Rozdział 2 - Polaryzacja: dosłowność vs dowolność

THEODOR SAVORY (Zasady Tłumaczenia, 1957) → próba syntezy tej zbędnej dyskusji: 

  1. tłumaczenie musi oddawać WYRAZY ORYGINAŁU (dosł. - np. akty notarialne) vs. tłumaczenie musi oddawać MYŚLI ORYGINAŁU (poezja) 

  1. tłumaczenie powinno czytać się jak DZIEŁO ORYGINALNE vs. tłumaczenie powinno się czytać JAK TŁUMACZENIE 

  2. tłumaczenie powinno być pisane w STYLU ORYGINAŁU vs. tłumaczenie powinno być pisane w STYLU TŁUMACZA 

  3. tłumaczenie powinno się czytać JAK UTWÓR WSPÓŁCZESNY ORYGINAŁOWI vs. tłumaczenie powinno się czytać JAK UTWÓR WSPÓŁCZESNY TŁUMACZOWI 

  4. w tłumaczeniu WOLNO ROBIĆ UZUPEŁNIENA I OPUSZCZENIA vs. w tłumaczeniu NIE WOLNO NICZEGO DODAWAĆ ANI ZMIENIAĆ 

  5. wiersz powinien być TŁUMACZONY PROZĄ vs. wiersz powinien być TŁUMACZONY WIERSZEM

DWA SPOSOBY TŁUMACZENIA JEANA DELISLE: 

cel

TŁUMACZENIE ZORIENTOWANE NA ODBIORCĘ 

TŁUMACZENIE NACECHOWANE OBCOŚCIĄ

ideał

wierność językowi i kulturze docelowej 

wierność językowi i kulturze źródłowej


strategie

PRZEKŁAD WOLNY - adaptacja, parafraza, imitacja, tłumaczenie komunikacyjne 

PRZEKŁAD DOSŁOWNY - zapożyczenia, kalka, słowo w słowo 

technika tłumaczenia

ekwiwalencja dynamiczna

ekwiwalencja formalna

rezultat

udomowienie

egzotyzacja

szkła przezroczyste / les belles infidèles

szkła kolorowe

Św. Hieronim

METODA ŚW. HIERONIMA: 

  • Tekst wiarygodny

  • Przesłanie dydaktyczne

  • Jasność przekładu

  • Funkcja tekstu

  • Ograniczenia języka docelowego

  • Troska o czytelnika

  • Poszanowanie dla tradycji

  • Prymat treści nad formą (= wierność, tłumaczyć sens, nie literę)

  • Ograniczenia tłumaczenia


WULGATA (tłumaczenie Pisma Św. przez św. Hieronima) = kamień węgielny naszej cywilizacji (Valéry Larbaud): 


  • wyrażenia: Ad vitam aeternam, Nihil nov sub sole, Vanitas vanitatum, Ecce homo, Quo vadis, Vade retro, satanas, Medice, cura te ipso, Gratia Plena


  • amen, cherubin, serafin, iota


  • hellenizmy: holokaust, apokalipsa, schizma

Tradycja arabska

  • Hunayn Ibn Ishaq

  • głównie TŁUMACZENIA Z GREKI (traktaty naukowe, logika, fizyka, medyczne, nigdy dramaty, komedie, epopeje, historia, wiersze)

Tradycja Hiszpańska

  • SZKOŁA W TOLEDO: Colegio de traductores

  • języki tłumaczenia: arabski-hebrajski-łacina-kastylijski\

  • JUDAH IBN TIBON (1120-1190) „Patriarcha tłumaczy” – pomnik na placu Izabeli Kastylijskiej w Grenadzie

ETIENNE DOLET (1509 - 1546)

  • przedstawiciel grupy pisarzy, tłumaczy, drukarzy itp. (wszystko za jednym razem) 

  • sformułowania du tout nie było w oryginalnym tekście (tłumaczenie Platona) + kłóciło się ono z dogmatami chrześcijańskimi - dlatego został posądzony o herezję i spalony na stosie (1546)

ZASADY TŁUMACZENIA WG. ETIENNE DOLETA: 

  1. Tłumacz musi dobrze zrozumieć sens i „ducha” dzieła oryginalnego.

  2. Tłumacz musi znać doskonale język wyjściowy i język docelowy. 

  3. Tłumacz nie powinien kierować się zasadą „słowo w słowo”.

  4. Tłumacz powinien dążyć do wersji w języku prostym.

  5. Tłumacz powinien dążyć do przejrzystości.

MARCIN LUTER (1483-1546)

  • GŁÓWNA ZASADA: wyrażenie sensu i materii (interpretacja) / ‘Rein und klar Deutsch’ - przejrzysty i zrozumiały niemiecki 

JOHN DRYDEN (1631 - 1700)

  • tłumaczenia Wergiliusza i Owidiusza

  •  metafraza (dosłowne) - parafraza (wierne tłumaczenie → NAJLEPSZE) - imitacja 

  • tak mówiłby Wergiliusz po angielsku, gdyby żył w moich czasach 

ALEXANDER FRASER TYTLER (1797)

  • przekład powinien stanowić kompletny zapis idei zawartych w oryginale

  • styl i sposób pisania powinny być takie same, jak w oryginale

  • przekład powinien odznaczać się lekkością równą oryginałowi (łatwy w czytaniu) 

FRIEDRICH DANIEL ERNST SCHLEIERMACHER
 (1768-1834)

  • Istnieją dwie maksymy tłumacza: zgodnie z pierwszą, cudzoziemskiego autora należy przesiedlić do nas w taki sposób, byśmy widzieli w nim krajana, druga zaś przeciwnie, żąda od nas, byśmy sami udali się do cudzoziemca, wrośli w jego otoczenie, niezwykłość jego mowy, zachowania.

  • 2 poziomy tłumaczenia i 2 typy tłumaczy: 

    1. Dolmetscher - aktywny w obszarze życia społeczno - ekonomicznego

    Űbersetzer - aktywny w obszarze kultury i sztuki

  • CO ZOSTAŁO Z TEJ DYSKUSJI: 

    • Naturalność

    • Systematyka przekładu

    • Poszanowanie tekstu wyjściowego