Study Notes – Mito at Parabula (Panitikang Mediterranean)

Modyul 1 – Mito mula sa Rome, Italy

1. Panimulang Gawain

• GAWAIN 1 “Pana ng Pag-ibig” – mag-drawing ng malaking puso at sumulat ng liham sa hinahangaan; banggitin ang pangalan, katangian, at handang gawin para sa kaniya.
• STORY TIME! – pangunahing teksto: “Cupid at Psyche”
• Iba pang kaugnay na gawain:
– Gawain 4 (Pagsusuri sa Akda)
– Gawain 5 (Opinyon Ko, Mahalaga!)

2. Kahulugan at Katangian ng Mitolohiya

• Mitolohiya = agham/pag-aaral ng mga mito at alamat.
• Etymology: Latin “mythos” / Greek “muthos” = “kuwento”.
• Akdang pampanitikan na:
– tumatalakay sa mga diyos, diyosa, bayani;
– nagpapakita ng pakikipagsapalaran, kabayanihan, at hindi kapani-paniwalang pangyayari;
– kauri ng epiko ngunit mas nakatuon sa supernatural.
• Pampaliwanag sa:
– paglikha ng mundo at tao,
– puwersa ng kalikasan (pagpalit ng panahon, kidlat, baha, apoy, kamatayan),
– gawaing panrelihiyon, kasaysayan, at asal.
• Naglalaman ng ibang daigdig (langit, ilalim ng lupa); sagrado at pinaniniwalaang tunay; may kaugnayan sa teolohiya at ritwal.

3. Mitolohiya ng mga Romano

• Pokús: politika, ritwal, moralidad na umaayon sa batas ng mga diyos/diyosa.
• Tema ng kabayanihan = mahalaga.
• Hinalaw mula sa Greece (nasakop nila); pinagyaman, pinalitan ng pangalan/katangian, nagdagdag ng sariling diyos.
• Virgil – sumulat ng “Aenid”: pambansang epiko ng Rome, katapat ng “Iliad” at “Odyssey” ni Homer (tinaguriang “Dalawang Pinakadakilang Epiko sa Mundo”).

4. Mga Elemento ng Mabisang Mito

• Tauhan – karaniwang diyos/diyosa + tao; madalas may namumukod-tanging bayani.
• Tagpuan – nakaangkla sa sinaunang kultura.
• Banghay – puno ng aksiyon/tunggalian; nagpapaliwanag ng likha ng mundo at natural na pangyayari; ugnayan ng tao at diyos.
• Tema – pinagmulan ng buhay, ugali ng tao, paniniwalang panrelihiyon, lakas/kahinaan ng tauhan.
• Estilo – pasalaysay; nagpapakita ng kaugalian at tradisyon; paniwalang malalampasan ng bida ang pagsubok.
• Tono – mapangunawa at nangangaral.
• Pananaw – ikatlong panauhan.

5. Pangunahing Diyos at Diyosa (Greek | Roman)

• 1 Zeus | Jupiter – hari ng mga diyos; kidlat/agila; tagaparusa sa sinungaling.
• 2 Hera | Juno – reyna ng mga diyos; peacock/baka; tagapangalaga ng pag-aasawa at pamilya.
• 3 Poseidon | Neptune – diyos ng karagatan, lindol; kabayo/trident.
• 4 Demeter | Ceres – diyosa ng agrikultura; cornucopia/baboy.
• 5 Athena | Minerva – diyosa ng karunungan/digma; kuwago/olibo.
• 6 Hermes | Mercury – mensahero; paglalakbay, kalakalan, siyensiya; caduceus.
• 7 Ares | Mars – diyos ng digmaan; sibat/buwitre.
• 8 Apollo | Apollo – liwanag, araw, musika, medisina; lyre/sisne.
• 9 Artemis | Diana – pangangaso/buwan; buwan/lobo.
• 10 Aphrodite | Venus – kagandahan/pag-ibig; kalapati.
• 11 Hestia | Vesta – apuyan; apoy.
• 12 Hephaestus | Vulcan – apoy at panday; martilyo, apoy, pugo.
• 13 Dionysus | Bacchus – alak/ubas/kasiyahan; ubasan/kambing.
• 14 Hades | Orcus (Pluto) – kamatayan; Cerberus.
• 15 Eros | Cupid – sekswal na pag-ibig; busog at pana.
• Dagdag: tamang bigkas ng pangalan (Zeus – “Zoo-s”, Psyche – “say-ki”, atbp.).

Wika at Gramatika (Modyul 1)

1. Kayarian ng Salita

• Payak – salitang-ugat: punyal, dilim, langis.
• Maylapi – salitang-ugat + panlapi: kasabay, paglikha, sinasabi, ipagsumigawan.
• Inuulit – buong salita o pantig ang inuulit: araw-araw, sabi-sabi, aangat, bali-baligtad.
• Tambalan – dalawang salita pinagsama: bahay-kalakal, balik-bayan, bahaghari.

2. Pandiwa – Pokus

• Pokus sa Tagaganap (Aktor) – gumaganap ang paksa.
– Panlapi: um/-um-, mag-, ma-, mang-, mag-an, magsipag-, an/han.
– Pananda: si/sina, ang, nominatibong panghalip.
– Hal.: “Naglakbay si Psyche …”
• Pokus sa Layon (Gol) – paksa = layon ng kilos.
– Panlapi: -in/-hin, -an/-han, ma-, paki-, ipa-, pa-.
– Hal.: “Kinuha ni Psyche ang gintong balahibo …”
• Pokus sa Tagatanggap (Benepaktibo) – paksa = tumatanggap ng kilos; tanong “para kanino?”.
– Panlapi: i-, -in, ipinag-, ipag-, -han/-an.
– Hal.: “Kami ay ipinagluto ni Nanay …”
• Pokus sa Kagamitan (Instrumental) – paksa = kasangkapan; tanong “sa pamamagitan ng ano?”.
– Panlapi: ipa-, ipang-, maipang-.
– Hal.: “Ang pana ni Cupid ay maipanggagamot …”

3. Gamit ng Pandiwa

• Aksiyon – may tagaganap/aktor; panlaping um, mag-, ma-, mang-, atbp.
– Hal.: “Naglakbay si Bugan …”
• Karanasan – may damdamin; may tagaranas ng emosyon.
– Hal.: “Nalungkot ang lahat …”
• Pangyayari – resulta ng pangyayari; maaaring may aktor at damdamin.
– Hal.: “Nalunod ang mga tao dahil sa matinding baha.”

Modyul 2 – Parabula mula sa Syria

1. Panimulang Teksto at Gawain

• Panitikan: “Ang Tusong Katiwala”
• Gawain:
– Paglinang ng Talasalitaan
– Pag-unawa sa Binasa
– KKK, Ugnayang Pangyayari, Unawain Mo, Dugtungan Mo, Sino Ako?

2. Kahulugan ng Parabula

• Akdang nagtuturo ng kinikilalang pamantayang moral; batayan karaniwang nasa Banal na Kasulatan.
• Greek root “parabole” – “pagtabihin upang pagtularin”.
• Katangian: maikli, praktikal, hitik sa gintong aral; gumagamit ng simile at metapora; may tonong mapagmungkahi, posibleng misteryoso.

3. Elemento ng Parabula

• Tauhan – humaharap sa suliraning moral; gumawa ng desisyong kaduda-duda; tinatamasa ang bunga.
• Tagpuan – naglalarawan ng aksiyon at resulta.
• Banghay – realistiko; mga tauhan = tao.

4. Gabay sa Pagsulat ng Sariling Parabula

• Unahin ang aral/mensahe – magiging sandigan ng kuwento.
• Kilalanin ang target na mambabasa – iangkop ang estilo at tema.
• Maglaan ng oras sa pagpapaunlad.
• Hindi laging tao ang tauhan – maaaring kalikasan/hayop; maging malikhain sa diyalogo.
• Gawing payak at maikli para higit na mabisa.

Wika at Gramatika (Modyul 2)

1. Pagsasalaysay

• Estilo ng pagpapahayag na nagkukuwento ng sunod-sunod na pangyayari.
• Pinagmumulan: karanasan at kapaligiran.
• Mahalagang elemento: magandang pamagat (maikli, kaakit-akit, napapanahon).

Layunin ng Pagsasalaysay
  1. Magbigay-aliw/libangan
  2. Magmulat sa katotohanan
  3. Magdagdag ng kaalaman
  4. Bumuo ng pangyayari
Katangiang Dapat Taglayin
  1. Pamagat – maikli, orihinal, kapanapanabik.
  2. Mahalagang paksa/diwa.
  3. Maayos, hindi maligoy na pagkakasunod-sunod.
  4. Kaakit-akit na simula.
  5. Kasiya-siyang wakas.

2. Pang-ugnay

• Tumutulong magpakita ng relasyon ng salita/parirala/sugnay; panandang pandiskurso para sa sequencing.

Uri ng Pang-ugnay
  1. Pangatnig (Conjunction)
    – Kataga: at, na, o, ni
    – Salita: kahit, ngunit, subalit, sakali, habang, sapagkat, tuloy, bago, upang, nang, atbp.
    – Lipon: sa halip, dahil sa, kung kaya, kaya naman, gayon din, atbp.
  2. Pang-ukol (Preposition)
    – ng, sa, nasa, kay/kina, para sa, ayon sa, tungkol sa, laban sa, hinggil sa, ukol sa, alinsunod sa.
  3. Pang-angkop (Linker) – nag-uugnay ng panuring at tinuturingan.
    a. “na” – kapag unang salita ay natatapos sa katinig maliban sa n; hiwalay.
    • Hal.: “mapagmahal na tao”
    b. “-ng” – kapag unang salita ay patinig; idinidikit.
    • Hal.: “mabuting nilalang”
    c. “-g” – kapag unang salita ay nagtatapos sa n; idinidikit.
    • Hal.: “mahanging gabi”
Gamit ng Pang-ugnay
  1. Pagdaragdag/Pag-iisa-isa
    – Paglalahad ng sunod-sunod na pangyayari o listahan.
    – Hal. salita: pagkatapos, saka, unang, sumunod, pati, isa pa.
  2. Pagpapahayag ng Lohikal na Relasyon
    – Dahilan → bunga, paraan → layunin/ resulta, kondisyon → kinalabasan.
    – Pang-ugnay ng dahilan: dahil sa, sapagkat, kasi.
    – Pang-ugnay ng bunga/resulta: kaya, kung kaya, kaya naman, tuloy, bunga.

Karagdagang STORY TIME Segments

• “Nagkaroon ng Anak sina Wigan at Bugan” – kalakip na Gawain 7–9 (Unawain Mo, Dugtungan Mo, Iugnay Mo).
• “Ang Simula ng Encantadia” – ginagamit sa talakayan ng Pandiwa at Pokus.
• “Mensahe ng Butil ng Kape” – kasunod na gawain sa parabula: Unawain, Dugtungan, Sino Ako?

Quick Reference sa Bigkas (Greek/Roman Names)

• Zeus (Zoo-s)
• Hera (EE-ra)
• Poseidon (po-SAY-don)
• Ares (AIR-ezz)
• Athena (ah-thee-NAH)
• Hephaestus (he-FES-tus)
• Hermes (ER-mes)
• Aphrodite (a-fro-DIE-tee)
• Hestia (es-TEE-ah)
• Dionysus (DIE-oh-NIE-ses)
• Hades (EI-deez)
• Psyche (SAY-ki)

Mga Aktibidad at Pagsasanay

• Gawain 2 “Sa Iyong Pag-unawa” – wika/gramatika.
• Gawain 3 “Pagsasanib ng Gramatika at Retorika”.
• Gawain 4 “Galaw-galaw, Araw-araw”.
• Gawain 5 “Sagutin Natin”.
• Activity Time (pandiwa).
• Gawain 5 “Parabula, Mahalaga Ka”.

Mahahalagang Ugnayan

• Mito → nagpapaliwanag sa pinagmulan at puwersa ng kalikasan;
Pandiwa/Pokus → instrumento sa pagsasalaysay ng mga pangyayaring ito.
• Parabula → nagtuturo ng moral;
Pang-ugnay → nag-oorganisa ng lohikal at temporal na relasyon upang malinaw na maipakita ang aral.
• Pagsasalaysay → pangkalahatang anyo ng pagpapahayag;
Mahusay na paggamit ng Pandiwa, Pokus, at Pang-ugnay = susi sa mabisang naratibo.

Etikal, Filosopikal, Praktikal na Mungkahing Kaisipan

• “Cupid at Psyche” – sinisiyasat ang halagahan ng tiwala, pagsubok, at tunay na pag-ibig; nagpapahiwatig na ang tao (Psyche) ay kailangang pagdaanan ang espirituwal na pakikipagsapalaran bago makapiling ang diyos (Cupid).
• “Ang Tusong Katiwala” – hamon sa integridad at kapatawarang moral; nagtatanong kung paanong ang katalinuhan ay maaaring gawing positibo o negatibo depende sa intensiyon.
• Pagkilala sa kapangyarihang taglay ng wika – ang wastong paggamit ng pandiwa at pang-ugnay ay nagpapakilos ng imahinasyon at nakapaghahatid ng aral o katotohanan.

End of Notes