Samenvattende Notities Burgerlijk & Economisch Recht

Recht – Basisbegrippen

• Recht = geheel van afdwingbare gedragsnormen
  • Ordening samenleving, opgelegd door overheid, toezicht & sanctie
  • Afdwingbaarheid via rechtbanken → rechtszekerheid & voorspelbaarheid

Indeling van het Recht

• Privaat recht
  • Burgerlijk recht (relaties tussen burgers)
  • Gerechtelijk privaatrecht (procesrecht)
  • Arbeidsrecht (WG–WN)
• Publiek recht
  • Strafrecht → lijst strafbare feiten + strafmaat
  • Grondwettelijk recht → werking van België, hiërarchie normen
  • Fiscaal recht → $\text{belasting} = \frac{\text{grondslag} \times \text{tarief}}{100}$

Bronnen van het Recht

• A. Wetgeving sensu lato (Grondwet, wetten, KB’s, MB’s, EU-normen)
• B. Rechtspraak (interpretatie; motiveringsplicht; gezag v. gewijsde inter partes)
• C. Rechtsleer (wetenschappelijke publicaties – niet bindend, wel overtuigend)
• D. Gewoonte & Billijkheid
  • Gewoonte = objectief gebruik + subjectieve overtuiging (opinio juris)
  • Billijkheid (redelijkheid) corrigeert onbillijke wetsgevolgen
• E. Sociale bronnen: socio-economische verhoudingen, ideologieën, verkiezingsresultaten, crisissen

Belgische Staat & Politieke Structuren

• Algemene beginselen: democratie, scheiding der machten, rechtsstaat, monarchie, federale staat
• EU-niveau
  • Europees Parlement (≈ $700$ leden) – begroting EU
  • Europese Raad (top om de $6$ mnd) – strategische lijnen
  • Raad v/d EU – verordeningen (direct) & richtlijnen (omzettermijn)
  • Commissie (uitvoerend) – Voorzitter: Ursula von der Leyen
• Federaal niveau (verkiezingen om de $5$ jaar)
  • Parlement: Kamer $150$ + Senaat $60$
  • Regering: max $15$ ministers + staatssecretarissen
  • Koning: (hoofdzakelijk) symbolisch
• Regionaal niveau (gemeenschappen & gewesten, mandaat $5$ jaar)
  • Gemeenschap → cultuur, onderwijs, persoonsgebonden materies
  • Gewest → economie, werk, openbare werken, energie
• Provincies & Gemeenten (mandaat $6$ jaar)
  • Provincieraad & deputatie
  • College burgemeester + schepenen & gemeenteraad

Rechterlijke Macht

• Onafhankelijk maar gecontroleerd (Cassatie, Hoge Raad voor Justitie)
• Magistratuur
  • Zetelend (oordeel)
  • Staand (OM – vervolging, strafvordering)

Burgerlijk & Strafrecht

• Strafrechtelijke indeling misdrijven
  • Overtreding → politierechtbank, straf ≤ $7$ d.
  • vb. openbare dronkenschap, nachtlawaai
  • Wanbedrijf → correctionele rb., $8$ d – $5$ jr; vb. fraude, diefstal
  • Misdad​e → Hof van Assisen, ≥ $5$ jr; vb. moord, verkrachting
• Geldboetes: wettelijk vastgelegd, steeds × opcentiemen
• Contraventionalisering & gecorrectionaliseerde misdaad = verschuiving v. zaak naar lagere rechtbank met overeenkomstige strafmaten

Burgerlijk Recht – Algemene Beginselen

• Gebiedende (dwingende) regels
  • Niet-afwijkbaar
  • Bescherming zwakkere partij / openbare orde / goede zeden
• Aanvullende regels
  • Geldt enkel bij gebrek aan afwijkende overeenkomst
• Rechtsfeit vs Rechtshandeling
  • Rechtsfeit = gebeurtenis met rechtsgevolg (geboorte, overlijden)
  • Rechtshandeling = bewuste wilsuiting (schenking, koop)

Personen- & Familierecht

• Persoon
  • Natuurlijke personen
  • Rechtspersonen (→ Economisch recht)
• Staat van de persoon (openbare orde)
  • Rechts- & handelingsbekwaamheid
  • Onbekwaamheden: minderjarigen, mentaal gehandicapten, geesteszieken
  • Vertegenwoordiging (ouder, voogd)
• Familie
  • Bloedverwanten (graden)
  • Aanverwanten (ontstaat door huwelijk/wett. samenwoning)

Zakenrecht

• Indeling goederen
  • Lichamelijk / onlichamelijk
  • Roerend / onroerend
  • Zakelijke rechten / vorderingsrechten
  • Gemene zaken (lucht, zee) – gebruik door allen primeert
• Onroerend door bestemming
  • Economisch/materiële band + zelfde eigenaar (bv. vast tapijt eigenaar)
• Zakelijke rechten: eigendom, vruchtgebruik, erfdienstbaarheid, opstal (≤ $50$ jr), erfpacht ($27$ – $99$ jr, cijns / canon)
• Eigendomsbeperkingen: onteigening, burenhinder
• Mede-eigendom & multi-eigendom (timesharing)
• Vruchtgebruik → blote eigenaar + vruchtgebruiker; levenslang tenzij omzetting $\rightarrow$ kapitaal

Verbintenissenrecht

• Verbintenis = rechtsband schuldeiser–schuldenaar om iets te geven/doen/niet-doen
• Bronnen
  • Overeenkomst
  • Quasi-contract (zaakwaarneming, onverschuldigde betaling, ongerechtvaardigde verrijking)
  • Onrechtmatige daad (art. $1382$ BW e.v.)

Verbintenissen uit Overeenkomst

• Overeenkomst = wilsovereenstemming om rechtsgevolgen te doen ontstaan/wijzigen/opheffen/overdragen
• Soorten: eenzijdig/wederkerig; consensueel/plechtig; standaard/toetreding
• Basisbeginselen: contractvrijheid, verbindende kracht, wilsovereenstemming
• Geldigheidsvereisten: toestemming (dwaling, bedrog, geweld), bekwaamheid, voorwerp (bestaand, bepaalbaar, geoorloofd)
• Niet-uitvoering
  • Uitvoering in natura
  • Schadevergoeding
  • Ontbinding + ingebrekestelling
  • Exceptio non adimpleti
• Betaling: wie–aan wie–wat–waar; ongewone uitdovingsgronden (schuldvernieuwing, compensatie, vermenging, kwijtschelding)
• Hoofdelijkheid → expliciete vermelding vereist
• Bewijs: schriftelijk (authentiek / onderhands), getuigen, vermoedens, bekentenis, eed

Verbintenissen uit Onrechtmatige Daad

• Art. $1382$–$1386$ BW
  • Voorwaarden fout – schade – oorzakelijk verband
  • Bonus pater familias ⇒ «voorzichtig & redelijk persoon»
• Objectieve / kwalitatieve aansprakelijkheid: ouders, werkgevers, onderwijzers; dieren (art. $1385$); gebouwen (art. $1386$)
• Samenloop met contractuele AP: uitsluitend contractuele grondslag indien fout in uitvoering contract

Specifieke Contracten

Koop

• Eigendom & risico gaan in principe meteen over (solo consensu)
  • Uitzonderingen: soortzaken tot individualisering, toekomstige zaken, bedongen latere overdracht
  • Risico blijft bij verkoper tot overgang
• Verplichtingen verkoper
  • Levering (plaats / tijdstip volgens OK of art. 1582 BW)
  • Vrijwaring tegen uitwinning & verborgen gebreken
  • Acties: ontbinding (actio redhibitoria) of prijsvermindering (actio estimatoria)
• Verplichtingen koper: prijs betalen + zaak in ontvangst nemen

Huur

• Huur = gebruik + genot tegen prijs (art. $1709$ BW)
• Verplichtingen verhuurder: levering (sleutels), onderhoud (grote herstellingen), rustig genot (verborgen gebreken, stoornis)
• Verplichtingen huurder: huurprijs, als V&R-persoon zorg dragen, kleine herstellingen, huisraad, teruggave in oorspronkelijke staat (plaatsbeschrijving)
• Einde huur
  • Onroerende niet-hoofdverblijfplaats: bepaalde duur = automatisch einde; onbepaalde = opzeg
  • Woninghuur: wettelijke duur $9$ jr (stilzwijgende verlenging)
  • Handelshuur: $9$ jr; pop-up ≤ $1$ jr (decreet 2016)

Economisch Recht – Ondernemingen

• Onderneming = iedere natuurlijke persoon zelfstandig, iedere rechtspersoon, & maatschap zonder RP
• Startvoorwaarden
  • Handelingsbekwaam, geen onverenigbaarheid / verbod
  • Inschrijving KBO → uniek ondernemingsnummer
  • Fiscale (PB / Ven.B), sociale (RSZ, verzekeringsfonds), boekhouding

Eenmanszaak vs Vennootschap

• Eenmanszaak: onbeperkte & hoofdelijke aansprakelijkheid, snelle oprichting, geen statuten
• Vennootschap: contract + inbreng; rechtspersoonlijkheid ⇒ afgescheiden vermogen
  • Met beperkte aansprakelijkheid (BV, NV, CV) vs onbeperkt (VOF, Comm.V, maatschap)
• Oprichtingsvereisten
  • Notariële akte (BV/NV/CV); neerlegging + publicatie BS
  • Financieel plan (≥ 2 j) – basis oprichtersaansprakelijkheid
  • Dubbele uitkeringstest (solvabiliteit + liquiditeit)
• Inbrengen: geld (geblokkeerde rekening), natura (verslag bedrijfsrevisor), arbeid (niet voor BV/NV)

Bestuursorganen & Corporate Governance

• NV
  • Bestuursmodellen: monistisch (RvB ≥ $3$), enige bestuurder, duaal (Raad van Toezicht + Directieraad)
  • Dagelijks bestuur mogelijk
• BV: één of meer bestuurders (individu of collegiaal)
• Algemene Vergadering: hoogste orgaan, jaarvergadering ≥ 1×/jaar, kwijting (décharge)
• Aansprakelijkheid bestuurders (burgerlijk & strafrechtelijk)
  • Contractuele fout, onrechtmatige daad, overtreding WVV/statuten, kennelijk grove fout bij faillissement, niet-betaling BTW/BV → hoofdelijke AP
• Corporate Governance codes
  • Belgische Corporate Governance Code (beursgenoteerd)
  • Code Buysse (niet-beursgenoteerd) – raad van advies, familieforum

Marktrecht & Consumentenbescherming (WER)

• Oneerlijke handelspraktijken (B2C)
  • Misleidend (handeling/omissie), agressief, verkoop met verlies (verboden buiten uitzonderingen)
• Transparantie-plichten
  • Prijsaanduiding (totaalprijs €), prijs per meeteenheid, taal, hoeveelheid, etikettering, oorsprong
  • Vergelijkende reclame toegestaan mits voorwaarden
• Promoties
  • Uitverkoop (max $5$ mnd; $12$ bij pensionering; herbevoorrading verboden)
  • Solden: 3–31 jan & 1–31 jul; prijs < referentieprijs; herbevoorrading verboden

Consumentenkrediet

• Toepassing op niet-vastgoed leningen
  • Consument = natuurlijke persoon buiten beroep
  • Kredietgever/bemiddelaar onderworpen aan licentie + informatieplichten
• Info- en adviesplicht
  • SECCI-formulier (Standaardinformatie)
  • Jaarlijkse KostenPercentage $\text{JKP} = \frac{\text{Totale kost}}{\text{Netto ontleend bedrag}} \times 100\%$
  • Waarschuwing: “Let op, geld lenen kost ook geld”
• Onderzoek kredietwaardigheid (mystery-shoppers, CKP-raadpleging)
  • Verbod discriminatie op ras, gezondheid, seksuele oriëntatie, …
• Vormen
  • Verkoop op afbetaling, lening op afbetaling, financieringshuur, kredietopening
• Totstandkoming overeenkomst: geschrift in meerdere exemplaren, aflossingstabel, debetrente, nalatigheidsinterest

Ethiek & Praktische Implicaties

• Bescherming zwakkere partijen (dwingend recht, consumentenrecht, billijkheid)
• Transparantie & vertrouwen als fundament voor economie en rechtsstaat
• Genderneutrale «voorzichtig en redelijk persoon» bevordert inclusiviteit
• Corporate governance ↔ duurzaamheid & langetermijnwaarde
• Overmatige schuldenlast voorkomen spaart samenleving sociale kosten $\rightarrow$ economisch en humaan voordeel