កំណត់ចំណាំមេរៀនស្តីពីគ្រួសក្នុងផ្លូវទឹកម៉ាត់មេ និងកាយវិភាគសាស្ត្រលំពែង

គ្រួសក្នុងផ្លូវទឹកម៉ាត់មេ (Lithiasis of the Principal Biliary Duct)

  • និយមន័យ និងពាក្យបច្ចេកទេសសំខាន់ៗ៖     * Lithiasis of the principal biliary duct៖ គ្រួសក្នុងផ្លូវទឹកម៉ាត់មេ។     * Gallbladder stone៖ គ្រួសក្នុងប្រមាត់ (ជួបប្រទះក្នុងកម្រិត 35%35\%)។     * Choledocus lithiasis៖ គ្រួសក្នុងបំពង់ទឹកម៉ាត់ (Choledochus)។     * Cholecystectomy៖ ការវះកាត់យកថង់ប្រមាត់ចេញ។     * Intraoperative cholangiography៖ ការថតកាំរស្មីអ៊ិចផ្លូវទឹកម៉ាត់ក្នុងពេលវះកាត់។     * Radiomanometry៖ ការវាស់សម្ពាធទឹកម៉ាត់ដោយប្រើកាំរស្មី។     * Principal biliary ductus៖ ផ្លូវទឹកម៉ាត់មេ។

រោគសាស្ត្រកាយវិភាគ (Anatomic-pathology)

  • គ្រួស (The Stones)៖     * ការពិនិត្យស្វែងរកគ្រួសត្រូវការការរុករក (Exploration) យ៉ាងល្អិតល្អន់។     * គ្រួសអាចមានច្រើនទម្រង់ និងទំហំខុសៗគ្នា។

  • ទីតាំងនៃគ្រួស (Position of the Stones)៖     * គ្រួសអាចស្ថិតនៅក្នុងផ្លូវទឹកម៉ាត់មេ (Principal biliary ductus)។     * ការរុករកបំពង់ Choledocus (Choledocus exploration) អាចធ្វើឡើងតាមរយៈ៖         * Choledocotomy៖ ការវះបើកបំពង់ Choledocus។         * Duo-denotomy៖ ការវះបើកទ្វារដប់ពីរ (Duodenum) ដើម្បីយកគ្រួសចេញ។

  • ដំបៅកាយវិភាគដែលពាក់ព័ន្ធ (Associated Anatomic Lesions)៖     * បំពង់ Choledocus៖         * Choledocitis៖ ការរលាកបំពង់ Choledocus។         * ដំបៅរលាក ឬក្រិននៃសាច់ដុំព្រួញ Oddi (Inflammatory or sclerotic lesion of Oddi's sphincter)។     * ថង់ប្រមាត់ (Gallbladder)៖ ជាទីតាំងដើមនៃគ្រួសភាគច្រើន។     * លំពែង (Pancreas)៖ មានទំនាក់ទំនងជាមួយបំពង់ Wirsung's duct, បំពង់ Santorini's duct និងទ្វារដប់ពីរ (Duodenum) ដែលអាចរងផលប៉ះពាល់ពីគ្រួសក្នុងបំពង់ Choledocus។

ផលវិបាកបង្កឡើងដោយគ្រួស (Complications)

  • Angiocholitis lithiasis (ការរលាកផ្លូវទឹកម៉ាត់ដោយសារគ្រួស)។

  • Pancreatitis (ការរលាកលំពែង)។

  • Biliary cirrhosis (ក្រិនថ្លើមដោយសារស្ទះផ្លូវទឹកម៉ាត់)។

  • Portal hypertension (សម្ពាធឈាមក្នុងសរសៃវ៉ែនផតតាល់ឡើងខ្ពស់)។

ការសិក្សាផ្នែកគ្លីនិក (Clinical Study)

  • រោគសញ្ញាស្តង់ដារ (Classic Forms) និងលំដាប់លំដោយនៃរោគសញ្ញា (Chronological Order)៖     1. ការឈឺចាប់ (Pain)៖ ប្រភេទឈឺថ្លើម (Hepatalgy) ដែលមានការសាយភាយ (Irradiation)។     2. ការគ្រុនក្តៅ (Fever)៖ រោគសញ្ញានៃការរលាកផ្លូវទឹកម៉ាត់ (Angiocholitis)។     3. ការឡើងលឿង (Icterus/Jaundice)៖ បណ្ដាលមកពីការកើនឡើងនៃជាតិពណ៌ទឹកម៉ាត់ (Biliary pigments) ក្នុងឈាម។

ការពិនិត្យបន្ថែម (Complementary Examinations)

  • ការពិនិត្យដើម្បីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ (Examination for Diagnosis)៖     * Abdominal radiography៖ ការថតកាំរស្មីអ៊ិចពោះ។     * Cholangiography៖ ការថតផ្លូវទឹកម៉ាត់ (អាចធ្វើឡើងនៅពេលមានអាការៈលឿង ឬគ្មាន)។     * BSP test (Bromosulphthalein test)៖ បង្ហាញលទ្ធផលតេស្តប្រហែល 10%10\%។     * ERCP (Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography)៖ ការឆ្លុះពិនិត្យបំពង់ Choledocus។     * Celioscopy៖ ការឆ្លុះពិនិត្យក្នុងពោះ។     * Echography៖ ការពិនិត្យដោយអេកូសាស្ត្រ។

  • ការពិនិត្យសម្រាប់ការព្យាបាល (Examination for Therapy)៖     * ការពិនិត្យជីវសាស្ត្រ (Biologic Examination)៖         * Blood count៖ ការរាប់គ្រាប់ឈាម។         * វាស់កម្រិត Pigments (ជាតិពណ៌), Bile salts (អំបិលទឹកម៉ាត់), Total cholesterol (កូឡេស្តេរ៉ុលសរុប)។         * Phosphatase (អង់ស៊ីមផូស្វាតាស)។         * Thymol test និង Cephalin-cholesterol test។         * Dosage of the prothrombin (ការវាស់កម្រិត Prothrombin ជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់វីតាមីន K)។         * Transaminase (អង់ស៊ីមថ្លើម) និង Electrophoresis (ការរុញធាតុដោយចរន្តអគ្គិសនី)។         * ការវាស់កម្រិត Amylase, Glycemia (ជាតិស្ករក្នុងឈាម), Urea (អ៊ុយរ៉េក្នុងឈាម និងក្នុងទឹកនោម) និង Albumin។

ទម្រង់ផ្សេងៗនៃអាការៈលឿង (Other Forms of Icterus)

  • ទម្រង់លឿងជាប់បន្ត (Continued Icteric Form)៖     * ការស្ទះត្រង់ Ampulla របស់ Vater ក្នុងបំពង់ Choledocus។     * រោគសញ្ញា៖ ថ្លើមរីកធំ (Hepatomegaly) និងថង់ប្រមាត់រីកធំ។     * រោគវិនិច្ឆ័យច្បាស់លាស់ធ្វើឡើងតាមរយៈ ERCP។

  • អាការៈលឿង រួមជាមួយការរលាកផ្លូវទឹកម៉ាត់ធ្ងន់ធ្ងរ (Icterus plus Severe Angiocholitis)៖     * រោគសញ្ញាឆ្លងមេរោគធ្ងន់ធ្ងរ និងថ្លើមរីកធំ។     * ផលវិបាករួមមាន៖         * បូសថ្លើមច្រើនកន្លែង (Multiple hepatic abscesses)។         * ការធ្លុះបំពង់ Choledocus (Choledocus perforation)។         * ការរលាកសរសៃវ៉ែនផតតាល់ (Pylephlebitis)។     * ការព្យាបាលត្រូវប្រើថ្នាំផ្សះ (Antibiotics) និងការបង្ហូរទឹកម៉ាត់ (Drainage)។

ទម្រង់ដែលមិនមានអាការៈលឿង (Non-Icteric Forms)

  • ផលវិបាកស្រួចស្រាវ (Acute Complications)៖     * ការរលាកថង់ប្រមាត់ស្រួចស្រាវ និងមានខ្ទុះ (Acute and suppurative cholecystitis)។     * ការរលាកផ្លូវទឹកម៉ាត់មានខ្ទុះ (Suppurative angiocholitis)។     * បូសថ្លើមច្រើនកន្លែង និងការរលាកសរសៃវ៉ែន។     * រលាកស្រោមពោះ (Peritonitis) បណ្ដាលមកពីការធ្លុះបំពង់ Choledocus។     * ការហូរឈាម ឬការរលាកលំពែងហើម (Hemorrhage or edematous pancreatitis)។

  • ផលវិបាករ៉ាំរ៉ៃ (Chronic Complications)៖     * ក្រិនថ្លើមដោយសារស្ទះទឹកម៉ាត់ (Biliary cirrhosis)។

រោគវិនិច្ឆ័យខុសគ្នា (Differential Diagnosis)

  • Mechanic icterus of the Vater's ampulla (ការស្ទះមេកានិចនៅ Ampulla របស់ Vater)។

  • Hemolytic icterus (ការលឿងដោយសារបែកគ្រាប់ឈាម)។

  • Hepatitic icterus (ការលឿងដោយសាររលាកថ្លើម)។

វិធីសាស្ត្រព្យាបាល (Therapy)

  • ការវះកាត់ (Surgery)៖     * Laparotomy (ការវះពោះ)។     * Cello surgery (ការវះកាត់ដោយឧបករណ៍ឆ្លុះ)។     * Endoscopic surgery (ERCP)។

  • បច្ចេកទេសវះកាត់ពោះ (Laparotomy)៖     * ការវះតាមបន្ទាត់កណ្ដាលពោះផ្នែកខាងលើ (Median laparotomy above the umbilicus)។     * ការរុករក (Exploration)៖ ពិនិត្យបំពង់ Choledocus ដោយប្រើ Radiomanometry និង Radiology។     * ការយកគ្រួសចេញ (Extraction)៖ តាមរយៈ Choledocotomy និងការរុករកក្នុងពេលវះកាត់។     * ការបង្ហូរទឹកម៉ាត់ (Choledocus evacuation) ក្នុងករណីមានដំបៅសាច់ដុំ Oddi ឬការរលាកលំពែងរ៉ាំរ៉ៃ។

  • ការតភ្ជាប់ផ្លូវទឹកម៉ាត់ និងផ្លូវរំលាយអាហារ (Choledoco-digestive Derivation)៖     * Latero-lateral choledoco-duodenal anastomosis (ការតភ្ជាប់ចំហៀងរវាងបំពង់ទឹកម៉ាត់ និងទ្វារដប់ពីរ)។     * Choledoco-jejunal anastomosis (ការតភ្ជាប់បំពង់ទឹកម៉ាត់ និងពោះវៀនតូច Jejunum)។     * Termino-lateral in Y plus Brown's anastomosis (ការតភ្ជាប់រាងអក្សរ Y)។     * វិធីសាស្ត្រតភ្ជាប់ចំហៀង និងចំហៀង (Latero-lateral methods)។

  • ការព្យាបាលតាម ERCP៖     * ការពង្រីកសាច់ដុំព្រួញ Oddi (Oddi's sphincter dilatation)។     * ការចាប់យកគ្រួស (Stone extraction)។     * Sphincterotomy (ការវះបើកសាច់ដុំព្រួញ)។     * ការពិនិត្យផ្លូវទឹកម៉ាត់ និងការកាត់យកដុំសាច់ (Polype resection) ក្នុងបំពង់ Choledocus។

កាយវិភាគសាស្ត្រ និងការផ្គត់ផ្គង់ឈាមទៅកាន់លំពែង (Anatomy and Blood Supply of Pancreas)

  • សរសៃឈាមអាកទែរ (Arteries)៖     * លំពែងត្រូវបានផ្គត់ផ្គង់ឈាមដោយ៖         1. Splenic artery (តាមរយៈមែកធាងរបស់វា)។         2. Dorsal pancreatic artery (ចេញពី Celiac artery)។         3. Pancreatoduodenal branches (មែកខាងលើ និងខាងក្រោម ចេញពី Superior mesenteric artery)។

  • សរសៃឈាមវ៉ែន (Veins)៖     * ឈាមវ៉ែនត្រឡប់ទៅវិញតាមរយៈ Splenic vein និង Superior mesenteric vein ចូលទៅក្នុង Hepatic portal vein។

  • ប្រព័ន្ធទឹករងៃ (Lymph Drainage)៖     * កូនកណ្ដុរស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយសរសៃឈាមអាកទែរ។     * សរសៃនាំចេញនឹងបង្ហូរចូលទៅក្នុង Celiac nodes និង Superior mesenteric lymph nodes។

  • ប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទ (Nerve Supply)៖     * ការផ្គត់ផ្គង់ដោយសរសៃប្រសាទ Sympathetic និង Parasympathetic (Vagal nerve fibers)។