Nota Kuliah Kaedah Penyelidikan Perniagaan: Pengukuran dan Penskalaan

Pengenalan kepada Pengukuran dalam Pengurusan dan Teknik Penskalaan

Organisasi perniagaan wujud dalam persekitaran yang penuh dengan ketidakpastian. Dalam konteks ini, tidak ada 'peraturan ajaib' yang boleh menjamin kejayaan, maka pengukuran menjadi sangat fundamental dalam proses membuat keputusan perniagaan bagi mencapai matlamat organisasi.

Pengukuran secara asasnya terdiri daripada dua proses utama:

1. Konseptualisasi (Conceptualisation): Menentukan 'apa' yang hendak diukur.
2. Operasionalisasi (Operationalization): Menentukan 'bagaimana' cara untuk mengukurnya.

Teknik Pengukuran Asas (4 Skala Utama)

Terdapat empat skala pengukuran asas yang digunakan dalam penyelidikan perniagaan:

1. Skala Nominal (Nominal Scale)

• Definisi: Terdiri daripada pengkategorian item ke dalam kumpulan-kumpulan tertentu.
• Fungsi: Digunakan untuk menunjukkan kategori.
• Ciri-ciri:
  • Nombor yang diberikan hanya digunakan sebagai label.
  • Tidak mempunyai kepentingan berangka (numerical significance).
  • Tidak mewakili sebarang susunan atau jarak.
• Contoh: Jantina
  • Lelaki: Kod $1$
  • Perempuan: Kod $2$

2. Skala Ordinal (Ordinal Scale)

• Ciri Utama: Kategori-kategori mempunyai hubungan logik atau tersusun (pangkat/ranking) antara satu sama lain.
• Contoh: Peringkat Atribut (Atribut vs Ranking)
  • Jenama: $1$
  • Trend Semasa: $2$
  • Imej: $3$
  • Ketersediaan (Availability): $4$
  • Populariti: $5$

3. Skala Selang (Interval Scale)

Skala ini membolehkan perbandingan perbezaan antara objek tetapi tidak mempunyai titik sifar mutlak.

4. Skala Nisbah (Ratio Scale)

• Ciri-ciri: Memiliki semua sifat skala nominal, ordinal, dan selang.
• Kelebihan Tambahan: Mempunyai titik sifar mutlak ($0$).

Teknik Pengukuran Lanjutan

Teknik pengukuran lanjutan secara umumnya diklasifikasikan kepada dua kategori utama: Skala Perbandingan (Comparative) dan Skala Bukan Perbandingan (Non-comparative).

Skala Perbandingan (Comparative Scales)

Skala ini melibatkan perbandingan terus antara objek-objek. Ia terbahagi kepada empat jenis:

1. Skala Perbandingan Berpasangan (Paired Comparison Scale)

• Kelebihan: Diperlukan oleh teknik khas tertentu seperti penskalaan multidimensi (multidimensional scaling) yang memerlukan data dikumpul berdasarkan perbandingan pasangan.
• Kelemahan:
  • Data yang diperoleh adalah berbentuk ordinal.
  • Jika jumlah objek ($n$) adalah besar, terdapat risiko tinggi responden memberikan jawapan yang tidak dipertimbangkan dengan teliti atau enggan menjawab.

2. Skala Susunan Pangkat (Rank Order Scale)

• Prosedur: Responden dibentangkan dengan beberapa objek secara serentak dan diminta untuk menyusun atau memberi pangkat mengikut kriteria tertentu.
• Contoh: Memberi pangkat kepada jenama ubat gigi (Colgate, Close Up, Pepsodent, Plus White, Darlie, Fresh & White).

3. Penskalaan Jumlah Tetap (Constant Sum Scaling)

• Prosedur: Memperuntukkan jumlah unit yang tetap (biasanya dalam bentuk mata/point) di antara satu set objek rangsangan berdasarkan kriteria tertentu.
• Contoh: Mengagihkan $100$ mata kepada atribut sabun:
  • Kelembutan: $12$
  • Buih: $11$
  • Pengecutan: $7$
  • Harga: $45$
  • Pembungkusan: $4$
  • Pelembapan: $8$
  • Jumlah (SUM): $100$

4. Skala Q-Sort

• Prosedur: Menggunakan prosedur susunan pangkat di mana objek disusun dalam beberapa timbunan berdasarkan persamaan berkenaan kriteria tertentu.
• Tujuan: Cubaan untuk mengklasifikasikan subjek berdasarkan persamaan mereka terhadap atribut yang dikaji.

Skala Bukan Perbandingan (Non-Comparative Scales)

Responden menilai setiap objek secara bebas. Empat jenis yang sering digunakan adalah:

1. Skala Penilaian Berterusan (Continuous Rating Scale)

Melibatkan penempatan tanda pada garis berterusan antara dua hujung ekstrem.

2. Skala Likert (Likert Scale)

• Prosedur: Responden menyatakan tahap persetujuan atau ketidaksetujuan terhadap siri kenyataan.
• Format: Biasanya menggunakan skala 1 hingga 5 (1: Sangat Tidak Setuju, 5: Sangat Setuju).
• Contoh Item (Kes Kedai GIANT):
  • GIANT menjual barangan berkualiti tinggi.
  • GIANT mempunyai perkhidmatan kedai yang lemah.
  • Saya suka membeli-belah di GIANT.
  • GIANT mengenakan harga yang adil.

3. Skala Perbezaan Semantik (Semantic Differential Scale)

Skala penilaian tujuh mata dengan label pada kedua-dua hujung yang merupakan kata sifat bipolar (berlawanan).

4. Skala Stapel (Stapel's Scale)

• Pencipta: Jan Stapel.
• Tujuan: Memahami intensiti positif dan negatif atribut daripada responden.
• Ciri-ciri Unik:
  • Setiap item hanya mempunyai satu perkataan/frasa yang mewakili dimensinya.
  • Mempunyai sepuluh (10) kategori tindak balas.
  • Mempunyai jumlah kategori yang genap.
  • Kategori tindak balas mempunyai label berangka tetapi tiada label lisan (verbal labels).
• Contoh (Sikap Penumpang Pesawat): Menggunakan julat dari $+5$ hingga $-5$ untuk atribut seperti 'Krew Kabin Mesra', 'Dalaman Selesa', dan 'Ketepatan Masa'.

Pertimbangan Praktikal dalam Membangunkan Skala

Semasa membangunkan skala untuk soalan, beberapa keputusan praktikal perlu diambil kira:

1. Bilangan Kategori Skala

• Pilihan: Skala 5 mata, 7 mata, atau 10 mata.
• Prinsip: Semakin besar bilangan kategori, semakin tinggi kejituan (precision) skala pengukuran tersebut.
• Keseimbangan: Keinginan untuk kejituan yang tinggi mesti diseimbangkan dengan tuntutan atau beban yang diberikan kepada responden.

2. Bilangan Item untuk Mengukur Konsep

• Skala Pelbagai Item (Multi-item scales): Konsep yang diukur menggunakan beberapa item yang berkait rapat, di mana respons digabungkan menjadi skor komposit.
• Garis Panduan: Kenyataan mestilah berkait rapat, mewakili hanya satu konstruk tunggal, dan mestilah mewakili konstruk tersebut secara menyeluruh.
• Keperluan Minimum: Sekurang-kurangnya $3$ item adalah wajib untuk mencapai tahap kebolehpercayaan yang boleh diterima.

3. Pilihan Kategori Ganjil atau Genap

• Ganjil: Mempunyai pilihan neutral (contoh: Tidak Setuju mahupun Setuju).
• Genap (Pilihan Paksaan): Memaksa responden untuk memilih sama ada memihak atau tidak memihak (contoh: Sangat Tidak Setuju, Tidak Setuju, Setuju, Sangat Setuju).

4. Skala Seimbang atau Tidak Seimbang (Balanced vs Unbalanced)

• Skala Seimbang: Mempunyai jumlah kategori positif dan negatif yang sama (contoh: Sangat Tidak Setuju, Tidak Setuju, Neutral, Setuju, Sangat Setuju).
• Skala Tidak Seimbang: Mempunyai label yang tidak simetri (contoh: Sangat Tidak Setuju, Tidak Setuju, Sedikit Tidak Setuju, Setuju, Sangat Setuju).

Ciri-ciri Pengukuran yang Baik

Pengukuran yang mantap mesti melepasi ujian kesahan (validity), kebolehpercayaan (reliability), dan praktikaliti (practicality).

1. Ujian Kesahan (Test of Validity)

2. Ujian Kebolehpercayaan (Test of Reliability)

Kestabilan Ukuran (Stability of Measures)

• Kebolehpercayaan Uji-Uji Semula (Test-Retest Reliability):
  • Definisi: Konsistensi ukuran dengan mentadbir ujian yang sama kepada kumpulan yang sama pada dua titik masa berbeza. Korelasi kuat menunjukkan kebolehpercayaan tinggi.
  • Contoh: Tinjauan kepuasan taman tema diberikan sejurus selepas lawatan dan seminggu kemudian. Keputusan yang konsisten menunjukkan kebolehpercayaan tinggi.
• Kebolehpercayaan Bentuk Selari (Parallel-Form Reliability):
  • Definisi: Konsistensi antara dua versi instrumen yang berbeza tetapi setara (equivalent) yang direka untuk mengukur konstruk yang sama.
  • Contoh: Dua versi tinjauan kepuasan pemandu pelancong (satu menggunakan skala berangka, satu lagi menggunakan istilah deskriptif) memberikan hasil yang serupa.

Konsistensi Dalaman Ukuran (Internal Consistency)

• Kebolehpercayaan Konsistensi Antara Item (Inter-item Consistency):
  • Definisi: Mengukur korelasi antara item individu dalam tinjauan untuk memastikan semuanya menilai konstruk yang sama. Cronbach’s alpha adalah kaedah statistik yang biasa digunakan.
  • Contoh: Item seperti "Saya akan mengesyorkan", "Saya merancang untuk melawat lagi" secara konsisten mengukur kesetiaan destinasi.
• Kebolehpercayaan Belah-Dua (Split-Half Reliability):
  • Definisi: Melibatkan pembahagian tinjauan kepada dua bahagian dan menilai konsistensi antara dua bahagian tersebut.
  • Contoh: Membahagi tinjauan persepsi hotel kepada dua set (Set A: Kualiti bilik; Set B: Perkhidmatan pelanggan). Jika kedua-duanya berkorelasi tinggi, instrumen tersebut mempunyai kebolehpercayaan belah-dua yang kuat.

3. Ujian Praktikaliti (Test of Practicality)

Instrumen pengukuran yang baik harus mempunyai ciri-ciri berikut:

• Ekonomik: Kos yang munasabah mengikut bajet projek.
• Mudah (Convenient): Mudah untuk ditadbir.
• Boleh Ditafsir (Interpretable): Untuk mencapai aspek ini, instrumen mesti disertakan dengan:
  1. Arahan terperinci untuk mentadbir ujian.
  2. Kunci pemarkahan.
  3. Bukti tentang kebolehpercayaan.
  4. Panduan untuk menggunakan ujian dan mentafsir hasil.