Finanse publiczne

Finanse Publiczne

Funkcje Finansów Publicznych

  • Fiskalna: Dostarczanie dochodów państwu i innym związkom publicznoprawnym na realizację ich zadań.
  • Rozdzielcza (Redystrybucyjna): Gromadzenie środków przez państwo i rozdzielanie ich na rzecz określonych podmiotów.
  • Stymulacyjna: Stymulowanie lub niwelowanie określonych procesów gospodarczych.
  • Ewidencyjno-Kontrolna: Monitorowanie i kontrola zjawisk gospodarczych i operacji finansowych.

Konstytucja - Art. 216

  • Środki finansowe na cele publiczne są gromadzone i wydatkowane w sposób określony w ustawie.

Ustawa o Finansach Publicznych

  • Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U.2016.1870)

Zagadnienia Regulowane Przez Ustawę o Finansach Publicznych (Art. 1)

  • Zakres, zasady działania i organizacja jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych.
  • Zakres i zasady działania agencji wykonawczych, instytucji gospodarki budżetowej i państwowych funduszy celowych.
  • Zasady funkcjonowania jednostek sektora finansów publicznych w zakresie gospodarki finansowej.
  • Zasady i tryb kontroli procesów związanych z gromadzeniem i rozdysponowywaniem środków publicznych oraz gospodarowaniem mieniem.
  • Zasady zarządzania państwowym długiem publicznym oraz procedury ostrożnościowe i sanacyjne.
  • Zasady i tryb opracowywania oraz uchwalania wieloletniej prognozy finansowej jednostki samorządu terytorialnego.
  • Zasady i tryb sporządzania budżetu państwa w układzie zadaniowym.
  • Zakres i szczegółowość oraz zasady i tryb planowania, uchwalania i wykonywania budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego.
  • Szczególne zasady rachunkowości, planowania i sprawozdawczości obowiązujące w sektorze finansów publicznych.
  • Zasady gospodarowania środkami publicznymi pochodzącymi z budżetu Unii Europejskiej oraz z innych źródeł zagranicznych.
  • Zasady kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego oraz koordynacji kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych.

Kontrola vs. Audyt

  • Kontrola: Porównanie stanu faktycznego ze stanem wymaganym.
  • Audyt: Ocena, czy stan faktyczny jest odpowiedni dla zapewnienia realizacji celów, wraz ze wskazaniem kierunków niezbędnych zmian.

Finanse Publiczne - Art. 3

  • Procesy związane z gromadzeniem środków publicznych i ich rozdysponowywaniem:
    • Gromadzenie dochodów i przychodów publicznych.
    • Wydatkowanie środków publicznych.
    • Finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa.
    • Zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne.
    • Zarządzanie środkami publicznymi.
    • Zarządzanie długiem publicznym.
    • Rozliczenia z budżetem Unii Europejskiej.

Środki Publiczne

  • Skrót pojęcia środków finansowych na cele publiczne (art. 216 Konstytucji).
  • Różnorodna kategoria prawnych operacji finansowych (transferów, przelewów).
  • Podstawowa metoda: bezzwrotna (dochody i wydatki budżetowe) – charakter definitywny i ostateczny.
  • Zwrotne (nieostateczne) metody występują wyjątkowo, uzupełniająco.

Art. 5 - Rodzaje Środków Publicznych

  1. Dochody publiczne.
  2. Środki z budżetu UE oraz niepodlegające zwrotowi środki z pomocy od państw EFTA.
  3. Inne środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi.
  4. Przychody budżetu państwa i JST:
    • Sprzedaż papierów wartościowych.
    • Prywatyzacja majątku Skarbu Państwa i JST.
    • Spłaty pożyczek i kredytów udzielonych ze środków publicznych.
    • Otrzymane pożyczki i kredyty.
    • Inne operacje finansowe.
  5. Przychody jednostek sektora finansów publicznych.

Fundament Środków Publicznych

  • Dochody publiczne pobierane przez jednostki budżetowe i przychody z działalności pozostałych podmiotów sektora finansów publicznych.

Daniny Publiczne

  • Dochody publiczne o charakterze obowiązkowym, uiszczane na rzecz jednostek sektora finansów publicznych.
  • Podatki: ok. 90% dochodów budżetu państwa.
    • Cechy podatku: bezzwrotność, przymusowość, ogólność, pieniężność, nieodpłatność.
    • Elementy konstrukcji podatku.
  • System podatkowy: całość konstrukcji podatkowych w danym państwie (geneza historyczna i niepełna racjonalność).

Inne Źródła Dochodów Publicznych

  • Opłaty.
  • Cła.
  • Wpłaty z zysku NBP.

Art. 5 ust. 2 - Dochodami Publicznymi Są:

  1. Daniny publiczne:
    • Podatki, składki, opłaty.
    • Wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych, jednoosobowych spółek Skarbu Państwa i banków państwowych.
    • Inne świadczenia pieniężne wynikające z odrębnych ustaw.
  2. Inne dochody budżetu państwa, JST i innych jednostek sektora finansów publicznych:
    • Należne na podstawie odrębnych ustaw (np. składki ZUS) lub umów międzynarodowych.
  3. Wpływy ze sprzedaży wyrobów i usług świadczonych przez jednostki sektora finansów publicznych.
  4. Dochody z mienia jednostek sektora finansów publicznych:
    • Wpływy z umów najmu, dzierżawy i innych umów o podobnym charakterze.
    • Odsetki od środków na rachunkach bankowych.
    • Odsetki od udzielonych pożyczek i posiadanych papierów wartościowych.
    • Dywidendy z tytułu posiadanych praw majątkowych.
  5. Spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej na rzecz jednostek sektora finansów publicznych.
  6. Odszkodowania należne jednostkom sektora finansów publicznych.
  7. Kwoty uzyskane z tytułu udzielonych poręczeń i gwarancji.
  8. Dochody ze sprzedaży majątku, rzeczy i praw, niestanowiące przychodów ze sprzedaży papierów wartościowych lub prywatyzacji majątku Skarbu Państwa i JST.

Art. 6 - Środki Publiczne Przeznacza Się Na:

  1. Wydatki publiczne (na realizację zadań publicznych).
  2. Rozchody publiczne (spłata zobowiązań):
    • Spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów.
    • Wykup papierów wartościowych.
    • Udzielone pożyczki i kredyty.
    • Płatności wynikające z odrębnych ustaw, finansowane z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa.
    • Inne operacje finansowe związane z zarządzaniem długiem publicznym i płynnością.
    • Płatności związane z udziałami Skarbu Państwa w międzynarodowych instytucjach finansowych.

Typowy Podział Wydatków

  • Cele gospodarcze: Finansowanie podmiotów i zadań gospodarczych (malejące, po 2016 r. rosnące).
    • Finansowane przez państwowe podmioty gospodarcze (poza sektorem finansów publicznych) i ze źródeł mieszanych (np. Polski Fundusz Rozwoju).
  • Cele socjalno-kulturalne: Coraz szerzej przekazywane do finansowania z budżetów JST.
  • Wydatki o charakterze władczym: Finansowanie działalności organów władzy, administracji, sądownictwa, prokuratury, sił zbrojnych, porządku wewnętrznego.
  • Podział ten jest podstawą działowego układu polskiej klasyfikacji budżetowej.

Art. 7 - Nadwyżka vs. Deficyt

  • Nadwyżka: Dodatnia różnica między dochodami publicznymi a wydatkami publicznymi.
  • Deficyt: Ujemna różnica między dochodami publicznymi a wydatkami publicznymi.

Dług Publiczny i Deficyt Budżetowy

  • Zasadnicze wskaźniki:
    • Poziom deficytu budżetowego.
    • Poziom długu publicznego.
    • Ujęte w wielkościach liczbowych lub w relacji do nominalnego PKB.

Deficyt Budżetowy

  • Ujemny wynik (saldo) budżetu – bieżąca sytuacja finansów publicznych.
  • Pierwotny: Bez konieczności finansowania kosztów związanych z istniejącym długiem publicznym.
  • Nominalny vs realny: Uwzględniający wpływ inflacji.

Dług Publiczny

  • Suma zobowiązań finansowych podmiotów sektora finansów publicznych po eliminacji zobowiązań wzajemnych.
  • W znacznej mierze stanowi sumę deficytów z przeszłości – odzwierciedla dotychczasową historię finansów publicznych.
  • Jego dalsze kształtowanie zależy od wielkości deficytów w kolejnych latach.

Klasyfikacje Długu Publicznego

  • Kryteria podmiotowe: Wobec nierezydentów/wobec rezydentów.
  • Wg waluty kraju.
  • Wg kryterium zapadalności (spłaty):
    • Długoterminowy (powyżej 5 lat).
    • Średnioterminowy (1-5 lat).
    • Krótkoterminowy (do 1 roku) - podział umowny.
  • Wg instrumentów jego finansowania.

Art. 72 - Państwowy Dług Publiczny Obejmuje Zobowiązania:

  1. Wyemitowanych papierów wartościowych opiewających na wierzytelności pieniężne.
  2. Zaciągniętych kredytów i pożyczek.
  3. Przyjętych depozytów.
  4. Wymagalnych zobowiązań:
    • Wynikających z odrębnych ustaw oraz prawomocnych orzeczeń sądów lub ostatecznych decyzji administracyjnych.
    • Uznanych za bezsporne przez właściwą jednostkę sektora finansów publicznych będącą dłużnikiem.

Art. 74 i 75 - Kontrola i Strategia Długu Publicznego

  • Art. 74: Minister Finansów sprawuje kontrolę nad sektorem finansów publicznych w zakresie przestrzegania zasady, że państwowy dług publiczny nie może przekroczyć 60% wartości rocznego produktu krajowego brutto.
  • Art. 75: Minister Finansów opracowuje czteroletnią strategię zarządzania długiem Skarbu Państwa oraz oddziaływania na państwowy dług publiczny.

Art. 76 - Potrzeby Pożyczkowe Budżetu Państwa

  • Zapotrzebowanie na środki finansowe niezbędne do sfinansowania:
    1. Deficytu:
      • Budżetu państwa.
      • Budżetu środków europejskich.
    2. Rozchodów budżetu państwa.

Art. 77 - Upoważnienia Ministra Finansów

  • W celu sfinansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa oraz w związku z zarządzaniem długiem Skarbu Państwa Minister Finansów jest upoważniony do:
    1. Zaciągania zobowiązań finansowych w imieniu Skarbu Państwa (emisja papierów wartościowych, pożyczki i kredyty).
    2. Spłaty zaciągniętych zobowiązań.
    3. Przeprowadzania innych operacji finansowych związanych z zarządzaniem długiem.
    4. Zarządzania nadwyżką budżetu środków europejskich.

Art. 216 Konstytucji (c.d.) - Limit Długu Publicznego

  • Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 (60%) wartości rocznego produktu krajowego brutto. Sposób obliczania wartości rocznego produktu krajowego brutto oraz państwowego długu publicznego określa ustawa.

Procedury Ostrożnościowe i Sanacyjne

  • Wprowadzone celem realizacji normy konstytucyjnej dotyczącej zadłużenia.
  • Do 2013 r. istniał pierwszy przedział – w granicach 50-55% wartości relacji długu publicznego do PKB (zawieszono "tymczasowo" 1 stycznia 2014 r.).

Art. 86 - Procedury w Przypadku Przekroczenia 55% i 60% Długu do PKB

  • Gdy wartość relacji kwoty państwowego długu publicznego do produktu krajowego brutto:
    • Jest większa od 55%, a mniejsza od 60%:
      • Rada Ministrów uchwala projekt ustawy budżetowej, w którym:
        • Nie przewiduje się deficytu budżetu państwa lub przyjmuje się poziom różnicy dochodów i wydatków budżetu państwa, zapewniający, że relacja długu Skarbu Państwa do produktu krajowego brutto przewidywana na koniec roku budżetowego, którego dotyczy projekt ustawy, będzie zmniejszona.
        • Nie przewiduje się wzrostu wynagrodzeń pracowników państwowej sfery budżetowej (zamrożenie).
        • Waloryzacja rent i emerytur nie może przekroczyć poziomu odpowiadającego wzrostowi cen towarów i usług konsumpcyjnych (GUS).
        • Wprowadza się zakaz udzielania pożyczek i kredytów z budżetu państwa (z wyjątkiem rat kredytów i pożyczek udzielonych w latach poprzednich).
      • Rada Ministrów dokonuje przeglądu wydatków budżetu państwa finansowanych środkami pochodzącymi z kredytów zagranicznych oraz przeglądu programów wieloletnich.
    • Jest równa lub większa od 60%:
      • Stosuje się odpowiednio postanowienia j.w.
      • Rada Ministrów, najpóźniej w terminie miesiąca od dnia ogłoszenia relacji przedstawia Sejmowi program sanacyjny mający na celu ograniczenie tej relacji do poziomu poniżej 60%.
      • Wydatki budżetu jednostki samorządu terytorialnego określone w uchwale budżetowej na kolejny rok nie mogą być wyższe niż dochody tego budżetu.
      • Poczynając od siódmego dnia po dniu ogłoszenia relacji jednostki sektora finansów publicznych nie mogą udzielać nowych poręczeń i gwarancji.

Konsekwencje Przekroczenia 60% Długu Publicznego

  • Naruszenie Konstytucji.
  • Może wiązać się z dymisją RM.
  • Pociągnięcie członków RM do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu (art. 198 Konstytucji).

Zmiana Ustawy w Przypadku Przekroczenia Limitów

  • Mogłoby podważyć wiarygodność finansową Polski na światowym rynku finansowym.

Traktat o Funkcjonowaniu UE - Deficyt (Artykuł 126)

  • Państwa Członkowskie unikają nadmiernego deficytu budżetowego.
  • Komisja nadzoruje rozwój sytuacji budżetowej i wysokość długu publicznego w Państwach Członkowskich.
  • Bada ona poszanowanie dyscypliny budżetowej na podstawie dwóch kryteriów:
    • Stosunek między planowanym lub rzeczywistym deficytem publicznym a produktem krajowym brutto przekracza wartość odniesienia, chyba że:
      • Stosunek ten zmniejszył się znacznie oraz w sposób stały i osiągnął poziom bliski wartości odniesienia.
      • Lub przekroczenie wartości odniesienia ma charakter wyjątkowy oraz tymczasowy i stosunek ten pozostaje bliski wartości odniesienia.
    • Stosunek między długiem publicznym a produktem krajowym brutto przekracza wartość odniesienia, chyba że stosunek ten zmniejsza się dostatecznie i zbliża się do wartości odniesienia w zadowalającym tempie.

Protokół do Traktatu o UE w Sprawie Procedury Dotyczącej Nadmiernego Deficytu

  • Artykuł 1 - Wartości odniesienia:
    • 3% dla stosunku planowanego lub rzeczywistego deficytu publicznego do produktu krajowego brutto.
    • 60% dla stosunku zadłużenia publicznego do produktu krajowego brutto.

Sankcje za Uporczywe Przekraczanie Dopuszczalnego Deficytu

  • Rada UE może zadecydować o zastosowaniu lub wzmocnieniu:
    • Żądania publikacji dodatkowych informacji przed emisją obligacji i papierów wartościowych.
    • Wezwania Europejskiego Banku Inwestycyjnego do ponownego rozważenia polityki udzielania pożyczek.
    • Żądania złożenia nieoprocentowanego depozytu.
    • Nałożenia grzywny.

Podmioty Sektora Finansów Publicznych

Powiązania z Budżetem - Gospodarka Budżetowa Brutto vs. Netto

  • Gospodarka budżetowa brutto: Realizowana przez jednostki budżetowe.
    • Pełna realizacja wymagania zupełności (powszechności) budżetu.
  • Gospodarka netto: Realizowana przez liczne i różnorodne jednostki (gospodarka pozabudżetowa).
    • Podmioty związane tylko wynikami finansowymi swej działalności z planem budżetowym.

Finansowanie Brutto vs. Netto

  • Finansowanie brutto: Jednostki budżetowe (zasady reguluje ustawa o finansach publicznych).
  • Finansowanie netto: Jednostki rozliczają się wynikami z budżetem.
    • Ustawa reguluje funkcjonowanie:
      • Samorządowych zakładów budżetowych.
      • Agencji wykonawczych.
      • Instytucji gospodarki budżetowej.
      • Państwowych funduszy celowych.
    • Pozostałe podmioty działają na podstawie odrębnych ustaw.

Art. 9 - Sektor Finansów Publicznych Tworzą:

  1. Organy władzy publicznej (administracja rządowa, kontrola państwowa i ochrony prawa, sądy i trybunały).
  2. Jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki.
  3. Jednostki budżetowe.
  4. Samorządowe zakłady budżetowe.
  5. Agencje wykonawcze.
  6. Instytucje gospodarki budżetowej.
  7. Państwowe fundusze celowe.
  8. ZUS i zarządzane przez niego fundusze oraz KRUS i fundusze zarządzane przez Prezesa KRUS.
  9. Narodowy Fundusz Zdrowia.
  10. Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej.
  11. Uczelnie publiczne.
  12. PAN i tworzone przez nią jednostki organizacyjne.
  13. Państwowe i samorządowe instytucje kultury.
  14. Inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie odrębnych ustaw w celu wykonywania zadań publicznych.
  15. Bankowy Fundusz Gwarancyjny.

Jednostki Budżetowe (J.B.)

  • Państwowe i samorządowe.
  • Dochody i wydatki objęte budżetem w pełnej wysokości.
  • Głównym ogniwem systemu sektora finansów publicznych.
  • Brak bodźców do efektywnego gospodarowania zasobami.
  • Wyjątki od zasad finansowania brutto (np. szkoły gromadzą dochody z darowizn na wydzielonym rachunku, ale nie mogą ich używać na wynagrodzenia).
  • Przykłady: urzędy administracji rządowej i samorządowej, sądownictwo, wojsko, prokuratura, Policja, pomoc społeczna.

Art. 11 - Jednostki Budżetowe

  1. Jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, pokrywające wydatki bezpośrednio z budżetu i odprowadzające dochody na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu JST.
  2. Działają na podstawie statutu określającego nazwę, siedzibę i przedmiot działalności.
  3. Podstawą gospodarki finansowej jest plan dochodów i wydatków.

Art. 12 - Tworzenie, Łączenie i Likwidacja Jednostek Budżetowych

  1. Tworzą, łączą i likwidują:
    • Ministrowie, kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie oraz inne organy działające na podstawie odrębnych ustaw - państwowe jednostki budżetowe.
    • Organy stanowiące JST - gminne, powiatowe lub wojewódzkie jednostki budżetowe.
  2. Organ nadaje statut i określa mienie przekazywane jednostce w zarząd.
  3. Likwidując jednostkę, organ określa przeznaczenie mienia znajdującego się w zarządzie.

Samorządowe Zakłady Budżetowe

  • Odrębne, samodzielne, ale nieposiadające osobowości prawnej samorządowe jednostki organizacyjne.
  • Prowadzą działalność na zasadzie odpłatności, pokrywają wydatki z własnych przychodów.
  • Działają w sferach społecznie użytecznych, gdzie występuje mała rentowność lub wchodzi w grę zapewnienie dóbr publicznych.
  • Muszą prowadzić działalność o charakterze użyteczności publicznej.
  • Realizują zadania własne samorządu.
  • Część nadwyżki przychodów nad kosztami przekazują do budżetu.
  • Powinny działać jako jednostki samowystarczalne.
  • W przypadku deficytu wchodzą w grę dotacje (podmiotowa, przedmiotowa, celowa).

Art. 14 - Zadania Własne JST Wykonywane Przez Samorządowe Zakłady Budżetowe

  1. Gospodarka mieszkaniowa i gospodarowanie lokalami użytkowymi.
  2. Drogi, ulice, mosty, place oraz organizacja ruchu drogowego.
  3. Wodociągi i zaopatrzenie w wodę, kanalizacja, usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych, utrzymanie czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz.
  4. Lokalny transport zbiorowy.
  5. Targowiska i hale targowe.
  6. Zieleń gminna i zadrzewienia.
  7. Kultura fizyczna i sport, w tym utrzymywania terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych.
  8. Pomoc społeczna, reintegracja zawodowa i społecznej oraz rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych.
  9. Utrzymywanie różnych gatunków egzotycznych i krajowych zwierząt.
  10. Cmentarze.

Art. 15 - Gospodarka Finansowa Samorządowego Zakładu Budżetowego

  1. Odpłatnie wykonuje zadania, pokrywając koszty z przychodów własnych.
  2. Podstawą jest roczny plan finansowy.
  3. Może otrzymywać z budżetu JST:
    • Dotacje przedmiotowe.
    • Dotacje celowe na zadania bieżące.
    • Dotacje celowe na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji.
    • Dotacje podmiotowe (w zakresie określonym w odrębnych ustawach).
  4. Nowo tworzonemu zakładowi może być przyznana jednorazowa dotacja na pierwsze wyposażenie w środki obrotowe.
  5. Dotacje nie mogą przekroczyć 50% kosztów działalności.
  6. Zakład wpłaca do budżetu JST nadwyżkę środków obrotowych, chyba że organ stanowiący postanowi inaczej.

Art. 16 - Tworzenie, Łączenie, Przekształcanie i Likwidacja Samorządowego Zakładu Budżetowego

  1. Organ stanowiący JST tworzy, łączy, przekształca i likwiduje zakład.
  2. Tworząc zakład, organ określa:
    • Nazwę i siedzibę zakładu.
    • Przedmiot jego działalności.
    • Źródła przychodów własnych zakładu.
    • Stan wyposażenia w środki obrotowe oraz składniki majątkowe przekazane zakładowi w użytkowanie.
    • Terminy i sposób ustalania zaliczkowych wpłat nadwyżki środków obrotowych dokonywanych przez zakład do budżetu JST oraz sposób i terminy rocznych rozliczeń i dokonywania wpłat do budżetu.
    • Zasady ustalania i przekazywania z budżetu JST środków finansowych wynikających z rozliczenia podatku od towarów i usług, jeżeli przewiduje przekazywanie tych środków temu zakładowi.
  3. Likwidując zakład, organ stanowiący JST określa przeznaczenie mienia znajdującego się w użytkowaniu tego zakładu.

Agencje Wykonawcze

  • Państwowe osoby prawne, tworzone dla realizacji zadań państwowych (wyklucza to zadania samorządu).
  • Przykłady: Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, Agencja Mienia Wojskowego, Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.
  • "Wynikowy" sposób funkcjonowania.
  • Szczególna forma gospodarki pozabudżetowej.
  • Agencje zobowiązane są do sporządzania planów finansowych w układzie zadaniowym na rok budżetowy i 2 kolejne lata.

Art. 18 i 19 - Agencje Wykonawcze

  • Art. 18: Agencja wykonawcza jest państwową osobą prawną tworzoną na podstawie odrębnej ustawy w celu realizacji zadań państwa.
  • Art. 19: Zasady działania agencji określa ustawa oraz statut.

Art. 21 - Plan Finansowy Agencji Wykonawczej

  • Podstawą gospodarki finansowej jest roczny plan finansowy.

Art. 22 - Nadwyżka Środków Finansowych Agencji Wykonawczej

  • Agencja jest obowiązana corocznie wpłacać do budżetu państwa nadwyżkę środków finansowych ustaloną na koniec roku, pozostającą po uregulowaniu zobowiązań podatkowych.
  • W uzasadnionych przypadkach Rada Ministrów może wyrazić zgodę na niewpłacenie nadwyżki.

Instytucja Gospodarki Budżetowej

  • Brak wymogu ustawy dla stworzenia, niedostępna dla JST.
  • Uzyskuje osobowość prawną z momentem wpisu do KRS.
  • Odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania, koszty działalności pokrywa z uzyskanych przychodów.
  • Samodzielnie gospodaruje mieniem, obowiązuje zasada wymogu efektywności jego wykorzystania.

Art. 23 - Instytucja Gospodarki Budżetowej

  1. Jednostka sektora finansów publicznych tworzona w celu realizacji zadań publicznych, która:
    • Odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania.
    • Pokrywa koszty swojej działalności oraz zobowiązania z uzyskiwanych przychodów.
  2. Może być tworzona przez:
    • Ministra lub Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, za zgodą Rady Ministrów.
    • Określone organy lub kierowników jednostek (wymienione w art. 139 ust. 2 UFP), jako organu wykonującego funkcje organu założycielskiego.

Statut Instytucji Gospodarki Budżetowej

  • Działa na podstawie statutu nadanego przez organ wykonujący funkcje organu założycielskiego.
  • Przykład: Zakład Inwestycji Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego Centrum Obsługi Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Fundusze Celowe

  • Tworzone na podstawie ustaw.
  • Zadania państwowe mogą być wyodrębnione z budżetu państwa (JST) i realizowane w ramach funduszu.
  • Powiązanie określonych rodzajów wydatków z określonymi rodzajami przychodów – odrębne budżety o celowym charakterze.
  • Działają na podstawie rocznych planów.
  • Zasady i charakter działania zróżnicowane i często zmieniane.
  • Są wyodrębnionymi rachunkami bankowymi, którymi dysponuje minister lub inny organ.

Rodzaje Funduszy Celowych (Ze Względu na Cel)

  • Ubezpieczenia społeczne.
  • Zadania socjalne.
  • Prywatyzacja (restrukturyzacja).
  • Bezpieczeństwo i obronność kraju.
  • Nauka, kultura i kultura fizyczna.

Ważne Informacje o Funduszach Celowych

  • Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej pozostał państwową osobą prawną (nie jest funduszem celowym w rozumieniu ustawy).
  • Wojewódzkie Fundusze OŚ i GW są samorządowymi osobami prawnymi z zachowaniem nazwy fundusz.

Cel Funduszy Celowych

  • Powiązanie wydatków na wskazane cele z przychodami pochodzącymi ze ściśle określonych źródeł.
  • Forma związania określonego rodzaju wydatków publicznych z określonym rodzajem dochodów publicznych, tworząc swojego rodzaju odrębny budżet o celowym charakterze.
  • Ideą jest rezerwowanie części środków publicznych na określone ustawowo zadanie publiczne.

Art. 29 - Państwowy Fundusz Celowy

  • Tworzony na podstawie odrębnej ustawy.
  • Nie posiada osobowości prawnej.
  • Stanowi wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje minister wskazany w ustawie tworzącej fundusz albo inny organ wskazany w tej ustawie.
  • Przychody pochodzą ze środków publicznych, a koszty są ponoszone na realizację wyodrębnionych zadań państwowych.
  • Podstawą gospodarki finansowej jest roczny plan finansowy.

Przykłady Funduszy Celowych

  • Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.
  • Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Art. 30 - Państwowe i Samorządowe Osoby Prawne

  • Tworzone na podstawie odrębnych ustaw.
  • Podstawą gospodarki finansowej jest plan finansowy.

Przykłady Państwowych i Samorządowych Osób Prawnych

  • Transportowy Dozór Techniczny, Urząd Dozoru Technicznego, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Polska Organizacja Turystyczna, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Rzecznik