NOTATKA 1
System prawa, treść i budowa aktów normatywnych w Rzeczypospolitej Polskiej
Definicje podstawowych pojęć prawnych:
Akt normatywny: Dokument władzy publicznej zawierający normy prawne regulujące określony zespół stosunków społecznych. Stanowi tekstowy materiał służący do rekonstrukcji norm prawnych.
Norma prawna: Reguła postępowania nakazująca lub zakazująca określonego zachowania, skonstruowana na podstawie przepisów prawa.
Przepis prawny: Zdaniowa wypowiedź stanowiąca całość gramatyczną, zawarta w tekście aktu normatywnego i wyodrębniona jako artykuł, paragraf, punkt, litera lub tiret.
Struktura aktu normatywnego:
Tytuł aktu: Określa rodzaj aktu (ustawa, rozporządzenie, zarządzenie), datę jego wydania oraz data od kiedy obowiązujeoraz ogólne określenie przedmiotu regulacji (np. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny).
Przepisy merytoryczne: Dzielą się na część ogólną (określającą przedmiot ustawy oraz słowniczek pojęć) i część szczegółową (określającą adresatów norm, warunki, nakazy/zakazy zachowania, kompetencje organów nadzorczych, procedury oraz sankcje karne).
Przykład: Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 1 określa cel regulacji, a w art. 4 definiuje pojęcie przedsiębiorcy.
Przepisy o zmianie przepisów obowiązujących: Zawierają polecenia nowelizacji istniejących aktów prawnych.
Przepisy przejściowe i dostosowujące: Regulują wpływ nowego aktu na stosunki prawne powstałe przed jego wejściem w życie (sposób zakończenia spraw w toku) oraz kwestie organizacyjne (powoływanie, przekształcanie lub likwidację organów i instytucji).
Przepisy końcowe: Dzielą się na przepisy uchylające (wskazujące akty prawne tracące moc) oraz przepisy wprowadzające (określające termin i tryb wejścia w życie aktu).
Reguły kolizyjne i luki w prawie:
Reguły kolizyjne służą rozstrzyganiu sprzeczności między normami prawnymi:
Lex superior derogat legi generali: Norma wyższego rzędu uchyla normę niższego rzędu.
Lex posteriori derogat legi priori: Norma późniejsza uchyla normę wcześniejszą.
Lex specialis derogat legi generali: Norma szczegółowa uchyla normę ogólną (norma szczegółowa nie może być normą niższego rzędu).
Lex posterior generalis non derogat legi priori speciali: Norma późniejsza ogólna nie uchyla wcześniejszej normy szczegółowej.
Luka w prawie to niezamierzony przez ustawodawcę brak regulacji prawnej. Wyróżnia się trzy rodzaje luk:
Luki konstrukcyjne: Powstają, gdy proces legislacyjny nie został ukończony lub brak pełnych norm proceduralnych umożliwiających działanie instytucji.
Luki aksjologiczne: Występują, gdy ustawodawca z punktu widzenia przyjętych wartości powinien dany stan uregulować, lecz tego nie zrobił.
Luki logiczne: Wynikają z bezpośredniej sprzeczności między obowiązującymi normami prawnymi.
Źródła prawa powszechnie i wewnętrznie obowiązującego:
Zgodnie z art. 87 Konstytucji RP katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego ma charakter zamknięty (numerus clausus) i obejmuje enumeratywnie:
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej: Akt o najwyższej mocy prawnej. Zmiana Konstytucji przebiega w szczególnym trybie, projekt składa co najmniej ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent RP. Sejm uchwala zmianę większością co najmniej głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, a Senat bezwzględną większością głosów. Pierwsze czytanie może odbyć się nie wcześniej niż 30 dnia od przedłożenia projektu. Przy zmianie rozdziałów I, II lub XII uchwalenie może nastąpić nie wcześniej niż 60 dnia po pierwszym czytaniu; uprawnione podmioty mogą w ciągu 45 dni od uchwały Senatu zażądać referendum zatwierdzającego, które przeprowadza się w ciągu 60 dni. Prezydent RP podpisuje ustawę w ciągu 21 dni. Konstytucja składa się z 13 rozdziałów.
Ustawy: Akty prawne regulujące podstawowe dziedziny życia społecznego. Szczególną formą są kodeksy.
Rozporządzenia z mocą ustawy: Wydawane wyłącznie na podstawie art. 234 Konstytucji RP przez Prezydenta RP na wniosek Rady Ministrów w czasie stanu wojennego, gdy Sejm nie może zebrać się na posiedzenie.
Ratyfikowane umowy międzynarodowe: Tryby ratyfikacji obejmują: tzw. małą ratyfikację (wniosek Prezesa Rady Ministrów do Prezydenta RP), tzw. dużą ratyfikację (wymagającą uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie - art. 89 Konstytucji RP) oraz ratyfikację w trybie art. 90 Konstytucji RP
Ratyfikacja = oficjalne potwierdzenie przez państwo, że zgadza się przestrzegać danej umowy międzynarodowej przez głowę państwa
Referendum- głosowanie, w którym obywatele bezpośrednio wypowiadają się w konkretnej sprawie, zamiast podejmowania decyzji wyłącznie przez przedstawicieli władzy. Sejm lub prezydent RP jeżeli senat będzie tego chciał (połowa głosów)
Prawo wtórne Unii Europejskiej: Wynika z przyjęcia dorobku prawnego po wejściu w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia Obejmuje rozporządzenia (zasięg ogólny, bezpośrednie stosowanie), dyrektywy (wiążą co do rezultatu) oraz decyzje. Zalecenia i opinie nie mają mocy wiążącej.
Rozporządzenia wykonawcze: Akty wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego przez Radę Ministrów, Prezesa Rady Ministrów, ministrów kierujących działami, Prezydenta RP oraz KRRiT.
Akty prawa miejscowego: Obowiązują na obszarze działania organów, które je ustanowiły.
Akty prawa wewnętrznie obowiązującego: Uchwały Rady Ministrów i zarządzenia Prezesa Rady Ministrów. Wiążą wyłącznie jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu.
Procedura legislacyjna i wejście w życie aktów prawnych:
Inicjatywa ustawodawcza przysługuje: posłom (co najmniej 15 posłom lub komisji sejmowej), Senatowi, Radzie Ministrów, Prezydentowi RP oraz grupie co najmniej obywateli.
Rozpatrzenie projektu obejmuje 3 czytania w Sejmie, prace w komisjach oraz głosowanie (zwykła większość w obecności co najmniej połowy posłów). Uchwalona ustawa trafia do Senatu, który w ciągu 30 dni może ją przyjąć, uchwalić poprawki lub odrzucić. Sejm może odrzucić stanowisko Senatu bezwzględną większością głosów.
Prezydent RP podpisuje ustawę w ciągu 21 dni albo korzysta z weta zawieszającego (odrzucenie weta wymaga ponownego uchwalenia przez Sejm większością głosów w obecności co najmniej połowy posłów).
Promulgacja: Ogłoszenie aktu w urzędowym dzienniku publikacyjnym (Dziennik Ustaw RP lub Monitor Polski).
Vacatio legis: Okres między ogłoszeniem aktu a jego wejściem w życie. Standardowo wynosi od dnia ogłoszenia. Przepisy porządkowe wchodzą w życie po upływie .
Wykładnia prawa i jednostki redakcyjne:
Metody wykładni: językowa, systemowa oraz funkcjonalna i celowościowa.
Wyniki wykładni: literalna, rozszerzająca, zwężająca.
Jednostki redakcyjne: Podstawową jednostką jest artykuł (art.), podzielony na ustępy (ust.) lub w kodeksach na paragrafy (§), następnie punkty (pkt), litery (lit.), tiret oraz podwójne tiret. Zapis powołania stosuje się bez przecinków (np. art. 60 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny).
Część ogólna prawa zobowiązań
Pojęcie i źródła zobowiązania:
Zobowiązanie jest stosunkiem cywilnoprawnym, w którym wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu.
Źródłami prawa zobowiązań są Kodeks cywilny, ustawy szczególne (m.in. Prawo bankowe, Ustawa o ochronie praw lokatorów), prawo Unii Europejskiej, Zasady Europejskiego Prawa Kontraktów (PECL) oraz prawo zwyczajowe. Prawo zobowiązań reguluje kodeks cywilny
Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika (Skarga Pauliańska):
Instytucja actio Pauliana (SKARGA PAULIŃSKA) chroni wierzyciela przed nielojalnymi zachowaniami dłużnika doprowadzającymi do jego niewypłacalności. Pozew kieruje się przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową z czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela.
Przesłanki ochrony:
Wierzytelność musi być zaskarżalna (nie podlegają ochronie roszczenia przedawnione).
Wierzytelność musi mieć charakter pieniężny.
Czynność dłużnika powoduje pokrzywdzenie wierzyciela oraz uzyskanie korzyści majątkowej przez osobę trzecią.
Świadomość dłużnika działania z pokrzywdzeniem wierzycieli oraz wiedza (lub możliwość dowiedzenia się przy zachowaniu należytej staranności) osoby trzeciej o tym fakcie.
W przypadku, gdy korzyść majątkowa została uzyskana nieodpłatnie lub gdy osobą trzecią jest osoba w bliskim stosunku z dłużnikiem, stosuje się domniemanie prawne wiedzy o działaniu ze świadomością pokrzywdzenia.
Uznanie czynności za bezskuteczną następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej. Termin zawity do wniesienia skargi pauliańskiej wynosi od daty dokonania czynności
Osoba trzecia może zwolnić się z obowiązku zadośćuczynienia roszczeniu, jeżeli zaspokoi wierzyciela albo wskaże mu mienie dłużnika wystarczające do zaspokojenia
Opłata sądowa od pozwu wynosi wartości przedmiotu sporu (wartości wierzytelności) o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Wielość podmiotów w stosunku zobowiązaniowym:
Solidarność dłużników (bierna): Kilku dłużników jest zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek zwolnia pozostałych. Wszyscy dłużnicy pozostają zobowiązani do zupełnego zaspokojenia wierzyciela. Solidarność wynika z ustawy lub czynności prawnej. Działanie lub zaniechanie jednego z dłużników solidarnych nie może szkodzić współdłużnikom.
Roszczenie regresowe: Dłużnik, który spełnił świadczenie w rozmiarze przekraczającym jego udział wynikający ze stosunku wewnętrznego, może żądać zwrotu odpowiedniej części od pozostałych współdłużników.
Solidarność wierzycieli (czynna): Dłużnik może spełnić świadczenie do rąk któregokolwiek z wierzycieli solidarnych, co zwalnia go wobec pozostałych
Zobowiązania niepodzielne: Jeżeli jest kilku dłużników zobowiązanych do świadczenia niepodzielnego (np. wydanie żywego zwierzęcia - owcy), stosuje się reżim solidarności biernej. W przypadku wielości wierzycieli dłużnik powinien świadczyć wszystkim wierzycielom łącznie lub do rąk tego, który zażądał świadczenia, o ile pozostali nie zgłosili sprzeciwu.
Zobowiązania podzielne: Dług i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych części, ilu jest dłużników lub wierzycieli
Kategoryzacja umów cywilnoprawnych:
Umowy wzajemne: Świadczenie jednej strony jest odpowiednikiem świadczenia drugiej np. umowa sprzedaży, zamiany, najmu, o dzieło, o roboty budowlane.
Umowy realne: Do ich zawarcia wymagane jest złożenie zgodnych oświadczeń woli oraz wydanie rzeczy.
Umowy kauzalne: Ich ważność zależy od istnienia prawidłowej podstawy prawnej świadczenia (causa).
Umowy abstrakcyjne: Ich ważność jest niezależna od podstawy prawnej; zaciąganie zobowiązań abstrakcyjnych jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyraźnie przewidzianych ustawą. Weksle, gwarancje bankowe
Przepisy w umowie nie mogą być nadrzędne nad przepisami kodeksu cywilnego
Umowy losowe: Rozmiar lub samo istnienie świadczenia zależy od przypadku (np. umowa dożywocia, umowa ubezpieczenia).
Zasada swobody umów i jej granice:
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według własnego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego
Przekroczenie granic swobody umów powoduje bezwzględną nieważność całej czynności prawnej lub jej części na podstawie
Niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne):
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron (cena, wynagrodzenie), jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu (w szczególności wzorce umów przejęte od przedsiębiorcy). Ciężar dowodu indywidualnego uzgodnienia spoczywa na przedsiębiorcy
Katalog 23 przykładowych klauzul abuzywnych. Klauzule te m.in. wyłączają odpowiedzialność przedsiębiorcy lub kształtują niekorzystnie dla konsumenta czas trwania umowy.
Uznanie klauzuli za niedozwoloną powoduje, że nie wiąże ona konsumenta ex tunc, natomiast umowa obowiązuje w pozostałym zakresie. Jeśli klauzula dotyczyła głównego świadczenia, umowa może ulec całkowitemu unieważnieniu.
Prezes UOKiK wydaje decyzje w sprawach o uznanie postanowień za abuzywne, prowadzi rejestr klauzul niedozwolonych oraz może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości do przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. SOKiK rozpatruje sprawy na drodze sądowej. Konsument może wytoczyć powództwo o ustalenie nieistnienia prawa wynikającego z klauzuli.
Przedsiębiorca w umowach z konsumentem ma obowiązek udzielić przed zawarciem umowy jasnych informacji określonych w art. 8 ustawy o prawach konsumenta (m.in. o głównych cechach świadczenia, swoich danych rejestrowych, łącznej cenie z podatkami, procedurze reklamacyjnej oraz czasie trwania umowy).
Jeżeli umowa jest pomiędzy dwoma przedsiębiorstwami to domniema się że zawsze mówimy o kwotach netto. Ale jeżeli rozmowa lub umowa dotyczy rozmowy przedsiębiorcy z konsumentem to wtedy brutto.
Sąd pierwszej instancji i drugiej instancji i sąd najwyższy. Drugi rozstrzyga po pierwszym, trzeci po drugim.
Zawsze koszty zastępstwa procesowego ponosi strona przegrana. Koszty strony przeciwnej ponosi tylko wtedy gdy strona przeciwna złożyła wniosek do sądu a sąd rozpatrzył pozytywne.
Abuzywnosc klauzuli mówi. W jakim przypadku bank zwróci pieniądze klientowi jeśli było SKD.
Jeżeli wartość rozszerza jest od 20 tysięcy to opłata sądowa wynosi zawsze 1000, jeżeli zaś jest poniżej 20000, to jest 0,5. 25% w wypadku zakazu konkurencji z ostatniej wypłaci do momentu w którym jest płatność
Wykonanie, niewykonanie i wygaśnięcie zobowiązań:
Odpowiedzialność kontraktowa dłużnika: Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że jest ono następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi
Przesłanki odpowiedzialności: zdarzenie wiążące odpowiedzialność, szkoda oraz związek przyczynowy. Naprawienie szkody obejmuje straty (damnum emergens) oraz utracone korzyści (lucrum cessans) w granicach normalnych następstw. Ciężar dowodu spoczywa na wierzycielu
Opóźnienie a zwłoka: Opóźnienie występuje, gdy niewykonanie świadczenia w terminie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. Zwłoka to opóźnienie kwalifikowane – niewykonanie w terminie, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. W razie zwłoki wierzyciel może żądać naprawienia szkody lub odmówić przyjęcia świadczenia, jeśli utraciło dla niego znaczenie. Opóźnienie do 7 dni, przy zwłoce. Opóźnieniu nie ma, przy zwłoce jest
Odmowa spełnienia świadczenia: Jeżeli strona oświadczy, że świadczenia nie spełni, druga strona może odstąpić od umowy bez wyznaczania terminu dodatkowego
Prawo zatrzymania: Zobowiązany do wydania cudzej rzeczy może ją zatrzymać do czasu zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczeń o zwrot nakładów lub naprawienie szkody
Zwłoka wierzyciela: Następuje, gdy wierzyciel bez uzasadnionego powodu uchyla się od przyjęcia świadczenia. Dłużnik może żądać naprawienia szkody lub złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego. Zwłoka wierzyciela nie wygasza zobowiązania.
Zmiana podmiotów stosunku:
Przelew wierzytelności (cesja): Wierzyciel (cedent) może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (cesjonariusza), chyba że sprzeciwia się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu lub właściwości zobowiązania
Przejęcie długu: Wstąpienie osoby trzeciej w miejsce dłużnika na podstawie umowy z wierzycielem za zgodą dłużnika lub z dłużnikiem za zgodą wierzyciela. Umowa o przejęcie długu oraz zgoda wierzyciela muszą być zawarte w formie pisemnej pod rygorem nieważności
Sposoby wygaśnięcia zobowiązania:
Z zaspokojeniem wierzyciela: wykonanie zobowiązania, świadczenie w miejsce wykonania, odnowienie, potrącenie/kompensacja wzajemnych, wymagalnych wierzytelności pieniężnych lub jednorodzajowych, złożenie do depozytu sądowego.
Bez zaspokojenia wierzyciela: nadejście terminu rozwiązującego, śmierć strony, połączenie długu i wierzytelności w jednej osobie (confusio), następcza niemożliwość świadczenia, rozwiązanie umowy przez sąd, zwolnienie z długu oraz rozwiązanie umowy ze skutkiem ex nunc.
Przedawnienie długu: Przedawniają się wyłącznie roszczenia majątkowe. Ogólny termin przedawnienia wynosi , a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – . Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata. Przepisy szczególne mogą określać inne terminy. Mandat - 1 rok. Mandat karny - 3 lata. nakaz zaplaty bez komornika - 6 lat, z -10. Pożyczka pomiędzy osobami prywatnymi - 3 lata. Chwilówka - 3 lata. Faktury wystawione miedzy przedsiębiorstwami - 6 lat. Rachunek, alimenty - 3 lata. Umowa o dzieło - 2 lata. Umowa zlecenie - 2 lata
Kompensacja - jeżeli jest dwóch przeciwstawnych wierzycieli.
Umowa sprzedaży i procedury handlowe
Charakterystyka i forma umowy sprzedaży:
Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić cenę
Umowa jest dwustronnie zobowiązująca, wzajemna (świadczenia powinny być spełnione jednocześnie), konsensualna (solo consensu), odpłatna oraz kauzalna.
Wymogi formalne zawarcia umowy:
Ruchomości: forma dowolna. Jeżeli cena zakupu przekracza , sprzedawca ma obowiązek potwierdzić warunki umowy na piśmie.
Sprzedaż na raty, na przedpłaty, na zamówienie, według wzoru, na próbę: forma dowolna, wymagane pisemne potwierdzenie.
Nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego, spadek: forma aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
Zbycie przedsiębiorstwa: forma pisemna z podpisami notarialnie poświadczonymi (jeśli w skład wchodzi nieruchomość – akt notarialny).
Sprzedaż wierzytelności: forma pisemna, gdy wierzytelność jest stwierdzona pismem.
Ograniczenia obrotu obejmują wyłączenia ustawowe towarów oraz obostrzenia dotyczące nabywania nieruchomości przez cudzoziemców (ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców wymaga zezwolenia MSWiA pod rygorem nieważności).
Instytucje towarzyszące zawarciu umowy sprzedaży:
Umowa przedwstępna: Zobowiązuje do zawarcia umowy przyrzeczonej (rozporządzającej). Zawarta w formie aktu notarialnego umożliwia dochodzenie zawarcia umowy przed sądem (wydanie orzeczenia zastępującego oświadczenie woli). Zawarta w zwykłej formie pisemnej uprawnia jedynie do odszkodowania i rozliczenia zadatku lub zaliczki.
Zadatek a zaliczka:
Zadatek: W razie niewykonania umowy przez jedną ze stron, druga strona może od umowy odstąpić i zatrzymać zadatek, a jeżeli sama go dała – żądać sumy dwukrotnie wyższej.
Zaliczka: Wpłata na poczet przyszłego świadczenia głównego. W przypadku niewykonania lub rozwiązania umowy podlega pełnemu zwrotowi.
Taksa notarialna przy sprzedaży nieruchomości: Strony odpowiadają solidarnie za wynagrodzenie notariusza (art. 89 ustawy Prawo o notariacie). Maksymalne stawki taksy notarialnej zależne od wartości nieruchomości wynoszą:
do : ;
powyżej do : od nadwyżki powyżej ;
powyżej do : od nadwyżki powyżej ;
powyżej do : od nadwyżki powyżej ;
powyżej do : od nadwyżki powyżej ;
powyżej do : od nadwyżki powyżej ;
powyżej : od nadwyżki powyżej , maksymalnie .
Tryby zawarcia umowy sprzedaży:
Oferta: Oświadczenie woli zawarcia umowy określające jej istotne postanowienia. Wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z ceną stanowi ofertę. W sprzedaży elektronicznej oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże oferenta, jeżeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. Między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed wysłaniem oświadczenia o jej przyjęciu
Negocjacje: Umowa zostaje zawarta po osiągnięciu porozumienia we wszystkich negocjowanych kwestiach. Prowadzenie negocjacji z naruszeniem dobrych obyczajów (bez zamiaru zawarcia umowy) rodzi obowiązek naprawienia szkody w granicach ujemnego interesu umowy (zwrot kosztów dojazdu, korespondencji, obsługi prawnej).
Aukcja: Ma charakter wielostronny i eliminacyjny. Zawarcie umowy następuje z chwilą udzielenia przybicia przez organizatora
Przetarg: Polega na składaniu ofert w wyznaczonym terminie (najczęściej w zamkniętych kopertach). Przetargi publiczne reguluje ustawa Prawo zamówień publicznych (działają w trybie ograniczonym i nieograniczonym; ogłoszenia o wartości powyżej publikuje się w BZP). Umowa wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.
Obowiązki stron i prawa konsumenta:
Sprzedawca: Obowiązany jest przenieść własność i wydać rzecz. Przy rzeczach oznaczonych co do tożsamości własność przechodzi z chwilą zawarcia umowy, a przy rzeczach oznaczonych co do gatunku lub przyszłych – z chwilą przeniesienia posiadania
Kupujący: Obowiązany jest odebrać rzecz i zapłacić cenę w pieniądzu polskim. Przeliczenie z walut obcych następuje według średniego kursu NBP z dnia wymagalności roszczenia.
Niezgodność towaru z umową: Obejmuje również błędny montaż przeprowadzony przez sprzedawcę lub kupującego według instrukcji. Uprawnienia konsumenta mają charakter dwustopniowy: w pierwszej kolejności naprawa lub wymiana, w drugiej obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy. Konsument ma obowiązek zawiadomić sprzedawcę o wadzie w ciągu od jej stwierdzenia. Odpowiedzialność sprzedawcy trwa przez od wydania towaru, a roszczenia przedawniają się z upływem od ujawnienia wady.
Rękojmia i gwarancja:
Rękojmia: Ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne i wady prawne. Odpowiedzialność trwa (dla nieruchomości ). W przypadku towarów używanych termin można skrócić maksymalnie do . W razie podstępnego zatajenia wady termin wyłączenia odpowiedzialności nie obowiązuje.
Gwarancja: Dobrowolne oświadczenie gwaranta. Skorzystanie z uprawnień gwarancyjnych zawiesza bieg terminu do wykonania uprawnień z tytułu rękojmi od dnia zawiadomienia sprzedawcy o wadzie.
Aukcje internetowe - studium przypadku:
W wyroku z dnia 22 lipca 2006 r. (Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie, sygn. akt II C 903/06) rozpatrzono sprawę z powództwa Adama S. przeciwko Robertowi P. Pozwany wystawił na portalu Allegro.pl samochód Jeep Grand Cherokee (pojemność , rok prod. 2000) z ceną wywoławczą bez ceny minimalnej. Adam S. wygrał aukcję z kwotą .
Pozwany zasłaniał się brakiem własności pojazdu, sondażowym celem aukcji oraz brakiem dostępu do Internetu z powodu awarii modemu (zamówienie wymiany z dnia , opłacone ).
Sąd na podstawie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 535 k.c. i art. 70² § 2 k.c. ustalił, że doszło do zawarcia ważnej i wiążącej umowy sprzedaży za cenę . Sąd wskazał, że wyznaczenie czasu końca aukcji zastępuje klasyczne przybicie, a brak własności rzeczy nie wpływa na sam fakt zawarcia umowy. Pozwany mógł wycofać ofertę z kafejki internetowej, zatem ryzyko niedopatrzeń obciąża sprzedawcę.
Umowy zamiany, dostawy i kontraktacji
Umowa zamiany:
Przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie do przeniesienia własności innej rzeczy. Do umowy zamiany stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży.
Umowa jest nazwana, dwustronnie zobowiązująca, konsensualna, odpłatna oraz wzajemna. W zamianie nie występują świadczenia pieniężne (poza ewentualnymi dopłatami wyrównującymi wartość).
Forma: zamiana nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Dla ruchomości stosuje się formę dowolną.
Umowa barterowa: Umowa nienazwana zbliżona do zamiany, polegająca na bezgotówkowej wymianie towaru za towar, usługi za usługę lub towaru za usługę
Umowa dostawy:
Przez umowę dostawy dostawca zobowiązuje się do wytworzenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku oraz do ich dostarczania częściami, a odbiorca zobowiązuje się do odebrania tych rzeczy i zapłaty ceny
Dostawcą może być wyłącznie przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą
Przedmiotem dostawy mogą być rzeczy materialne wytwarzane przez dostawcę oraz nośniki energii (elektryczna, cieplna), gaz i woda.
Umowa zawarta na czas nieoznaczony wygasa po osiągnięciu celu lub w wyniku wypowiedzenia.
Forma: umowa powinna być stwierdzona pismem dla celów dowodowych. Dostawca odpowiada z tytułu rękojmi za wady fizyczne dostarczonych rzeczy
Powiązane umowy handlowe:
Umowa offsetowa: Regulowana ustawą z dnia 10 października 1999 r. o niektórych umowach kompensacyjnych zawieranych w związku z umowami dostaw na potrzeby obronności i bezpieczeństwa państwa.
Umowa dealerska: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2005 r. wskazuje, że celem jest sprzedaż towarów przez dealera według zasad i pod kontrolą producenta.
Umowa outsourcingu: Powierzenie obsługi procesów przedsiębiorstwa podmiotom zewnętrznym.
Umowa kontraktacji:
Przez umowę kontraktacji producent rolny zobowiązuje się wytworzyć i dostarczyć kontraktującemu oznaczoną ilość produktów rolnych określonego rodzaju, a kontraktujący zobowiązuje się produkty odebrać, zapłacić cenę i spełnić świadczenia dodatkowe. Ilość produktów może być oznaczona według obszaru upraw
Podmioty: Producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej prowadząca gospodarstwo rolne. Producent rolny nie musi posiadać statusu przedsiębiorcy. Za producenta uznaje się też grupy i związki producentów
Zdolności prawne podmiotów:
Zdolność prawna: Zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków (każdy człowiek od urodzenia).
Zdolność do czynności prawnych: Zdolność do dokonywania czynności prawnych. Nie mają jej osoby poniżej 13 roku życia oraz całkowicie ubezwłasnowolnione
Zdolność sądowa i procesowa: Zdolność do bycia stroną w procesie oraz zdolność do osobistego dokonywania czynności procesowych.
Zmiana posiadacza gospodarstwa: Jeżeli po zawarciu kontraktacji gospodarstwo przeszło w posiadanie innej osoby, prawa i obowiązki przechodzą na nowego posiadacza. Wyjątek stanowi odpłatne nabycie gospodarstwa, gdy nabywca nie wiedział i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł dowiedzieć się o umowie.
Ochrona i przedawnienie: Wzajemne roszczenia producenta i kontraktującego przedawniają się z upływem od dnia spełnienia świadczenia przez producenta lub od dnia, w którym powinno być spełnione
Brak określenia ceny w umowie kontraktacji przerzuca całe ryzyko na producenta rolnego i może stanowić przejaw nadużywania pozycji dominującej
Szczegółowa regulacja umowy o dzieło
Pojęcie i cechy umowy o dzieło:
Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie (wykonawca) zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia
Umowa o dzieło jest umową konsensualną, dwustronnie zobowiązującą, wzajemną, odpłatną oraz jest umową rezultatu.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 listopada 2015 r. rezultat umowy o dzieło musi być z góry określony, mieć samoistny byt, być indywidualnie oznaczony oraz obiektywnie osiągalny i pewny. Może mieć postać materialną (uzupełnienie, przerobienie, naprawienie rzeczy) lub niematerialną (przepisy wykluczają uznanie samej czynności za dzieło – celem dzieła jest jej utrwalony i postrzegalny wynik).
Wymagana treść umowy o dzieło:
Rodzaj umowy oraz data i miejsce zawarcia.
Oznaczenie stron cywilnoprawnych.
Określenie daty rozpoczęcia i zakończenia prac.
Precyzyjny opis przedmiotu dzieła (odniesienie do projektów, szkiców, jednostek miary) oraz miejsce wykonania.
Wskazanie strony dostarczającej materiały i narzędzia.
Wysokość wynagrodzenia oraz termin i sposób płatności.
Zapisy o karach umownych, rękojmi, prawie do odstąpienia oraz przeniesieniu autorskich praw majątkowych i własności utworu.
Odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia:
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r. stanowi, że o kwalifikacji umowy decyduje jej rzeczywista treść oraz zgodny zamiar stron, a nie sama nazwa.
Rezultat a staranne działanie: Dzieło wymaga osiągnięcia konkretnego efektu (np. zobowiązanie ogrodnika do przycięcia żywopłotu). Zlecenie oraz świadczenie usług wymagają starannego działania bez gwarancji rezultatu (np. cotygodniowa pielęgnacja ogrodu).
Czas: Dzieło nie jest umową terminową ciągłą – wymaga określenia terminu końcowego wykonania zobowiązania jednorazowego.
Odpłatność: Umowa o dzieło jest zawsze odpłatna. Zlecenie może mieć charakter nieodpłatny, jeśli strony tak postanowią.
Osobiście świadczenie: Przy zleceniu istnieje obowiązek osobistego wykonania (chyba że umowa stanowi inaczej). Przy dziele wykonawca nie musi wykonywać prac osobiście (chyba że wynika to z umowy), ale odpowiada za osoby trzecie jak za własną pracę.
Forma i prawa/obowiązki stron:
Kodeks cywilny nie wymaga szczególnej formy dla umowy o dzieło. Forma pisemna służy celom dowodowym.
Uprawnienia i obowiązki zamawiającego:
Prawo do kontroli stanu i prawidłowości wykonywania dzieła.
Prawo do natychmiastowego odstąpienia od umowy w przypadku opóźnienia z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła uniemożliwiającego oddanie go w terminie.
Obowiązek współdziałania z przyjmującym zamówienie oraz obowiązek odbioru gotowego dzieła.
Uprawnienia i obowiązki przyjmującego zamówienie:
Brak obowiązku stosowania się do wskazówek zamawiającego (stosowanie ich następuje na ryzyko zamawiającego).
Piecza nad powierzonym materiałem oraz obowiązek przedstawienia rozliczenia i zwrotu niezużytej części.
Obowiązek niezwłocznego zawiadomienia zamawiającego o przeszkodach w prawidłowym wykonaniu dzieła.
Prawo do odstąpienia od umowy, jeśli zamawiający uchyla się od koniecznego współdziałania.
Wynagrodzenie i zasady płatności mimo braku wykonania dzieła:
Wysokość wynagrodzenia ustala się w umowie lub poprzez wskazanie podstaw. W razie braku ustaleń płaci się zwykłe wynagrodzenie za dzieło tego rodzaju lub odpowiadające nakładowi pracy
Zamawiający płaci wynagrodzenie mimo niewykonania dzieła, gdy:
Przyjmujący był gotów wykonać dzieło, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego (np. brak dostarczenia materiałów). Zamawiający może odliczyć to, co wykonawca oszczędził z powodu niewykonania.
Dzieło uległo zniszczeniu/uszkodzeniu z powodu wadliwości materiału dostarczonego przez zamawiającego lub jego wskazówek, o ile wykonawca uprzedził go o niebezpieczeństwie.
Zamawiający odstąpił od umowy w dowolnym momencie przed ukończeniem dzieła, płacąc umówione wynagrodzenie z odliczeniem oszczędności wykonawcy.
Rękojmia i wygaśnięcie stosunku prawnego:
Wykonawca odpowiada za wady fizyczne i prawne na zasadach rękojmi przy sprzedaży. Zamawiający może żądać naprawy w wyznaczonym terminie (wykonawca może odmówić przy nadmiernych kosztach). Przy wadach istotnych i nieusuniętych zamawiający może od umowy odstąpić, przy nieistotnych – żądać obniżenia wynagrodzenia.
Zakończenie stosunku prawnego następuje przez:
Odebranie dzieła bez zastrzeżeń.
Odstąpienie zamawiającego za zapłatą wynagrodzenia.
Odstąpienie zamawiającego z powodu zwłoki wykonawcy.
Odstąpienie zamawiającego po bezskutecznym wyznaczeniu terminu na zmianę wadliwego sposobu wykonywania dzieła (przed odebraniem dzieła; po odbiorze stosuje się rękojmię)
Wypowiedzenie przez przyjmującego zamówienie z powodu braku współdziałania zamawiającego.
Przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło:
Roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane
Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2016r. stanowi przepis szczególny wobec. Przepis ten samodzielnie określa początek biegu terminu przedawnienia i obejmuje roszczenia o odszkodowanie za niewykonanie dzieła, wykonanie wadliwe lub opóźnienie (pozytywny interes umowy). W przypadku usuwania wad, dwuletni termin na zwrot kosztów poprawienia dzieła przez inną osobę biegnie od dnia oddania dzieła po poprawkach lub od upływu terminu wyznaczonego na poprawę.
Praktyczne problemy i orzecznictwo sądowe:
Umowa o dzieło jest umową cywilnoprawną i nie stosuje się do niej Kodeksu pracy (brak prawa do urlopu, norm czasu pracy, nadgodzin). Zastępowanie umów o pracę umowami o dzieło przy zachowaniu warunków podporządkowania pracowniczego jest niedozwolone.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 8 grudnia 2015 r. : Zatrudnianie osób fizycznych przy konserwacji konstrukcji stalowych w celu zapewnienia cyklu produkcyjnego nie uzasadnia zawierania umów o dzieło.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 25 listopada 2015 r.: Szereg powtarzalnych czynności składających się na zorganizowany cykl produkcyjny nie stanowi jednorazowego rezultatu umowy o dzieło.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13 listopada 2015 r.: Wyznaczanie miejsca i czasu świadczenia pracy oznacza podporządkowanie pracownicze. Cechą dzieła jest brak stosunku zależności i pozostawienie sposobu wykonania uznaniu przyjmującego zamówienie.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2016 r.: Przeprowadzenie cyklu bliżej niesprecyzowanych wykładów z danej dziedziny, których tematy pozostawiono do uznania wykładowcy, nie stanowi umowy o dzieło z powodu braku indywidualnego i precyzyjnego oznaczenia rezultatu.