werken.

Belangstelling voor de Oudheid

De Italianen ontdekten dat de Grieken en Romeinen tijdens de klassieke oudheid een vergelijkbare mentaliteit bezaten. Deze ontdekking leidde tot een hernieuwde fascinatie voor de cultuur van de klassieke oudheid. Zelfs de pausen bewonderden deze cultuur, zoals te zien is in de opdracht van paus Julius II aan de kunstenaar Rafaël in 1509 voor een enorme muurschildering van een verzonnen bijeenkomst van klassieke filosofen.

De Renaissance

Deze herleving van de klassieke cultuur leidde tot het ontstaan van de renaissance, wat Frans is voor 'wedergeboorte'. De perioden tussen de klassieke oudheid en de renaissance werden door de mensen als de 'middeleeuwen' gezien, een onbelangrijke tussenperiode. Net als de filosofen in de oudheid, stelden de geleerden van de renaissance de mens centraal in hun studie, wat hen de titel 'humanisten' opleverde; deze term komt van 'humanitas', het Latijnse woord voor menselijkheid. Humanisten bestudeerden klassieke filosofieën, literatuur en kunst met een sterke focus op de mens.

De Rol van Erasmus

Humanisten waren overwegend christelijk, maar vonden dat men niet zomaar de leringen van de kerk moest volgen. Ze benadrukten zelfreflectie en kritisch denken. Een prominente Nederlandse humanist, Erasmus, was van mening dat gelovigen de Bijbel zelf moesten bestuderen. Hij ontdekte echter dat de Latijnse versie van de Bijbel, zoals gebruikt door de kerk, vol fouten zat. Hierdoor produceerde hij een nieuwe Griekse vertaling van het Nieuwe Testament, wat cruciaal was voor het leven van Jezus en de begintijd van het christendom.

Vernieuwing van de Kunst

Schilders en beeldhouwers uit de renaissance streefden ernaar om de klassieke kunst niet alleen na te volgen maar deze zelfs te overtreffen. Vanuit hun bestudering van menselijke vormen en de natuur, deden ze hun best om kunstwerken te creëren die natuurlijk leken, maar zelfs nog mooier waren dan de werkelijkheid. Een van de meest iconische voorbeelden is het vijf meter hoge marmeren standbeeld van David, gesneden door Michelangelo in 1504. De David is afgebeeld als een jongeman die zich voorbereidt om de reus Goliath, uit het Oude Testament, uit te dagen. De pose toont gespannen spieren, klaar om de steen te slingeren.

Technieken en Perspectief

Artisanen ontdekte klassieke technieken, zoals het gebruik van perspectief in schilderkunst. Door lijnen en kleuren effectief te gebruiken, konden ze diepte in hun schilderijen aanbrengen, zoals evident in het landschap van de Mona Lisa, dat Leonardo da Vinci achter de vrouw weergeeft. Deze technieken maakten de schilderijen levensechter. Renaissance-architecten baseren hun ontwerpen op klassieke structuren en tempels, waarbij ze elementen zoals zuilen, friezen, bogen en koepels integreerden in hun ontwerpen.

Verspreiding van de Renaissance

De renaissance vond zijn oorsprong in Italiaanse steden zoals Florence, Milaan en Rome, maar verspreidde zich snel buiten de grenzen van Italië. Buitenlandse vorsten nodigden Italiaanse kunstenaars en geleerden uit om voor hen te werken, en kunstenaars uit Duitsland, Nederland en elders reisden naar Italië om de nieuwe technieken in schilderkunst en beeldhouwkunst op te pikken. Humanisten als Erasmus verbleven ook enige tijd in Italië, wat bijdroeg aan de verspreiding van deze ideeën over Europa in de 16e eeuw.

Impact van de Boekdrukkunst

Den Haag kreeg bijvoorbeeld een stadhuis in renaissancestijl. Bovendien droeg de uitvinding van de boekdrukkunst door Johannes Gutenberg rond 1450 bij aan de verspreiding van de renaissance-ideeën. Voorheen konden teksten alleen handmatig worden gekopieerd, wat het maken van boeken duur maakte en de toegankelijkheid beperkte. Door de boekdrukkunst werden boeken een stuk goedkoper en toegankelijker, waardoor een veel breder publiek kon profiteren van de nieuwe ideeën en kennis die in de renaissance ontstonden.