Haklar ve Cemiyet Alanındaki İnkılaplar

Osmanlı'dan milli, laik ve demokratik bir yapıya geçiş.
Bu geçiş, kurumlar ve düşünce yapısında değişiklikler içerir.
Toplumdaki değişiklikler de milli, laik ve demokratik ilkeler doğrultusunda.
Bu büyük dönüşümlerin Osmanlı'daki ıslahatlarla başlayan bir birikim dönemi var.

İnsan ilişkileri (insandan insana, insanla eşya) hukuk düzenini kapsar.
Hukuk düzenindeki değişim ve toplumun yeniden düzenlenmesi önemlidir.
Yeni Türk Devleti, geçmiş tecrübelerle medeni dünyanın kurumlarını birleştirerek milli hedefler belirlemiştir.

Osmanlı'da fert ve devlet ilişkileri dinsel hukuk üzerineydi.
Toplum, dinsel kompartımanlara ayrılmıştı.
Tanzimat'tan sonra bu durum değişmeye başladı, ancak sancıları uzun sürdü.
Osmanlı'nın en önemli sorunu "herkes olma" sorunuydu.
Şeri hukuk (Sünni hukuk, Hanefi ilkeler) uygulanıyordu.
Gayrimüslimler kendi din esaslarına göre yönetiliyordu.
Devletin milleti aslisi Müslümanlardı.
Örfi hukuk ve şeri hukuk vardı.
Hristiyanlar kendi hukuklarını uyguluyor ve adli kapitülasyonlara sahipti.
Hukuk birliğinin olmayışı devlet ve toplum yapısını parçalıyordu.
Padişah, farklı toplum kesimlerini bir arada tutan unsurdı.
Milliyet fikriyle gayrimüslimler devlete bağlılıklarını yitirdiler.
Müslüman Araplar da halifelik bağının zayıflamasıyla koptular.
Osmanlı'nın toplum yapısı, bir millet olma ve devlete itaati sağlamada yetersiz kaldı.

Yeni toplum yapısının nirengi noktası din değil, milliyet prensibi olacaktır.
Diyanet İşleri Başkanlığı, devletin din görevlilerini yetiştirmesi ve maaşlarını ödemesi, din ve inanç özgürlüğünü reddetmek anlamına gelmez; devletin kabile devleti olmadığını gösterir.
Devlet, aynı dinden olmayanları, Türk olmayanları da kapsar.
Milliyet ilkesi, devlete rızayla itaat ve sadakati esas alır.

1921 Anayasası: Şeri hükümlerin yürürlüğünü sağlama görevi Büyük Millet Meclisi'ne verildi.
1 Kasım 1922: Saltanatın kaldırılmasıyla halife yürütme gücünden yoksun kaldı.
29 Ekim 1923: Cumhuriyet ilanında, tepkileri azaltmak için "Devletin dini İslam dinidir" maddesi kondu.
3 Mart 1924: Hilafetin ve Şer'iye ve Evkaf Vekaletinin kaldırılmasıyla bu maddenin önemi kalmadı.
10 Nisan 1928: Anayasadan "Devletin dini İslam dinidir" maddesi çıkarıldı.
Vatandaşların devlet karşısında eşitliği, laiklik ilkesiyle sağlanmaya çalışıldı.
1921'den 1937'ye kadar süren bir geçiş devresi yaşandı.
Bu prensipler yavaş yavaş diğer yasalara yansıtıldı, yani insandan insana olan ilişkiler yeni prensiplerle düzenlendi.