Từ vựng nâng cao (Discovery Academy – Trang 1)

Nhóm TÍNH TỪ

• harsh
  • Nghĩa: khắc nghiệt, cay nghiệt, gay gắt.
  • Hoàn cảnh dùng: khí hậu, biện pháp, lời phê bình, điều kiện sống.
  • Ví dụ: The Sahara has a $\text{harsh}$ climate with noon temperatures around $50^\circ C$.
  • Liên hệ: Trái nghĩa “mild”, “gentle”.
  • Ý nghĩa học thuật: mô tả môi trường, chính sách, phê bình trong IELTS Writing.

• ideal
  • Nghĩa: lý tưởng, hoàn hảo.
  • Ví dụ: This site is $\text{ideal}$ for building a wind farm thanks to constant wind speeds of $15\,m/s$.
  • Ghi nhớ: đi kèm “for”, “to V”.

• inattentive
  • Nghĩa: thiếu tập trung, lơ đãng.
  • Tình huống: học sinh trên lớp, nhân viên trong cuộc họp.
  • Liên hệ: trái nghĩa “attentive”.

• informed
  • Nghĩa: có hiểu biết, am tường thông tin.
  • Cụm quen thuộc: “make an $\text{informed}$ decision”.
  • Liên hệ: yêu cầu người tiêu dùng trong kinh tế học hành vi.

• irrelevant
  • Nghĩa: không liên quan.
  • Công thức: irrelevant to + N.
  • Dùng nhiều trong Task 1: Data from 1980 is irrelevant to the current trend.

• leftover (adj./n.)
  • Nghĩa: thừa, còn lại.
  • Ví dụ: We repurposed $20\%$ of $\text{leftover}$ food into compost.

• loyal → danh từ loyalty ở phần danh từ.

• mutual
  • Nghĩa: lẫn nhau, hỗ trợ cả hai bên.
  • Cụm: “mutual respect/benefit”.
  • Quan hệ: nền tảng hợp tác quốc tế.

• obsessed (with)
  • Nghĩa: bị ám ảnh.
  • Ngữ cảnh: People are $\text{obsessed with}$ social media likes.

• portable
  • Nghĩa: dễ mang theo, di động.
  • Ví dụ: A $\text{portable}$ solar charger weighs only $300\,g$.

• potential (adj./n.)
  • Nghĩa: tiềm năng.
  • Công thức: “have/hold great potential for sth”.

• priority (cũng dùng như N) – xem dưới.

• privacy (n) – xem dưới.

• proficient
  • Nghĩa: thành thạo.
  • Cấp độ CEFR: $C1$ trở lên.
  • Ví dụ: She is $\text{proficient}$ in three programming languages.

• rebellious
  • Nghĩa: nổi loạn, chống đối.
  • Liên hệ: rebellious teenagers & hiện tượng Generation Gap.

• restricted / rigid
  • restricted: bị hạn chế
  • rigid: cứng nhắc, kém linh hoạt.
  • So sánh: A $\text{rigid}$ curriculum may $\text{restrict}$ students’ creativity.

• sharp
  • Nghĩa: sắc bén (dao) hoặc nhạy bén (trí óc).
  • Collocation: “a sharp mind/contrast/decline”.

• tense
  • Nghĩa: căng thẳng (bầu không khí, cơ bắp).
  • Ví dụ: Talks grew $\text{tense}$ after the tariff proposal.

• tough (day)
  • Nghĩa: khó khăn, vất vả.
  • Thành ngữ: have a tough day at work.

• reusable
  • Nghĩa: tái sử dụng được.
  • Mô hình kinh tế tuần hoàn: Encouraging $\text{reusable}$ packaging cuts plastic waste by $40\%$.

• self-disciplined / self-discipline (n)
  • Nghĩa: tính kỷ luật bản thân.
  • Liên hệ: kỹ năng mềm cần thiết cho học online.

Nhóm ĐỘNG TỪ

• impose (on/upon)
  • Nghĩa: áp đặt (thuế, quy định, quan điểm).
  • Mẫu: The government $\text{imposed}$ a $10\%$ tax on carbon emissions.

• interrupt
  • Nghĩa: gián đoạn.
  • Lưu ý kỹ năng Speaking: hạn chế $\text{interrupting}$ giám khảo.

• memorize
  • Nghĩa: ghi nhớ, học thuộc lòng.
  • Kỹ thuật: spaced repetition – lặp lại giãn cách.

• motivate / be motivated
  • Nghĩa: tạo động lực, có động lực.
  • Công thức: be motivated by + N.

• observe
  • Nghĩa: quan sát, tuân thủ (observe rules).
  • Khoa học: to observe a phenomenon under a microscope.

• overuse
  • Nghĩa: lạm dụng.
  • Thí dụ: $\text{Overusing}$ antibiotics accelerates drug resistance.

• prolong
  • Nghĩa: kéo dài.
  • Y sinh: Regular exercise can $\text{prolong}$ life expectancy by $5$ years.

• reinforce
  • Nghĩa: củng cố, gia cố.
  • Ví dụ: Positive feedback $\text{reinforces}$ desired behaviour.

• release
  • Nghĩa: phóng thích, phát hành.
  • Kết hợp: “release CO₂”, “release a new album”.

• replenish
  • Nghĩa: bổ sung, làm đầy lại.
  • Cụm: to replenish groundwater.

• restore
  • Nghĩa: khôi phục.
  • Môi trường: to restore degraded wetlands.

• restrict
  • Nghĩa: hạn chế.
  • Công thức: restrict somebody from V-ing.

• retain
  • Nghĩa: giữ lại (thông tin, nhân sự, nước).
  • HR: High salaries help $\text{retain}$ talent.

• unplug
  • Nghĩa: rút phích cắm; (nghĩa bóng) tạm rời công nghệ.
  • Ví dụ: Try to $\text{unplug}$ for two hours before bed to improve sleep quality.

Nhóm DANH TỪ

• interaction
  • Nghĩa: sự tương tác.
  • Mô hình giáo dục: Peer-to-peer interaction nâng cao speaking.

• interruption
  • Nghĩa: sự gián đoạn.
  • Tài chính: Supply-chain interruptions gây lạm phát.

• irrelevance (từ irrelevant) – tầm quan trọng dưới 0.

• literacy
  • Nghĩa: trình độ biết chữ; kiến thức chuyên ngành (digital literacy).
  • Chỉ số: Adult literacy rate $= 99\%$ ở Nhật.

• loyalty
  • Nghĩa: lòng trung thành, gắn bó thương hiệu.
  • Marketing: Customer loyalty programs tăng doanh thu $25\%$.

• master (n người giỏi / v làm chủ)
  • Cụm: “to master a skill/language”.

• misunderstanding
  • Nghĩa: sự hiểu lầm.
  • Chiến lược: dùng paraphrase để tránh misunderstanding khi giao tiếp đa văn hoá.

• motivation
  • Công thức kinh điển: $\text{Motivation}=\frac{\text{Expectancy}\times\text{Value}}{\text{Impulsiveness}\times\text{Delay}}$ (Mô hình Piers Steel).

• obligation / obligatory
  • Nghĩa: nghĩa vụ / bắt buộc.
  • Ví dụ pháp lý: Wearing helmets is $\text{obligatory}$ for motorcyclists in Vietnam.

• objection
  • Nghĩa: sự phản đối.
  • Debate: “Objection, your honour!”

• overuse (n)
  • Ví dụ: The $\text{overuse}$ of fertilizers contaminates rivers.

• priority
  • Nghĩa: ưu tiên.
  • Ma trận Eisenhower: phân loại $\text{priority}$ theo cấp bách–quan trọng.

• privacy
  • Nghĩa: quyền riêng tư.
  • Quy định: GDPR đặt ra khoản phạt $€20\,000,000$ tối đa cho vi phạm privacy.

• progress
  • Nghĩa: tiến bộ.
  • Đo lường: track student progress via weekly quizzes.

• prosperity
  • Nghĩa: thịnh vượng.
  • Chỉ số: Legatum Prosperity Index.

• regulation
  • Nghĩa: quy định, điều lệ.
  • Ví dụ: Environmental regulations limit $CO_2$ to $50\,g/km$.

• relaxation
  • Nghĩa: thư giãn hoặc sự nới lỏng (quy tắc).
  • Kỹ thuật: progressive muscle relaxation giảm stress.

• release (n)
  • Ví dụ: The latest film release broke box-office records.

• resentment
  • Nghĩa: sự oán giận, bất bình.
  • Tâm lý: tích tụ resentment dẫn tới burnout.

• resource
  • Nghĩa: tài nguyên (thiên nhiên, con người).
  • Công thức bền vững: $\text{Resource\,Efficiency}=\frac{\text{Output}}{\text{Resource\,Input}}$.

• respectability / respectable
  • Nghĩa: sự/đáng kính trọng.
  • IELTS Writing: a respectable amount of research (một lượng nghiên cứu đáng kể).

• restoration
  • Nghĩa: sự phục hồi.
  • UNESCO: $\text{restoration}$ of cultural heritage sites sau chiến tranh.

• restriction
  • Nghĩa: giới hạn.
  • Covid-19: travel restrictions.

• retention
  • Nghĩa: sự giữ lại.
  • Data retention policy: thời gian lưu dữ liệu.

• reusability
  • Nghĩa: khả năng tái sử dụng (tên lửa Falcon 9).

• rigidity
  • Nghĩa: tính cứng nhắc; chỉ số vật liệu: Young’s modulus cao → lớn rigidity.

• sibling rivalry
  • Nghĩa: sự ganh đua giữa anh chị em.
  • Tâm lý gia đình: nguyên nhân từ sự so sánh của cha mẹ.

CỤM TỪ QUAN TRỌNG

• play a crucial role (in)
  • Nghĩa: đóng vai trò then chốt.
  • Ví dụ: Renewable energy $\text{plays a crucial role}$ in achieving carbon neutrality.

• put something at risk
  • Nghĩa: đặt … vào nguy hiểm.
  • Công thức: Excessive deforestation $\text{puts biodiversity at risk}$.

KẾT NỐI & ỨNG DỤNG THỰC TIỄN

• Các tính từ như harsh, rigid, restricted thường xuất hiện cùng các danh từ environment, regulation, system trong Writing Task 2, mô tả tiêu cực cần giải pháp.
• Từ nhóm động từ reinforce, restore, replenish liên quan trực tiếp đến chủ đề bảo tồn (conservation) trong Speaking Part 3.
• self-discipline, motivation, procrastination (chưa liệt kê) tạo thành tam giác quản lý thời gian, hữu ích khi viết Essay “Education should teach students self-management”.
• Thuật ngữ priority matrix & resource efficiency giúp tăng điểm Lexical Resource trong chủ đề Business & Management.

SỐ LIỆU & CÔNG THỨC TRONG BÀI

• Tính $CO_2$ bị hạn chế: under new regulation, industries must keep emissions under $450\,ppm$.
• Công thức Motivation nêu trên: $Motivation = \dfrac{Expectancy \times Value}{Impulsiveness \times Delay}$.
• Tính hiệu suất tài nguyên: $Resource\,Efficiency = \dfrac{Output}{Resource\,Input}$.

GỢI Ý ÔN TẬP

• Hệ thống thẻ từ vựng (Anki) để memorize; sử dụng spaced repetition $\Rightarrow$ tăng retention rate.
• Tạo ví dụ cá nhân với từng từ + ghi âm, tránh inattentive khi học.
• Mỗi buổi relaxation 5 phút rồi unplug thiết bị giúp giảm resentment với khối lượng bài tập.