Hoofdstuk 11 – Soort en soortsvorming

Wat is belangrijk?

1. Wat is een soort?

In dit hoofdstuk worden drie soortsconcepten behandeld:

1. Biologisch soortsconcept
Een soort is een groep organismen die zich onder natuurlijke omstandigheden met elkaar kan voortplanten en vruchtbare nakomelingen kan krijgen. Soorten zijn reproductief geïsoleerd van andere soorten.

2. Morfologisch soortsconcept
Soorten worden onderscheiden op basis van uiterlijke kenmerken zoals vorm, grootte en structuur.

3. Fylogenetisch soortsconcept
Een soort is de kleinste evolutionaire afstammingslijn met een gemeenschappelijke voorouder en unieke erfelijke kenmerken.

2. Hoe verlopen de belangrijkste processen van soortsvorming?

Soortsvorming (speciatie) is het ontstaan van nieuwe soorten door het wegvallen van voortplanting tussen populaties.

a. Allopatrische soortsvorming

Bij allopatrische soortsvorming worden populaties van elkaar gescheiden door een geografische barrière (bv. rivier, berg, eiland).
Door mutaties, natuurlijke selectie en genetische drift evolueren de populaties onafhankelijk, tot voortplanting niet meer mogelijk is.

b. Sympatrische soortsvorming

Bij sympatrische soortsvorming ontstaat een nieuwe soort zonder geografische scheiding.
Dit komt vooral voor bij planten, vaak door polyploïdie (verandering in het aantal chromosomensets).

3. Wat is monofylie, parafylie en polyfylie?

Monofyletische groep
Bevat een gemeenschappelijke voorouder en alle afstammelingen.

Parafyletische groep
Bevat wel een gemeenschappelijke voorouder, maar niet alle afstammelingen.

Polyfyletische groep
Bestaat uit organismen met verschillende voorouders; de gelijkenissen zijn geen gevolg van gemeenschappelijke afstamming.

Wat zijn de belangrijkste termen?

Allopatrisch
Soortsvorming waarbij populaties geografisch van elkaar gescheiden zijn.

Sympatrisch
Soortsvorming zonder geografische scheiding.

Hybride
Nakoming van twee verschillende soorten.

Autopolyploid
Polyploïde soort ontstaan uit één enkele soort door verdubbeling van het chromosomenaantal.

Allopolyploid
Polyploïde soort ontstaan door kruising van twee verschillende soorten gevolgd door chromosoomverdubbeling.

Apomixis
Vorm van ongeslachtelijke voortplanting waarbij zaden ontstaan zonder bevruchting.

Biologisch soortsconcept
Soorten worden bepaald op basis van voortplanting en vruchtbare nakomelingen.

Morfologisch soortsconcept
Soorten worden onderscheiden op basis van uiterlijke kenmerken.

Fylogenetisch soortsconcept
Soorten worden bepaald op basis van evolutionaire afstamming.

Soortsvorming / speciatie
Het proces waarbij nieuwe soorten ontstaan.