Untitled Notes

CZY ŚWIATEM RZĄDZĄ ZASADY?

Pytanie o skład świata: Jakie części składają się na świat? Ile ich jest? Wiele, kilka, a może tylko jeden?

Pierwsze pytania ludzi dotyczyły przyczyn zjawisk naturalnych oraz zasad funkcjonowania świata.
- W tradycji greckiej zjawiska naturalne były wyjaśniane działaniami bogów (np. burza jako gniew Zeusa).
- Pierwsi myśliciele (filozofowie przyrody) nie akceptowali tych mitologicznych wyjaśnień.

Z Jonii, regionu na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej (dzisiejsza Turcja) wywodzą się pierwsi filozofowie.
W VIII w p.n.e. powstają greckie ośrodki handlowe, przemysłowe i rolnicze.
Zastosowanie wiedzy miejscowej ludności (mierzenie pól, budowa dróg, statków, wydobycie rud metali, obserwacja nieba) prowadzi do pytań o tworzywo świata oraz rządzące nim zasady.
- Wiedza przestaje być tajemnicą dostępną jedynie dla wybranych; dostępna staje się dla każdego.

Tales z Miletu (ok. 625-545 r. p.n.e.) - pierwszy znany filozof, uważany za ojca filozofii.
Wierzył, że istnieje jedna prawidłowość będąca podstawową przyczyną wszechrzeczy. Anaksymander nazwał tę prawidłowość arché (gr. „zasada”, „przyczyna”).
- Moniści materialistyczni - myśliciele podzielający poglądy Talesa.
- Tales uważał, że arché świata to woda, gdyż jest niezbędna do życia i nieustannie zmienia stany.
- Wielkie osiągnięcie Talesa: porzucenie mitów; próba wyjaśnienia zjawisk poprzez obserwację rzeczywistości, co stanowi podstawy empirycznej metody naukowej.

Pierwszych filozofów nazywano badaczami przyrody (fizykami, od greckiego „physis” - przyroda).

Anaksymenes (ok. 585 p.n.e.) - trzeci joński filozof.
- Arché świata to powietrze, znajduje się w ciągłym ruchu, zmienia swoją gęstość.
- Powietrze przybiera formy: wiatru, chmur, wody, ziemi i skał, a rozrzedzenie prowadzi do powstania ognia.
- Cała przyroda stanowi jedność, wszystkie istnienia zbudowane są z powietrza.

Pitagoras (ok. 579-497 p.n.e.) założył szkołę o charakterze filozoficzno-religijnym.
Jego koncepcja arché jako liczba:
- Istniejące rzeczy można policzyć, ich wspólną cechą jest mierzoność.
- Liczby są podstawową zasadą wszelkiego istnienia i wyjaśniania rzeczywistości.
- Przykład eksperymentu myślowego odnosi się do wyobrażenia o przedmiocie, który składa się z punktów.

Heraklit z Efezu (ok. 544-484 r. p.n.e.) uznaje za arché wieczny ogień.
- Woda i inne elementy zmieniają się, co może być dowodem na permanentne zmiany zachodzące w naturze (wszystko płynie - panta rhei).

Parmenides z Elei odrzuca zmiany, opowiada się za istnieniem jednego, niezmiennego bytu (byt jest, a niebytu nie ma).
- Uznaje, że zmiana jest niemożliwa, skupia się na racjonalistycznym myśleniu.

Zenon stosuje dowody na to, że czas, zmiana i ruch są nonsensowne (paradoks strzały).

Empedokles (ok. 494-ok. 434 p.n.e.) - głosi, że świat zbudowany jest z czterech żywiołów: ognia, wody, powietrza i ziemi, które ulegają zmianie dzięki miłości i nienawiści.

Arystoteles (384-322 r. p.n.e.) - argumentuje przeciwko podziałowi rzeczywistości Platona.
- Mówi, że filozofia powinna badać konkretną rzeczywistość, rozumiejąc złożoność oraz różnorodność bytu.
Wprowadza pojęcie „realizm metafizyczny”, gdzie materia i forma odgrywają kluczowe role w definiowaniu substancji.

Zmiana w podejściu badań naukowych od czystego poznania do wyciągania praktycznych wniosków.

Podział idoli przez Bacon (plemienia, jaskini, rynku, teatru) i ich wpływ na myślenie.
Indukcja jako metoda rozumowania przeciwstawiana dedukcji.

Przykład Williama Paleya jako argument za istnieniem Boga oparty na zasadach przyrody.