Rozdział 7 - strategie i techniki tłumaczenia

METODA - sposób wykonania działania zgodnie z przyjętym planem, zorientowany na produkt

ROZWIĄZANIE - osiągnięty cel jako rezultat zastosowania strategii

STRATEGIA - stosowanie kroków wybranych z szeregu potencjalnych, uświadomionych procedur w celu rozwiązania problemu tłumaczeniowego

Strategia vs technika tłumaczenia

STRATEGIA TŁUMACZENIA - sposób postępowania tłumacza  podczas tłumaczenia danego tekstu podporządkowany określonemu modelowi translatorycznemu (brak tłumaczenia vs tłumaczenie, dosłowność vs dowolność, adekwatność vs akceptabilność, ekw. formalna vs ekw. dynamiczna, udomowienie vs egzotyzacja) ; postępowanie globalne tłumacza

TECHNIKA TŁUMACZENIA - sposób postępowania w stosunku do konkretnych elementów t1 w celu zachowania ekwiwalencji w t2; decyzja jednostkowa dot. poszczególnych elementów tekstu; postępowanie lokalne tłumacza

VINAY & DARBELNET: Stylistique comparée du français et de l’anglais

7 technik (procedur) na 3 poziomach: leksyka, struktura, wypowiedzenie:

bezpośrednie: 

  • zapożyczenie

  • kalka

  • tłumaczenie dosłowne

pośrednie: 

  • transpozycja

  • modulacja

  • ekwiwalencja

  • adaptacja

ETAPY TŁUMACZENIA: 

  • zdefiniowanie jednostek przekładu

  • opis t1 pod kątem jednostek przekładu

  • rekonstrukcja kontekstu metajęzykowego t1

  • ocena pod względem stylistyki

  • stworzenie t2 (wybór odpowiedniej techniki)

MOLINA & HURTADO ALBIR: 

TECHNIKA TŁUMACZENIOWA - operacja mająca na celu osiągnięcie ekwiwalencji.

taksonomia technik oparta na: 

  • typie tekstu

  • typie tłumaczenia

  • sposobie tłumaczenia

  • celu i typie odbiorcy tłumaczenia

rodzaje technik: 

  • adaptacja - baseball (en) ⇒ fútbol (es) 

  • amplifikacja -   رَمَضَان‎, (ar) ⇒ ramadan, muzułmański miesiąc postu  (pl)

  • zapożyczenie - lobby (en) ⇒ lobby (es)

  • naturalizacja - meeting (en) ⇒ mitin (es) 

  • kalka - école normale (fr) ⇒ normal school (en)

  • kompensacja - i was seeking thee, flathead (en) ⇒ en vérité, c’est bien toi que je cherche, à tête-plate (fr) 

  • opis, eksplicytacja - panettone (it) ⇒ tradycyjne włoskie ciasto spożywane w nowy rok   

  • sformułowanie dyskursywne - rumble fish (en) ⇒ la ley de la calle (es) 

  • tytuły filmów: The Highlander, Dead man walking, Dirty Dancing, Joe’s appartment, Le goût des autres, Les 400 coups, Amazing Grace, Bienvenue chez les Ch’tis, Spaleni słońcem, Mrs Henderson presents, La niña de tus ojos, Die fetten Jahre sind vorbei, Cría cuervos

  • ekwiwalencja - they are as like as two peas (en) ⇒ se parecen como dos gotas de agua (es) 

  • generalizacja - guichet, fenêtre, devanture (fr) ⇒ window (en) 

  • amplifikacja językowa - no way (en) ⇒ de ninguna de las maneras (es) 

  • kompresja językowa - yes, so what? (en) ⇒ ¿y? (sp) no i? (pl)

  • tłumaczenie dosłowne - she is reading (en) ⇒ ella está leyendo (es) 

  • modulacja - będziesz ojcem (pl) ⇒ you are going to have a child (en)

  • partykularyzacja - window (en) ⇒ guichet, fenêtre, devanture (fr) 

  • redukcja - ramadan, muzułmański miesiąc postu (pl) ⇒ رَمَضَان‎, (ar) 

  • substytucja - gest (ręka  na sercu)  (ar) ⇒ dziękuję (pl) 

  • transpozycja - he will soon be back (en) ⇒ no tardará en venir (es)

  • wariacja



JOHN CATFORD: A Linguistic Theory of Translation

TŁUMACZENIE - zastępowanie materiału tekstowego w j1 ekwiwalentnym materiałem tekstowym w j2.

tłumaczenie przybiera postać:

  • korespondencji formalnej (kf) (dotyczy par języków)

  • ekwiwalencji tekstowej (et) (dotyczy par tekstów)


kiedy widoczna jest różnica między kf i et – mamy do czynienia z przesunięciami tłumaczeniowymi (shifts of translation)


przesunięcia tłumaczeniowe dotyczą: 

  • poziomu: np. kategorie gram.

  • kategorii:  struktura,  klasa (część mowy),  jednostka (ranga),wewnątrz systemu

Pojęcie przesunięć wywodzi się z językoznawczej teorii ekwiwalencji sformułowanej przez Johna Catforda. Wyróżnił on dwa typy ekwiwalencji: ekwiwalencja tekstualną (textual equivalence) i korespondencję formalną (formal correspondence). Ekwiwalencja tekstualna zachodzi kiedy w określonym przypadku tekst lub fragment tekstu docelowego jest ekwiwalentem tekstu lub fragmentu tekstu źródłowego. Korespondencja formalna natomiast występuje kiedy dana kategoria języka docelowego (jednostka, struktura językowa itd.) odgrywa, w miarę możliwości, podobną rolę w systemie języka źródłowego. Przesunięcia są odejściami od korespondencji formalnej w procesie przekładu z języka źródłowego do języka docelowego, zarówno na poziomie gramatycznym jak i leksykalnym.

Typologia

[edytuj | edytuj kod]

Catford wyróżnia dwa podstawowe typy przesunięć: przesunięcia poziomów językowych (level shifts) i przesunięcia kategorii językowych (category shifts). Przesunięcia poziomów językowych zachodzą między poziomem gramatycznym i leksykalnym. Przesunięcia kategorii językowych zachodzą kiedy jednostka językowa tekstu źródłowego danego typu jest oddana w języku docelowym jako jednostka innego rodzaju albo kiedy pomiędzy systemami dwóch języków pojawiają się różnice w strukturze, różnice w klasie językowej lub różnice pojęciowe.

KITTY VAN LEUEN - ZWART: 

  • MODEL PORÓWNAWCZY TŁUMACZENIA (dot. mikrostruktury) - porównanie i klasyfikacja zmian na poziomie mikrostruktury

  • MODEL OPISOWY TŁUMACZENIA (dot. makrostruktury)

  • wyróżnienie: transemu (pol. przysiadł na ławce) vs. architransemu (pol. siedzieć)

  • porównanie transemu z architransemem i określenie relacji między transemami

  • synonimia między transemem i architransemem

  • brak synonimii = przesunięcia w tłumaczeniu: modulacja, modyfikacja, mutacja