គ្រួសក្នុងបំពង់ទឹកប្រមាត់មេ៖ រោគសាស្ត្រ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ និងការព្យាបាល

មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃគ្រួសក្នុងបំពង់ទឹកប្រមាត់មេ (Lithiasis of the Principal Biliary Duct)

  • និយមន័យ និងពាក្យបច្ចេកទេសសំខាន់ៗ៖     * Lithiasis of the principal biliary duct: ជំងឺគ្រួសក្នុងបំពង់ទឹកប្រមាត់មេ។     * Gall bladder stone: គ្រួសក្នុងប្រម៉ាត់។     * Choledocus lithiasis: គ្រួសក្នុងបំពង់ Choledochus។     * Cholecystectomy: ការវះកាត់យកប្រម៉ាត់ចេញ។     * Intraoperative cholangiography: ការថតឆ្លុះផ្លូវទឹកប្រមាត់ក្នុងពេលវះកាត់។     * Radiomanometry: ការរាស់សម្ពាធក្នុងផ្លូវទឹកប្រមាត់ដោយប្រើកាំរស្មីអ៊ិច។     * Principal biliary ductus: បំពង់ទឹកប្រមាត់មេ។

រោគសាស្ត្រកាយវិភាគ (Anatomic-pathology)

  • ១. គ្រួស (The Stones):     * ការពិនិត្យស្វែងរកគ្រួសក្នុងបំពង់ទឹកប្រមាត់មេ រួមមានការពិនិត្យលើចំនួន ទំហំ និងលក្ខណៈរូបសាស្ត្ររបស់គ្រួស។

  • ២. ទីតាំងនៃគ្រួស (Position of the stones):     * គ្រួសអាចស្ថិតនៅក្នុងបំពង់ទឹកប្រមាត់មេ (Principal biliary duct)។     * ការរុករកក្នុង Choledocus (Choledocus exploration) អាចធ្វើឡើងតាមរយៈ៖         * Choledocotomy: ការវះបើកបំពង់ Choledochus ដើម្បីយកគ្រួសចេញ។         * Duo-denotomy: ការវះបើកដួដេណូម (Duodenum) ក្នុងករណីចាំបាច់។

  • ៣. ដំបៅកាយវិភាគសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធ (Associated anatomic lesions):     * បំពង់ Choledocus:         * Choledocitis: ការរលាកបំពង់ Choledochus។         * ដំបៅរលាក ឬក្រិននៃសាច់ដុំព្រីក (Inflammatory or sclerotic lesion of Oddi's sphincter)។     * ប្រម៉ាត់ (Gallbladder): មានការប៉ះពាល់ ឬមានគ្រួសក្នុងប្រម៉ាត់រួមជាមួយ។     * លំពែង (Pancreas): ការប៉ះពាល់ដល់បំពង់ Wirsung's duct, បំពង់ Santorini's duct និងដួដេណូម (Duodenum)។

ផលវិបាកដែលបង្កឡើងដោយគ្រួស (Complications)

  • Angiocholitis lithiass: ការរលាកផ្លូវទឹកប្រមាត់ដោយសារគ្រួស។
  • Pancreatitis: ការរលាកលំពែង។
  • Biliary cirrhosis: ក្រិនថ្លើមដោយសារស្ទះផ្លូវទឹកប្រមាត់។
  • Portal hypertension: ការឡើងសម្ពាធក្នុងសរសៃឈាមវ៉ែនកូនកាត់ (Portal vein)។

ការសិក្សាបែបគ្លីនិក (Clinical Study)

  • ១. ទម្រង់តាមបែបបុរាណ (Classic form): រោគសញ្ញាកើតឡើងតាមលំដាប់លំដោយនៃពេលវេលា (Chronological order)៖     1. ការឈឺចាប់ (Pain): ប្រភេទការឈឺចាប់ថ្លើម (Hepatalgy) ដែលមានការចាក់ផ្សាយ (Radiation)។     2. គ្រុនក្តៅ (Fever): កើតឡើងបន្ទាប់ពីការឈឺចាប់ ដែលជារោគសញ្ញានៃការរលាកផ្លូវទឹកប្រមាត់ (Angiocholitis)។     3. ការឡើងលឿង (Icterus/Jaundice): ការឡើងលឿងលើស្បែក និងភ្នែក ដោយសារការកើនឡើងនៃជាតិពណ៌ទឹកប្រមាត់ (Biliary pigments) ក្នុងឈាម។

ការពិនិត្យបន្ថែម (Complementary Examinations)

  • ក. ការពិនិត្យដើម្បីកំណត់រោគវិនិច្ឆ័យ៖     * Abdominal radiography: ការថតកាំរស្មីអ៊ិចពោះ។     * Cholangiography: ការថតឆ្លុះផ្លូវទឹកប្រមាត់ (អាចធ្វើមុន ឬក្នុងពេលមានអាការៈលឿង)។     * BSP test: បរិមាណត្រូវតិចជាង 10%10\%។     * ERCP: ការថតឆ្លុះផ្លូវទឹកប្រមាត់ និងលំពែងដោយប្រើអង់ដូស្កុប (Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography) ដើម្បីរុករកក្នុង Choledochus។     * Celioscopy: ការឆ្លុះមើលក្នុងពោះ។     * Echography: ការពិនិត្យដោយអេកូសាស្ត្រ។

  • ខ. ការពិនិត្យមុនពេលព្យាបាល (Examination for therapy):     * ការពិនិត្យជីវសាស្ត្រ (Biologic examination): ពិនិត្យរកមើល Retention icterus។     * Blood count: ការរាប់គ្រាប់ឈាម។     * កម្រិតជាតិពណ៌ (Pigments), អំបិលប្រមាត់ (Biliary salt), កូឡេស្តេរ៉ុលសរុប (Total cholesterol), និង Phosphatase។     * Thymol test, Cephaline-cholesterol test។     * កម្រិត Prothrombine: ពិនិត្យលើប្រសិទ្ធភាពនៃ Vitamin K។     * Transaminase, Electrophoresis, Amylase, Glycemia, Urea (ក្នុងឈាម និងក្នុងទឹកនោម)។

ទម្រង់ផ្សេងៗនៃជម្ងឺលឿង (Other forms of icterus)

  • ១. ទម្រង់លឿងជាប់ (Continued icteric form):     * ទាក់ទងនឹងបំពង់ Choledocus និង Vater's ampulla។     * រោគសញ្ញារួមមាន៖ ថ្លើមរីកធំ (Hepatomegaly) និងប្រម៉ាត់រីកធំ។     * រោគវិនិច្ឆ័យវិជ្ជមានអាចធ្វើបានតាមរយៈ ERCP។

  • ២. ការឡើងលឿងរួមជាមួយការរលាកផ្លូវទឹកប្រមាត់ធ្ងន់ធ្ងរ (Icterus plus severe angiocholitis):     * មានរោគសញ្ញាឆ្លងមេរោគធ្ងន់ធ្ងរ (Severe infectious syndrome) និងថ្លើមរីកធំ។     * ផលវិបាក៖         * បូសថ្លើមច្រើនកន្លែង (Multiple hepatic abscesses)។         * ការធ្លាយបំពង់ Choledochus (Choledocus perforation)។         * ជំងឺរលាកសរសៃឈាមវ៉ែន (Pylephlebitis)។     * ការព្យាបាលត្រូវប្រើថ្នាំផ្សះ (Antibiotic) និងការបង្ហូរទឹកប្រមាត់ (Drainage)។

  • ៣. ទម្រង់ដែលមិនឡើងលឿង (Non icterus forms):     * ផលវិបាកស្រួចស្រាវ (Acute complications):         * ការរលាកប្រម៉ាត់ស្រួចស្រាវ និងមានខ្ទុះ (Acute and suppurative cholecystitis)។         * ការរលាកផ្លូវទឹកប្រមាត់មានខ្ទុះ (Suppurative angiocholitis)។         * បូសថ្លើម និងជំងឺរលាកសរសៃឈាមវ៉ែន។         * រលាកស្រោមពោះ (Peritonitis) ដោយសារធ្លាយបំពង់ Choledochus។         * ការហូរឈាម ឬរលាកលំពែងហើម (Hemorrhage or edematous pancreatitis)។     * ផលវិបាករ៉ាំរ៉ៃ (Chronic complications): គ្រិនថ្លើមដោយសារស្ទះទឹកប្រមាត់ (Biliary cirrhosis)។

រោគវិនិច្ឆ័យខុសគ្នា (Differential Diagnosis)

  • Mechanic icterus of the Vater's ampulla: ការស្ទះមេកានិចនៅមាត់បំពង់ Vater (ដូចជាដុំសាច់)។
  • Hemolytic icterus: ការឡើងលឿងដោយសារការបែកគ្រាប់ឈាមក្រហម។
  • Hepatitic icterus: ការឡើងលឿងដោយសាររលាកថ្លើម។

ការព្យាបាល (Therapy)

  • គោលការណ៍ព្យាបាល៖ ជាចម្បងគឺការវះកាត់ (Surgery)។

  • វិធីសាស្ត្រវះកាត់៖     * Laparotomy: ការវះបើកពោះ (Median laparotomy above the umbilicus)។     * Cello surgery: ការវះកាត់ដោយប្រើម៉ាស៊ីនឆ្លុះ។     * Endoscopic surgery (ERCP): ការព្យាបាលតាមរយៈការឆ្លុះអង់ដូស្កុប។

  • ដំណាក់កាលនៃការវះកាត់បើកពោះ (Laparotomy steps):     1. ការរុករក (Exploration time): ពិនិត្យបំពង់ Choledochus ដោយប្រើ Radiomanometry និង Radiology។     2. ការយកគ្រួសចេញ (Extraction time): ធ្វើតាមរយៈ Choledocotomy និងការពិនិត្យក្នុងពេលវះកាត់ (Intraoperative exploration)។     3. ការបង្ហូរ ឬតភ្ជាប់ (Evacuation/Derivation):         * ក្នុងករណីមាន Oddi's sphincter sclerosis ឬរលាកលំពែងរ៉ាំរ៉ៃ (Chronic pancreatitis of the head) ត្រូវធ្វើការតភ្ជាប់ផ្លូវទឹកប្រមាត់ជាមួយប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ (Choledoco-digestive derivation)។         * វិធីសាស្ត្រតភ្ជាប់៖             * Latero-lateral choledoco-duodenal anastomosis: ការតភ្ជាប់រវាងបំពង់ទឹកប្រមាត់មេ និងដួដេណូមពីចំហៀង។             * Choledoco-jejunal anastomosis: ការតភ្ជាប់រវាងបំពង់ទឹកប្រមាត់មេ និងពោះវៀនតូច (Jejunum)។             * Termino-lateral plus Brown's anastomosis: ការតភ្ជាប់ចុងនិងចំហៀង។             * Termino-lateral plus termino-lateral jejuno-jejunale anastomosis: ការតភ្ជាប់ពោះវៀនតូចនិងពោះវៀនតូច។

  • ការព្យាបាលតាមរយៈ ERCP:     * ការពង្រីកសាច់ដុំព្រីក (Oddi's sphincter dilatation)។     * ការយកគ្រួសចេញ (Stone extraction)។     * ការពិនិត្យផ្លូវទឹកប្រមាត់ (Biliary duct exploration)។     * ការកាត់សាច់ដុះក្នុងបំពង់ Choledochus (Polype resection)។