Federale regering controle over leger, marine, buitenlandse politiek.
Eenheidsmunt: Mark (Goudmark).
De Betekenis van de Duitse Eenmaking
Verstoord machtsevenwicht:
Duitsland militair en economisch sterkste land in Europa.
Frankrijk gedwongen vrede te sluiten (herstelbetalingen, verlies Elzas-Lotharingen).
Andere grootmachten keken met argwaan naar Duitsland.
Bismarcks beleid:
Gericht op isolatie van Frankrijk.
Frankrijk:
Koesterde wraakgevoelens (revanchisme).
Spanningen leidden tot rol in aanloop naar WOI.
Twee concurrerende grootmachten:
Frankrijk: verdediger van verlichtingsidealen.
Duitsland: conservatief blok.
De Wedloop om Afrika (ca. 1880-1900)
Kolonisatie:
Kolonisatie is een gevolg van het imperialisme.
Imperialisme:
Landen willen hun macht uitbreiden door nieuwe gebieden te veroveren en andere volkeren te overheersen.
Oorzaken van het 19e-eeuwse Europese imperialisme
Motieven:
Economisch: zoeken naar goedkope grondstoffen en afzetmarkten.
Politiek: concurrentie tussen Europese grootmachten (nationalisme).
Sociaal-cultureel:
Bekeringsijver (christendom verspreiden).
Beschaving verspreiden (paternalisme en sociaal darwinisme).
Geografische en biologische kennis uitbreiden.
Noodzakelijke voorwaarden:
Betere medische kennis en hygiëne.
Betere wapens (Maxim-machinegeweer).
Sociaal darwinisme:
De sterkste en meest succesvolle individuen overleefden in de maatschappij, terwijl zwakkeren uitstierven. Dit idee werd vaak gebruikt om ongelijkheid, kolonialisme en racisme te rechtvaardigen.
De verdeling van het Afrikaanse continent
Stanley en Livingstone:
Stanley ging op zoek naar Livingstone.
Stanley’s tocht trok de aandacht van Leopold II
AIA (1887):
Leopold II richtte de Association internationale Africaine op.
Stanley werd ingehuurd om Congo voor te bereiden op een koning.
Stanley installeerde nieuwe lokale machtsstructuren, ontwrichtte de politieke verhoudingen, liet plaatselijke chefs contracten ondertekenen waarmee zij Leopold erkenden als hun koning en afstand deden va hun soevereiniteit over het eigen gebied of stam.
Koloniale Conferentie van Berlijn (1884-1885):
Regels opstellen zodat de verdeling van Afrika tussen de westerse landen eerlijk zou gebeuren
Geen nieuwe kolonies worden erkend tenzij deze gepaard zouden gaan met een effectieve bezetting.
Congo-Vrijstaat werd onafhankelijk land met Leopold II als staatshoofd.
De Kolonisatie van Congo door Leopold II (1885-1909)
Congo-Vrijstaat was géén Belgische Kolonie, maar het persoonlijke bezit van Leopold II
Leopold moest de vrijhandel waarborgen op de Congostroom, dat de nieuwe Vrijstaat neutraal zou zijn én dat humanitaire missies moesten zorgen voor de verspreiding van gezondheidszorg en onderwijs in de kolonie.
Wandaden in Congo-Vrijstaat
Motieven van Leopold II:
Belangrijkste motivatie was economische winst.
Actoren in Congo-Vrijstaat:
Katholieke Missionarissen
Leopold II faciliteerde de katholieke missieposten graag als rookgordijn om aandacht af te leiden van de wrede uitbuiting van de Congolese bevolking.
Force Publique (opgericht in 1885)
Koloniaal leger waarvan de leiding stevig in handen was van blanke officieren.
Concessiehouders
Grondeigenaren die grote lappen grond in bruikleen schonk aan enkele private commerciële maatschappijen.
Gevolgen voor de inheemse bevolking
Elk dorp kreeg een rubberquotum opgelegd, dat koste wat kost gehaald moest worden.
Mensen werden gefolterd, verminkt, verkracht of gedood, werden dorpelingen gegijzeld tot er genoeg rubber aangeleverd werd of werden volledige dorpen afgebrand.
Gevolgen voor de Belgische staat
Leopold liet België grootscheeps verfraaien in Brussel, Tervuren en Oostende.
Kritiek op Leopold II
Aan het licht:
Dankzij internationale activisten en klokkenluiders, zoals de Britse consul Roger Casement
20ste Eeuw:
Door zware druk stond Leopold zijn kolonie af aan de Belgische staat.
Belgisch-Congo bleef zo tot de onafhankelijkheid van Congo in 1960.
Debat: dekolonisatie in Belgie (1960-2025)
Dekolonisatie:
Staatkundig onafhankelijk worden van hun moederlanden.
Veranderingsproces van een maatschappij waarbij koloniale denkbeelden worden teruggedrongen.
Vandaag gaat het maatschappelijk debat vaak over die tweede betekenis.
Oorzaken van de Eerste Wereldoorlog
Verstoord Machtsevenwicht
Duitse Rijk nieuw land, militair en economisch sterk, andere grootmachten vonden het beangstigend.
Revanchisme
Wraakgevoel van de Fransen tegenover de Duitsers.
Imperialisme
Weltmacht: jonge Duitse rijk was oorlogsbereid om ook een plaats af te dwingen.
Industriële revolutie en militarisme
Wedloop tussen twee of meer landen waarbij zij elkaar proberen te overtreffen op vlak van wapentechnologie.
Nationalisme
Creëerde een beeld “wij tegen de anderen”
De Balkan
Servië droomde van een groot Slavisch Rijk
Bondgenootschappen
Triple Alliantie = Duitse Rijk + Oostenrijk-Hongarije + Italië