Polska w okresie rozbicia dzielnicowego - Notatki do egzaminu

Polska Dzielnicowa

  • Koniec XII wieku: Książęta dzielnicowi zerwali z zasadami testamentu Krzywoustego, zarządzając niezależnie swoimi dzielnicami.
  • 1227 r.: Śmierć Leszka Białego podczas zjazdu książąt w Gąsawie oznacza koniec pryncypatu. Dzielnice przestały uznawać zwierzchność Krakowa.
  • Kraków pozostał kluczowym ośrodkiem dla planów zjednoczenia, stając się przedmiotem rywalizacji Piastów.

Sprowadzenie Krzyżaków

  • Konrad Mazowiecki sprowadził Krzyżaków w celu obrony Mazowsza przed Prusami.
  • 1228 r.: Konrad nadał Krzyżakom ziemię chełmińską jako bazę wypadową.
  • Do 1283 r.: Krzyżacy podbili Prusów, tworząc własne państwo na ziemiach polskich.

Najazd Mongołów na Polskę

  • 1241 r.: Najazd Mongołów pod wodzą Batu-chana na Polskę.
  • Bitwa pod Legnicą: Klęska wojsk polskich dowodzonych przez Henryka Pobożnego, który zginął.
  • Mongołowie złupili m.in. Sandomierz, Kraków, Opole i Wrocław.
  • Najazd zaprzepaścił szanse na zjednoczenie ziem polskich przez Henryka Pobożnego.
  • Kolejne najazdy Mongołów w latach 1259 i 1287 miały charakter łupieżczy.

Rozbicie Dzielnicowe - Przemiany Społeczne i Gospodarcze

  • Rozpad państwa Henryków śląskich pogłębił rozbicie dzielnicowe.
  • Książęta, osłabieni konfliktami, nadawali dobra ziemskie na własność.
  • Odejście od monarchii patrymonialnej, pogorszenie położenia chłopów.
  • Udzielanie immunitetów wyłączało ziemie spod władzy księcia.
  • Imunitety: Władza sądownicza, zwolnienie z danin i posług na rzecz księcia.

Lokacje Wsi

  • Pogorszenie położenia chłopów skłaniało ich do poszukiwania lepszych warunków jako "wolni goście".
  • Osadnictwo na prawie polskim: Migracje wewnątrz księstw w poszukiwaniu lepszych warunków.
  • Prawo Niemieckie:
    • Zasadźca organizował wieś, umawiał się z właścicielem ziemi.
    • Umowa lokacyjna określała warunki dla kolonistów.
    • Chłopi otrzymywali łan ziemi w zamian za czynsz i daniny.
    • Pańszczyzna była niewielka (2-3 dni w roku).
    • Wolnizna: Okres zwolnienia z obciążeń na początku osadnictwa.
    • Sołtys: Przewodniczył społeczności, zbierał czynsz, przewodniczył sądowi wiejskiemu (ławie wiejskiej).

Kolonizacja na Prawie Niemieckim

  • Koloniści z Zachodu (głównie z Niemiec) przybywali na ziemie polskie, najpierw na Śląsk.
  • Henryk Brodaty zachęcał do zakładania nowych wsi i miast (lokowania).
  • Kolonizacja niemiecka przyniosła ożywienie gospodarcze.
  • Nowe narzędzia, techniki upraw, trójpolówka.
  • Kolonizacja przynosiła dochody, więc przenoszono ją do istniejących wsi polskich.
  • Sytuacja prawna i ekonomiczna chłopów stała się bardziej jednolita.

Początki Miast na Ziemiach Polskich

  • Ożywienie gospodarcze na wsi przyspieszyło rozwój miast.
  • Rozwój produkcji rzemieślniczej i handlu na podgrodziach.
  • Od lat 20. XIII w. powstawały miasta na prawie magdeburskim (wzorowanym na Magdeburgu).
  • Pierwsze lokacje: Środa Śląska i Chełmno (prawo średzkie lub chełmińskie).
  • Proces lokacji miasta był skomplikowany: wytyczenie rynku, ulic, parceli.
  • Budowa hali targowej (sukiennice), wagi miejskiej, ratusza, kościoła.
  • Mury obronne zapewniały bezpieczeństwo.
  • Zasadźca - wójt reprezentował władzę wobec mieszczan.
  • Lokacje wiejskie i miejskie na prawie niemieckim zmieniły gospodarkę.
  • Poprawa sytuacji chłopów, rozwój handlu i rzemiosła.
  • Bogacący się mieszczanie dążyli do niezależności i ograniczenia roli wójta.
  • Przejście władzy w ręce rady miejskiej i burmistrza.