Notas sa Batayang Kaalaman, Varayti, Pidgin/Creole, at Kasaysayan ng Wikang Pambansa

Sumasaklaw sa ugnayan ng wika, barayti, at kasaysayan ng wikang pambansa sa Pilipinas, gamit ang teknolohiya para sa pag-unawa ng mga konseptong pangwika.
Layunin nitong matukoy ang mga pangyayari sa pagbuo at pag-unlad ng Wikang Pambansa at ang tungkulin at barayti ng wika.

Personal - Nagpapahayag ng sariling damdamin, pananaw, opinyon, at personalidad. Sakop nito ang bulalas ng damdamin tulad ng pagkagulat, galit, o tuwa.
Imajinativ - Ginagamit sa pagsulat o pagbigkas ng akdang pampanitikan (e.g., tula, awit, kuwento) na nangangailangan ng talinghaga.
Interaksiyunal - Mahalaga sa pagpapanatili ng relasyong panlipunan (e.g., paanyaya, pasasalamat, wika ng grupo).
Impormatibo/Representasyonal - Nagbibigay ng katotohanan, datos, at impormasyon; pormal ang gamit sa pagtuturo, talumpati, o pagbabalita.
Instrumental - Nagpapahayag ng sariling kagustuhan o kahilingan, mag-uutos, makiusap, humingi, o magmungkahi.
Regulatoryo - Ginagamit ng may kapangyarihan upang pakilusin ang iba; kontrolado ang sitwasyon (e.g., talumpati, memorandum, patakaran).
Heuristiko - Ginagamit ng naghahangad ng kaalamang akademik o propesyonal; kailangan sumuri, mag-eksperimento, magtanong, o pumuna.

Ang bawat wika sa rehiyon ay may pagkakaiba o pagkakahawig, tinatawag na varayti ng wika.
Dalawang Uri ng Varayti (Catford, 1965):
1) Permanenteng Varayti
2) Pansamantalang Varayti

Diyalekto (Panrehiyon / heograpikal na varayti) - May sariling ponolohiya, sintaksis, at leksikon batay sa lugar, panahon, at katayuang sosyal. Halimbawa: “ibon” (Tagalog) vs. “langgam” (Sinugbuanong Binisaya).
Idyolek - Nauugnay sa personal na kakanyahan ng tagapagsalita o wikang ginagamit ng partikular na indibidwal (e.g., Taglish ng mga estudyante).

Register - Anyo ng wika batay sa paksa, kinakausap, o okasyon; iba-iba ang antas depende sa tagapakinig. Halimbawa: Talakayan sa International Affairs vs. Talakayan sa Filipino.
Tenor/Estilo - Nakabatay sa relasyon ng nagsasalita sa kausap: pormal, kolokyal, intimate.
Mode/Moda - Midyum na ginagamit sa pagpapahayag: pasalita o pasulat; mas mahigpit ang tuntunin sa pasulat (maliban sa internet).
Sosyolek - Batay sa katayuan o estado ng gumagamit ng wika sa lipunan (e.g., mahirap/mayaman, pinag-aralan, kasarian, edad). Halimbawa: “sira ang ulo” (mahirap) vs. “nervous breakdown” (mayaman).

Pidgin - Wikang umunlad para sa praktikal na gamit (e.g., negosyo); walang masalimuot na tuntunin, limitadong bokabularyo, at walang native speaker. Halimbawa: "You buy this?"
Creole - Kapag ang pidgin ay naging “inang wika” o mother tongue ng isang pangkat. Ginagamit sa mas malalawak na larangan kaysa pidgin. Halimbawa: Chavacano.

Ayon kay Manuel L. Quezon, mahalaga ang iisang wikang panlahat para sa pagkakakilala sa kaisahan bilang isang bansa.
Wikang Pambansa - Wikang pinagtibay ng pamahalaan at ginagamit sa pamamahala at pakikipag-ugnayan.
Kahalagahan ng Wikang Pambansa:
- Bigkis ng pagkakaisa.
- Sangguni sa pambansang pagkakakilanlan.
- Kasangkapan sa pambansang pag-unlad.
- Ugat ng nasyonalismo.
- Kaluluwa ng bayan.

$1935$ Konstitusyon: Inatasan ang Kongreso na bumuo ng hakbang para sa pambansang wika.
$Nobyembre 13, 1936$ : Batas Komonwelt Blg. $184$ ang lumikha ng Surian ng Wikang Pambansa (SWP).
$Disyembre 30, 1937$ : Ipinahayag ni Pangulong Quezon ang Tagalog bilang batayan ng Wikang Pambansa, batay sa maunlad na istruktura, mekanismo, mayaman sa literatura, at malawak na paggamit.
$1939-1946$ : Nagsimula ang pagtuturo ng wikang pambansa, kasama ang unang balarilang Pilipino ni Lope K. Santos at Kautusang Tagapagpaganap Blg. 10 ni Jose P. Laurel.
$1954-1967$ : Proklamasyon Blg. $13$ (1954) at Blg. $186$ (1955) ang nagtatag ng Linggo ng Wika. Inilipat sa $Agosto 13-19$ ang selebrasyon sa Kautusang Pangkagawaran Blg. $96$ (1967).
$1973$ Pasulong: Naging Pilipino ang wikang pambansa sa Kautusang Tagapagpaganap Blg. 7. Ipinatupad ang patakarang bilingguwal noong $1974-75$ . Sinundan ng Resolusyon Blg. 70 (1970).
$1987$ Konstitusyon: Itinaguyod ang Filipino bilang pambansang wika (Artikulo IV, Seksyon 6). Pinalitan ang SWP ng Linangan ng mga Wika sa Pilipinas (LWP) sa Kautusang Tagapagpaganap Blg. $117$ .
$1988-1997$ : Kautusang Pangkagawaran Blg. $84$ (1988) ang humikayat sa paggamit ng Filipino sa pamahalaan. Nilikha ang Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) ng Batas Republika Blg. $7104$ (1991). Idineklara ang Buwan ng Wikang Pambansa (Agosto 1-31) sa Proklamasyon Blg. $1041$ (1997).

Ang Wikang Pambansa ay mahalaga bilang tanda ng pagkakaisa, pambansang pagkakakilanlan, at ugat ng nasyonalismo.
Ang kasaysayan ng wikang pambansa ay binubuo ng batas, proklamasyon, at patakarang pundasyon ng identitad at edukasyon.

Ang wika ay instrumentong sosyo-kultural na naglalarawan ng pagkakakilanlan ng bansa.
Ang varayti ng wika ay kumakatawan sa pagkakaiba-iba nito batay sa lugar, tao, sitwasyon, at layunin.
Ang pambansang wika ay nabuo sa pamamagitan ng historikal na desisyon, batas, at edukasyon, kung saan ang Tagalog ang naging batayan. Ang pag-usbong ng KWF at pagbabagong-anyo ng SWP ay sumasalamin sa pagpapahalaga sa wikang Filipino at sa patakarang bilingual education.