Bab 3 – Raja Berperlembagaan & Demokrasi Berparlimen

Latar Belakang Pemerintahan Beraja & Demokrasi Berparlimen

• Akar tradisi: pemerintahan beraja Kesultanan Melayu Melaka sebagai teras kewujudan kerajaan Melayu, raja memegang kuasa mutlak (pentadbiran, perundangan, kehakiman).

  • Undang-undang: Hukum Kanun Melaka & Undang-Undang Laut Melaka ⇒ bukti awal ciri sistem berperlembagaan.

  • Raja juga ketua agama Islam; konsep Islam memperkukuh legitimasi.

• Legasi Kesultanan Melayu Melaka:

  • Diteruskan langsung oleh Johor-Riau, Pahang, Perak.

  • Terengganu & Selangor kesinambungan Johor-Riau.

  • Kelantan, Negeri Sembilan, Perlis diasaskan selepas kejatuhan Melaka.

  • Kedah kerajaan terawal; mengakui pertuanan Melaka.

• Cabaran penjajahan:

  • Sebelum $ext{PDK}$ (Perang Dunia Kedua): British meluaskan kuasa

  • Negeri-negeri Melayu Bersekutu (NNMB) – Sistem Residen; raja masih berdaulat tetapi mesti terima nasihat.

  • Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu (NNMTB) – Sistem Penasihat; kuasa raja lebih kukuh.

  • Undang-Undang Tubuh Johor $1895$ & Terengganu $1911$ ⇒ mekanisme Raja Berperlembagaan awal, mengekang pengaruh British.

  • Pendudukan Jepun (Jan $1942 – Aug 1945$): raja diiktiraf ketua agama, pendapatan dipulih, namun diawasi Gabenor Jepun.

  • Malayan Union $1946$: kuasa raja dilucut; ditentang rakyat & Raja-raja ⇒ lahir Persekutuan Tanah Melayu $1948$ mengembalikan kedaulatan raja.

• Pasca-Merdeka $31\,Ogos\,1957$:

  • Perlembagaan Persekutuan mengekalkan pemerintahan beraja; menubuhkan jawatan Yang di-Pertuan Agong (YDPA).

  • Raja Berperlembagaan + Demokrasi Berparlimen = tonggak identiti, kestabilan & perpaduan negara.

  • Muzium Diraja (bekas Istana Negara $1957-2011$) mempamerkan warisan institusi beraja.

Sejarah & Kedudukan Majlis Raja-Raja

• Evolusi:

  • Durbar NNMB ditubuhkan $1897$ (Kuala Kangsar) – platform Raja-raja Perak, Selangor, Pahang, Negeri Sembilan + Residen + Pesuruhjaya Tinggi membincang pentadbiran.

  • Malayan Union $1946$ cadang Majlis Sultan-Sultan (tidak pernah wujud kerana penentangan).

  • Persekutuan Tanah Melayu $1948$ – Majlis Raja-Raja ditubuh rasmi; pengerusi dipilih raja; Penyimpan Mohor Besar hadir memeterai keputusan.

  • Selepas Merdeka & pembentukan Malaysia $1963$: Yang di-Pertua Negeri Melaka, Pulau Pinang, Sarawak, Sabah turut menjadi ahli, tetapi tidak hadir mesyuarat khas berkaitan institusi beraja.

• Mohor Besar Raja-Raja:

  • Mengandungi jata $9$ negeri; simbol kedaulatan.

  • Cap & tandatangan Penyimpan Mohor diperlukan bagi kesahan dokumen.

• Fungsi Majlis Raja-Raja (Perlembagaan Persekutuan):

  • Memilih YDPA & Timbalan YDPA (setiap $5$ tahun).

  • Memberi perkenan @ tidak kepada rang undang-undang tertentu.

  • Nasihat pelantikan jawatan penting (Ketua Audit Negara, Ketua Hakim Negara, hakim Mahkamah Atasan, Pengerusi & ahli SPR, dll.).

  • Lembaga Pengampunan bagi kes-kes tertentu.

  • Memperkenankan pindaan perlembagaan berkaitan keistimewaan Melayu/Bumiputera, persempadanan negeri, dll.

  • Kuasa rujukan dasar demi kepentingan semua kaum ⇒ institusi pengimbang demokrasi.

Yang di-Pertuan Agong & Raja dalam Perlembagaan

• Institusi YDPA:

  • Ditubuhkan $1957$; dipilih oleh Majlis Raja-Raja mengikut sistem penggiliran $5$ tahun.

  • Senarai lengkap $16$ YDPA: (1) Tuanku Abdul Rahman (Negeri Sembilan) – (16) Al-Sultan Abdullah (Pahang, mula $31\,Jan\,2019$). Almarhum Sultan Abdul Halim satu-satunya dua kali ditabal.

• Kedudukan (Perkara $32$):

  • YDPA Ketua Utama Negara; diberi keutamaan tertinggi; imuniti – hanya boleh dihadapkan ke Mahkamah Khas.

  • Raja Permaisuri Agong keutamaan kedua.

  • Garis keutamaan seterusnya: Raja-raja/Pemangku, Yang di-Pertua Negeri, Bekas RPA, PM, TPM.

• Kuasa YDPA (eksekutif, perundangan, kehakiman):

  • Eksekutif: melantik PM (Ahli Dewan Rakyat yang diyakini dapat sokongan majoriti), Jemaah Menteri, Peguam Negara, Panglima ATM, Ketua Audit, ahli SPR/Polis/MAT; pemerintah tertinggi ATM; lantik/terima diplomat.

  • Perundangan: memanggil, menangguh, membubar Parlimen; memperkenan rang undang-undang.

  • Agama: Ketua Agama Islam di negeri baginda, Wilayah Persekutuan, Melaka, Pulau Pinang, Sarawak & Sabah.

  • Hak Istimewa & kepentingan sah kaum lain: penjaga.

  • Darurat: isytihar selepas puas hati wujud ancaman keselamatan/ekonomi.

  • Kehakiman: melantik hakim Mahkamah Atasan atas nasihat PM & cadangan Suruhanjaya Pelantikan Kehakiman + rundingan Majlis Raja-Raja.

  • Pengampunan: Wilayah Persekutuan & hukuman Mahkamah Tentera/Syariah tertentu.

• Budi bicara: pelantikan PM, penolakan pembubaran Parlimen, dsb.

• Etika rakyat: prinsip kedua Rukun Negara – Kesetiaan kepada Raja & Negara.

Amalan Demokrasi & Pengasingan Kuasa

Pilihan Raya

• Ciri asas demokrasi; diadakan setiap $5$ tahun (secara konvensyen).

• Dilaksanakan sejak $1955$ ⇒ bukti kontinuiti demokrasi.

• Elemen:

  • Kempen: medium manifesto, kenal calon.

  • Daftar pemilih: semakan awam, kini pendaftaran automatik (selepas pindaan $2019$ menurunkan umur mengundi ke $18$ tahun).

  • Undi rahsia; prosedur telus – dikendalikan Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR).

• Rasional penurunan umur $18$: memperkasa belia, selaras standard antarabangsa, memperluas partisipasi politik.

Kebebasan Asasi (Perlembagaan Bahagian II)

• Kebebasan diri: tiada penahanan/penafian nyawa tanpa undang-undang.

• Kebebasan beragama: Islam agama Persekutuan; agama lain bebas diamal.

• Hak pendidikan: tanpa diskriminasi agama/ras/keturunan/tempat lahir.

• Kebebasan bersuara, berhimpun, berpersatuan – tertakluk sekatan demi keselamatan & ketenteraman (Akta Hasutan $1948$, Akta Mesin Cetak $1984$, dll.).

• Institusi hak: SUHAKAM (Akta $1999$) – promosi & perlindungan hak asasi.

Pengasingan Kuasa

• Tiga badan:

  • Perundangan: Parlimen (YDPA + Dewan Rakyat + Dewan Negara); DUN peringkat negeri.

  • Dewan Rakyat: ahli dipilih rakyat; menggubal, melulus rang undang-undang.

  • Dewan Negara: ahli dilantik/diundi DUN; semak rang undang-undang.

  • Eksekutif: Jemaah Menteri (Perdana Menteri + menteri) – menggubal dasar, melaksana pembangunan; prinsip tanggungjawab kolektif; negeri – Majlis Mesyuarat Kerajaan / Kabinet Negeri diketuai MB/Ketua Menteri.

  • Kehakiman: bebas; diketuai Ketua Hakim Negara; hierarki Mahkamah: Persekutuan → Rayuan → Tinggi (Malaya / Sabah-Sarawak) → Sesyen / Majistret; Mahkamah Khas (Raja-Raja, Tentera); Mahkamah Syariah; Mahkamah Anak Negeri.

• Tujuan pengasingan: semak & imbang, elak penumpuan kuasa, jamin keadilan.

Keunikan Amalan Demokrasi Berparlimen Malaysia

• Gabungan tradisional & moden:

  • Tradisi: institusi raja, adat, bahasa istiadat (carta mohor, istilah “Urusan Seri Paduka Baginda”, dll.).

  • Moden: model Westminster, pilihan raya, parti politik.

  • Sinergi membentuk sistem sesuai masyarakat majmuk.

• Mekanisme semak & imbang:

  • Raja berkecuali politik; menjadi pengimbang pertikaian parti & ketegangan kaum.

  • Pengasingan kuasa antara legislatif, eksekutif, judisiari.

• Kuasa budi bicara raja:

  • Pelantikan PM/MB/CM, penolakan pembubaran.

  • Dianggap “safety valve” ketika krisis politik.

• Kerjasama politik:

  • Prinsip perkongsian kuasa antara kaum; parti berasaskan kepelbagaian.

  • Sejarah kronologi:

  • Parti Perikatan $1954$ (UMNO-MCA-MIC)

  • Perikatan Sarawak/Sabah $1962$

  • Barisan Nasional $1974$ (Perikatan ★ BN)

  • Angkatan Perpaduan Ummah $1990$

  • Barisan Alternatif $1999$

  • Pakatan Rakyat $2008$

  • Pakatan Harapan $2015$ (menang PRU-14 $2018$)

  • Gabungan Parti Sarawak, Gabungan Bersatu Sabah $2018$

  • Perikatan Nasional $2020$ mengambil alih pentadbiran.

• Implikasi: kestabilan politik, kemajuan ekonomi, kesejahteraan sosial.

Elemen Kewarganegaraan, Nilai Sivik & KPS

• Peranan raja memakmurkan negara; rakyat wajib taat setia.

• Pengasingan kuasa penting mengekang penyalahgunaan.

• KPS (Kemahiran Pemikiran Sejarah):

  • Memahami kronologi, meneroka bukti demokrasi, imaginasi keunikan, interpretasi kedudukan YDPA, rasional pertahan sistem.

Aktiviti & Kajian Kes (PAK-21)

• Lawatan Muzium Diraja: objektif, visi, misi; ruangan Galeri; upacara rasmi.

• Akta Lambang & Nama $1963$ melarang penggunaan lambang/nama raja tanpa izin ⇒ hormati institusi.

• Think-Pair-Share: analisis kerjasama politik – ciri, faktor perkembangan, nilai perpaduan.

Pemahaman & Soal Kritis (Contoh)

• Definisi Raja Berperlembagaan: raja sebagai Ketua Negara tertakluk Perlembagaan → tindakan atas nasihat.

• “Ahli-ahli Yang Berhormat” = anggota kedua-dua dewan Parlimen.

• Rasional turunkan umur mengundi: libatkan belia, segar demokrasi, sejajar global.

Nilai, Patriotisme & Iktibar

• Tradisi budaya sumber jati diri; wajib dipelihara.

• Sistem Raja Berperlembagaan & Demokrasi Berparlimen terbukti membawa kestabilan & kemakmuran.

• Amalkan Kesetiaan kepada Raja & Negara dalam kehidupan harian.

• Keluarga: taat ketua keluarga → harmoni.

• Negara: pertahan sistem pemerintahan = lambang kedaulatan.

• “Raja & rakyat berpisah tiada” – simbol perpaduan merentas agama, bangsa, budaya, politik.